Page 87 [87]
1249 EPISTOLAE.
alibi mihi videtur admirabilior. Quibus mediocre con¬
tigit ingenium, fi lucubrandi curam adhibeant, excu¬
dunt interdum aliquid non contemnendum. Cæte¬
rum in extemporali di€tione tantam adefle mentis
perfpicaciam > tantam memoriæ præfentiam , tam
paratam Gros copiam > non fine perpetua qua¬
dam jucunditate, quis non miretur? Quis hoc hodie
præltare queat, vel ex iftis qui itudium omne collo¬
carunt in paranda dictionis facultate? Sed quo dila¬
bor ? non enim inftitueram Encomium Auguftini ,
quod fi fulcepifem, hæc quota portio laudum illius
crat è? Illud tantum volebam oftendere , quam do¬
lendum fuerit tantum ecclefiæ thefaurum tam fero
per typographos prodifle in publicum , quem maxi¬
me referebat in omnium verfari , manibus. Deter¬
rebat nimirum illos impendiorum magnitudo. Pri¬
mus hoc egr
mimi dotibus longe beatior , quem nec fumtus im¬
menfi , nec in conquirendis undecunque exemplari¬
bus inffantia, nec in conferendis tedium , nec ope¬
ris difficultas, nec diftractionis alea, nec ulla res
alia deterruit , quo minus totum Aagufkinum red¬
deret omnibus communem. Non huc invitavit vi¬
rum quzitus amor, fed fincera pietas, quam omnes
illius præfationes fpirant, ac revocandi prifcos il¬
los ecclefi@ Do&ores ftudium , quos videbat ac do¬
lebat propemodum antiquatos. Proinde non dubi¬
to quin illius manibus bene precentur omnes, qui
per -duga/tiné libros.ad pietatem profecerunt. Idem
in univerfas Hieronymi lucubrationes majore ctiam
{ftudio molientem Deus ad fuperos evocavit. Eam
tamen provinciam tribus filiis , Branont , Bafilio, &
Bonifacio , quos in hoc curarat trium peritia lin¬
guarum inftituendos, moriens delegayit , per quos
non minore {tudio quam fide peractum eft, quod
optimus pater voluit. Sic enim illos & ad pietatem,
& ad eruditionem educarat, ut quodammodo fe ma¬
jor ac melior in illis fupereflet , hodieque fuperfit:
nam natu maximus tantum in fata conceflic. Tot
{unt examina Monachorum in orbe, quorum ocium
magnis cenfibus alitur. ‘Tot ſunt Abbates opimo re¬
ditu, nihil aliud quam ædificantes, vel alentes equos,
vel epulantes. Hic erat illorum proprius labor, quem
homo laicus fua fponte fufcepit. Atque in Aagu¬
fino quidem tantum adhibitum eft ab illo cure, fiu¬
dii, vigilantiz, quantum illa tum ferebat, ætãs, ru¬
dior adhuc , & perpaucos habens in hoc genere li¬
terarum exércitatos. lud potius mirandum , quod
quum Augzffini lucubrationes tot jam annis verfen¬
tur inter manus eruditorum , nulla exftiterit de illo
publica querimonia, quemadmodum de Hieronymo ne¬
mo non querebacur. Atqui ni multos haberem teftes,
qui Operi excudendo vel præfucrunt, vel adfuerunt,
nemo mihi crediturus fit, quantum mendarum offen¬
derim ac fuftulerim, etiam illinc, ubi nihil effe de¬
pravatum putabatur. Habet enim Augaffinws fuum
quoddam dicendi genus , argutum & periodis in lon¬
gum produćtis multa convolvens, quod le&orem & fa¬
miliarem, &acutum, &attentum, & bene memorem
requirit, denique tædii laborifque patientem, quales
non ita multos reperias. Jam tametfi profanas literas
parcius oflentat quam A/eronymus, tamen obiter ad eas
frequenter alludir. His rebus fatum eft, ut lector, au¬
daculus magis quam argutus, mutarit quicquid offen¬
debat. Verum qua vel librariorum incuria, vel le&to¬
rum in{citia commiffa funt, habent utcunque colorem,
quo culpam liceat, fi non exculare >, Certe extenuare:
quanquam hanc oportuit cfe publicam Principum,
Preefulum & Abbatum curam, ut utilium, fed præci¬
puc facrorum Voluminum exemplaria , per eruditos vi¬
ros quam diligentiffime cafligata, fervarentur in pu¬
blicis bibliothecis, Illos vero quis abfolvat a facrile¬
|
Epift. MLXXXIV. 1250
A [gü crimine, qui nec errore, nec ulla neceſſitate, fed
inepta libidine , ftudio mutarunt hujus viri fcripta,
vertentes qes in C; O, in gue; fed; iN at; at, in
ſed; dixit, in ait; ait} in dixit; verbum, iD partici¬
pium s participiim , in verbum: aliaque innumera his
confimilia, quafi luferint in opere alieno. Hoc flagi¬
tium quum alias, tum præcipue deprehendimus in li¬
bris De Trinitate. Deprehendimus autem ex collatione
codicis, quem nobis præbuit Flandrie monafterium
quoddam , cujus nomen in prefentia non occurrit,
fane bellum ac vetuftum, dixifles bone fidei, magne¬
que auctoritatis exemplar: vix enim occurrebant duo
verfus, guin effet quod jugularet tranfverfus calamus.
B|Hic non erat error aut ofcitantia, fed impius ludus
hominis male feriati. Alibi nefcio quis fententias ex¬
pleverat, adjeétis verbis aliquot non neceflariis, velut
quoties beatus 4ugu/tinus citabat è Scripturis canonicis,
[quantum ad id quodagebatur fatis erat, ille Scripture
| teftimonium altius repetitum, ex codem loco longius
| profequcbatur, quum nihil effet ad rem neceffe. Id
|præcipue fatum comperimus in Commentariis, quos
| fcripfit in Epiftolam ad Romanos & ad Galatas. Rifi¬
mus non paucis locis infignem {cribarum delirationem,
dicis, retulerant in contextum. Ex multis duo propo¬
nam exempla, quorum alterum eft in epiftola tvni.
C|ubi leguntur hæc Auguftini verba: Hos artem Prophe¬
ras, quos poft Apoftolos pofuit, non puto illos efe, qui or¬
dine temporum ante Apoftolos fucrunt, fed iffos quibus
jam ſub Apoftolis per gratiam donabatur , ant interpre¬
tatio Scriprararam & infpeltio mentinm, ant predittia
temporis fequuturi, In priore editione participium fè¬
guuturi , à fuo nomine, temporis, prolixo verborum
affamento divulfum comperimus: idque non folum in¬
figniter indoétum erat ac ftultum, verum ne ad rem
guidem tantillum faciens: non enim illic ambigeba¬
tur qui effent Apoftoli, & unde duétavox, feddequo
Prophetarum genere loqueretur illic Apoftolus. Non
repetam hic longum nugamentum, ne fim tedio;de¬
D | Cérpam modo pauca, unde facilis fit conjeétura, quam
cætera nihil habeant mentis. Huncin modum orditur:
Si enim ego ipfe ut de his\quid fentiam habeas, diferen¬
tiam faturam me (peraverim. Agnofcis fermonis flo=
rem. Ac mox: Ut enim ad vim termini proficifcar,
Apoftolos Gracum, dicitur ab apos, quod notat augmen¬
tam vel praminentiam, & ftolon* quod eft miſſio, quaſi
praminenter miffas ad augmentationen fcilicet fides catho¬
lica: vel Apoftolus quafs poſt miſſus, &c. Quid hacdelira¬
tione prodigiofius? pos enim apud Grecos tantum fi¬
gnificat, quantum Krskeldrivizm apud Latinos, & ſco¬
lon Gracis fonat offendiculum. Deinde ftultiflime ima¬
ginatur, in nomine Apeffolus, apo? additum pro pof¬
E| mods, pro quo barbari dicere folent depof?. Atqui fi
Greca vox eft Apoftolus, ut ipfe docet, unde illic Za¬
tina piapofitio poff ? Sequitur, Propheta autem à pro,
id eft procal, & for faris; quum Propheta Gracis nihil
aliud {onet , quam Latinispredittor. Haec propofuifle fa¬
tis arbitrorad totiusnugamenti euftum quendam , quod
ita attextum eft , quafi quis pro Aveuftino Panlinum
doceat, de quo fignificarat fe dubitare. Alter locus eft
in libro fecundo De fermone Domini in monte habito.
Quoniam inter finétus fpiritus Pazim commemorat
gaudium, ne quis exiftimarer illum de quovis gaudio
loqui, fic locum explanat Augufiinus: Sane fcien¬
dum eft bic candinm proprie pofitum. Mali enim homi¬
P| nes non gaudere , fed geftire dicuntur proprie, ficut fu¬
perius diximus voluntatem proprie pofitam , quam non
habent mali, &c. Hæc Auguſtini verba quum nihil
habeant obfcuritatis, tamen aliquis conatus erat dilu¬
cidius fcilicet explicare fententiam hifce verbis; Negue
gaudium virtatis fit, ficut volentas , & hac potins ad
fanttos pertinent 5 ad peccatores vero geſtus magis CP ca¬
piditas deputanda ſunt. Et hoc tam infulfum nugamen¬
tum è fpàcio marginis in contextum relatum aliquandiu
Tom. ILL, Kk kk nos
* Forfan legebatur ffolon,
An.
1529.