Page 87 [87]
OCR
1249 EPISTOLAE. alibi mihi videtur admirabilior. Quibus mediocre contigit ingenium, fi lucubrandi curam adhibeant, excudunt interdum aliquid non contemnendum. Cæterum in extemporali di€tione tantam adefle mentis perfpicaciam > tantam memoriæ præfentiam , tam paratam Gros copiam > non fine perpetua quadam jucunditate, quis non miretur? Quis hoc hodie præltare queat, vel ex iftis qui itudium omne collocarunt in paranda dictionis facultate? Sed quo dilabor ? non enim inftitueram Encomium Auguftini , quod fi fulcepifem, hæc quota portio laudum illius crat è? Illud tantum volebam oftendere , quam dolendum fuerit tantum ecclefiæ thefaurum tam fero per typographos prodifle in publicum , quem maxime referebat in omnium verfari , manibus. Deterrebat nimirum illos impendiorum magnitudo. Primus hoc egr mimi dotibus longe beatior , quem nec fumtus immenfi , nec in conquirendis undecunque exemplaribus inffantia, nec in conferendis tedium , nec operis difficultas, nec diftractionis alea, nec ulla res alia deterruit , quo minus totum Aagufkinum redderet omnibus communem. Non huc invitavit virum quzitus amor, fed fincera pietas, quam omnes illius præfationes fpirant, ac revocandi prifcos illos ecclefi@ Do&ores ftudium , quos videbat ac dolebat propemodum antiquatos. Proinde non dubito quin illius manibus bene precentur omnes, qui per -duga/tiné libros.ad pietatem profecerunt. Idem in univerfas Hieronymi lucubrationes majore ctiam {ftudio molientem Deus ad fuperos evocavit. Eam tamen provinciam tribus filiis , Branont , Bafilio, & Bonifacio , quos in hoc curarat trium peritia linguarum inftituendos, moriens delegayit , per quos non minore {tudio quam fide peractum eft, quod optimus pater voluit. Sic enim illos & ad pietatem, & ad eruditionem educarat, ut quodammodo fe major ac melior in illis fupereflet , hodieque fuperfit: nam natu maximus tantum in fata conceflic. Tot {unt examina Monachorum in orbe, quorum ocium magnis cenfibus alitur. ‘Tot ſunt Abbates opimo reditu, nihil aliud quam ædificantes, vel alentes equos, vel epulantes. Hic erat illorum proprius labor, quem homo laicus fua fponte fufcepit. Atque in Aagufino quidem tantum adhibitum eft ab illo cure, fiudii, vigilantiz, quantum illa tum ferebat, ætãs, rudior adhuc , & perpaucos habens in hoc genere literarum exércitatos. lud potius mirandum , quod quum Augzffini lucubrationes tot jam annis verfentur inter manus eruditorum , nulla exftiterit de illo publica querimonia, quemadmodum de Hieronymo nemo non querebacur. Atqui ni multos haberem teftes, qui Operi excudendo vel præfucrunt, vel adfuerunt, nemo mihi crediturus fit, quantum mendarum offenderim ac fuftulerim, etiam illinc, ubi nihil effe depravatum putabatur. Habet enim Augaffinws fuum quoddam dicendi genus , argutum & periodis in longum produćtis multa convolvens, quod le&orem & familiarem, &acutum, &attentum, & bene memorem requirit, denique tædii laborifque patientem, quales non ita multos reperias. Jam tametfi profanas literas parcius oflentat quam A/eronymus, tamen obiter ad eas frequenter alludir. His rebus fatum eft, ut lector, audaculus magis quam argutus, mutarit quicquid offendebat. Verum qua vel librariorum incuria, vel le&torum in{citia commiffa funt, habent utcunque colorem, quo culpam liceat, fi non exculare >, Certe extenuare: quanquam hanc oportuit cfe publicam Principum, Preefulum & Abbatum curam, ut utilium, fed præcipuc facrorum Voluminum exemplaria , per eruditos viros quam diligentiffime cafligata, fervarentur in publicis bibliothecis, Illos vero quis abfolvat a facrile | Epift. MLXXXIV. 1250 A [gü crimine, qui nec errore, nec ulla neceſſitate, fed inepta libidine , ftudio mutarunt hujus viri fcripta, vertentes qes in C; O, in gue; fed; iN at; at, in ſed; dixit, in ait; ait} in dixit; verbum, iD participium s participiim , in verbum: aliaque innumera his confimilia, quafi luferint in opere alieno. Hoc flagitium quum alias, tum præcipue deprehendimus in libris De Trinitate. Deprehendimus autem ex collatione codicis, quem nobis præbuit Flandrie monafterium quoddam , cujus nomen in prefentia non occurrit, fane bellum ac vetuftum, dixifles bone fidei, magneque auctoritatis exemplar: vix enim occurrebant duo verfus, guin effet quod jugularet tranfverfus calamus. B|Hic non erat error aut ofcitantia, fed impius ludus hominis male feriati. Alibi nefcio quis fententias expleverat, adjeétis verbis aliquot non neceflariis, velut quoties beatus 4ugu/tinus citabat è Scripturis canonicis, [quantum ad id quodagebatur fatis erat, ille Scripture | teftimonium altius repetitum, ex codem loco longius | profequcbatur, quum nihil effet ad rem neceffe. Id |præcipue fatum comperimus in Commentariis, quos | fcripfit in Epiftolam ad Romanos & ad Galatas. Rifimus non paucis locis infignem {cribarum delirationem, dicis, retulerant in contextum. Ex multis duo proponam exempla, quorum alterum eft in epiftola tvni. C|ubi leguntur hæc Auguftini verba: Hos artem Propheras, quos poft Apoftolos pofuit, non puto illos efe, qui ordine temporum ante Apoftolos fucrunt, fed iffos quibus jam ſub Apoftolis per gratiam donabatur , ant interpretatio Scriprararam & infpeltio mentinm, ant predittia temporis fequuturi, In priore editione participium fèguuturi , à fuo nomine, temporis, prolixo verborum affamento divulfum comperimus: idque non folum infigniter indoétum erat ac ftultum, verum ne ad rem guidem tantillum faciens: non enim illic ambigebatur qui effent Apoftoli, & unde duétavox, feddequo Prophetarum genere loqueretur illic Apoftolus. Non repetam hic longum nugamentum, ne fim tedio;deD | Cérpam modo pauca, unde facilis fit conjeétura, quam cætera nihil habeant mentis. Huncin modum orditur: Si enim ego ipfe ut de his\quid fentiam habeas, diferentiam faturam me (peraverim. Agnofcis fermonis flo= rem. Ac mox: Ut enim ad vim termini proficifcar, Apoftolos Gracum, dicitur ab apos, quod notat augmentam vel praminentiam, & ftolon* quod eft miſſio, quaſi praminenter miffas ad augmentationen fcilicet fides catholica: vel Apoftolus quafs poſt miſſus, &c. Quid hacdeliratione prodigiofius? pos enim apud Grecos tantum fignificat, quantum Krskeldrivizm apud Latinos, & ſcolon Gracis fonat offendiculum. Deinde ftultiflime imaginatur, in nomine Apeffolus, apo? additum pro pofE| mods, pro quo barbari dicere folent depof?. Atqui fi Greca vox eft Apoftolus, ut ipfe docet, unde illic Zatina piapofitio poff ? Sequitur, Propheta autem à pro, id eft procal, & for faris; quum Propheta Gracis nihil aliud {onet , quam Latinispredittor. Haec propofuifle fatis arbitrorad totiusnugamenti euftum quendam , quod ita attextum eft , quafi quis pro Aveuftino Panlinum doceat, de quo fignificarat fe dubitare. Alter locus eft in libro fecundo De fermone Domini in monte habito. Quoniam inter finétus fpiritus Pazim commemorat gaudium, ne quis exiftimarer illum de quovis gaudio loqui, fic locum explanat Augufiinus: Sane fciendum eft bic candinm proprie pofitum. Mali enim homiP| nes non gaudere , fed geftire dicuntur proprie, ficut fuperius diximus voluntatem proprie pofitam , quam non habent mali, &c. Hæc Auguſtini verba quum nihil habeant obfcuritatis, tamen aliquis conatus erat dilucidius fcilicet explicare fententiam hifce verbis; Negue gaudium virtatis fit, ficut volentas , & hac potins ad fanttos pertinent 5 ad peccatores vero geſtus magis CP capiditas deputanda ſunt. Et hoc tam infulfum nugamentum è fpàcio marginis in contextum relatum aliquandiu Tom. ILL, Kk kk nos * Forfan legebatur ffolon, An. 1529.
