Page 86 [86]
OCR
i247 dam ple&i capite , quod Epifeoporum pietas talibus nonnunquam impetravit vitam. Alioqui latronem dimittere , in plurium perniciem graflaturum, non eft clementia , fed crudelitas. Proinde, quemadmodum ad tuendam Reipublice tranquillitatem neceflaria cit legum principalium feveritas , ita laudanda eft in Epiſcopis Chrifti vicariis Chriffiana lenitas: que tam fingularis fuit in hoc Prefule, ut cum in civitate quadam Pagani contra Cæfaris ediétum publicitus impetum feciflent in Chriffanos, multifque vexatis, unum atque alterum occidiffent, aut certe paraflent occidere, jamque feyeram Principis ultionem ex{peCtarent , quidam ex ipfis eruditus per literas ab Axgxftino petierit, ut interceſſione ſua Ceefaris iram mitigaret. Tam infignis erat fan&iflimi Preefulis manfuetudo , ut hoftis & idololatra non vereretur ab hoc petere, quod vix amicus ab amico auderet flagitare. Quo impudentior eft poftulatio, hoc magis arguit vix credibilem Auguftini manfuetudinem. . Eadem manfuetudine moderatus eft collegia virorum ac mulierum, qua juxta regulam Apoftolicamaliquot inftituit. Leviter delinquentium poena erat admonitio ; gravius peccantium objurgatio; defperatorum & infanabilium, veluti capitale fupplicium erat , € contubernio piorum ejectio. Clericos{uos, quos tadebat juxta Epifcopi inftitutum vivere, patiebatur ad alios Epifcopos demigrare, qui clericos fuos non adigebant ad domus ac vitæ communionem : amabat perfectam pietatem, fed fpontaneam, non extortam. Enaliud inhoc Epifcopo miraculum : intam multis, tam eximiis virtutibus, quam nullum omnino fupercilium? Dicas illum paterna maternaque vifcera erga cunctos gerere, malos parturire ut renafcantur in Chrifto, imbecilles veluti gallinam fub alis fovere ne pereant, bonos provehere ut adolefcant. Nullus erat tam deploratus hzreticus , aut alioqui flagitiofus, de quo fpem prorfus abjiceret, donec ille fpiraret. Sic in hbris fuis agit cum hæreticis, non folum ut revincat , verum etiam ut, quod quidem in ipfo eft, fanet: fic objurgat improbos, ut femper vino feveritatis admiquod non interim {piret Chriffiane charitatis dulcedinem, quæ juxta Paulam Apoftolum omnia fuffert, omnia (perat, omnia credit. Erat unius civitatis Epiſcopus, cui nomen Hippon Regius, quafi dicas Egsile Regiam: nam erat ejufdem nominis altera in codem littore ad exortum , cognomine differens , diæjjur@ enim dicebatur: fed omnium ecclefiarum follicitudinem in fe recepit , Epifcopos earum vel coram, vel miflis voluminibus & epiftolis inftruens ad Euangelii predicationem, armans adverfus hæreticos. Porro, quoniam vir prudens perfpiciebat librorum ufum multo latius patere quam vocis, in hanc operam quicquid potuit remporis fuffurabatur. Ad hoc, quo plus baberet ocii, difcutiebat humiliora negotia, que tametii non adverfabantur pietati, tamenab optima parte Maria nonnunguam avocabant. Itaque conciliandis matrimoniis auctor efle recufabat, jun&a tamen, fua benedictione confirmabat. Nec ædificandi cura fuftinebat occupari, licet alios id agentes non reprehenderet. ‘Nec omnium cpiftolis refpondebat , nifi fi quid traĉtarent ad religionis pertinens negotium. Poftremo, ingrayefcente jam zetate fucceflorem fibidefignavit , ad quem levioris momenti caufe deferrentur, ipfe vacaret melioribus. Quo tempore libros omnes fuos collegit, recognovit, & in ordinem digeffit, ne vel interirent complures, quod Ambrofianis {criptis accidifle videmus: aut mendofi depravatique verfarentur in manibus hominum. O virut ad totius ecclefiz publicam utilitatem natum , fatum , datumque divinitus, quam ubi confpiceret Wandalorum, Gottoram , aliorumque barbarorum, qui ex Hifpaniis in Africam cruperant , incurfione turbari , jam hujus vita cospit tedere, quodque folum potuit, confolatus fuos & hortatus ad tolerantiam, è vivisexcefit! Tanto ardore virfpiritu Chrifi plenusamabat, atque, utitaloguar, depericbat deA B D F ERASMI 1248 corem, profe&um , ac tranquillitatem domus Dei. Hoc hoc nimirum crat fummum illum Ecclefiæ ſponfum imitari: nam & fuæ quifque Ecclefiæ quodammodo fponfus eft omnis Epilcopus. Ille dixit, Bonus paſtor animam faam ponit pro ovibas fis. Hic, qui nullum unquam periculum metuit, quoties Ecclefia commodis ferviendum erat, cui vita erat acerba , pofteaquam Ecclefiee malis non potuit fuccurrere, quam lubens illam impendiffet ovibus fuis, fi modo ejus difpendio ,gregis falutem redimere licuiffet? Optabat, cum Paulo, velanathema fieri pro filiis fuis. Hæc pietas, hac charitas, hic ardor peĉtoris facit, ut omnia illius {cripta non minus inflamment ad pios affectus, quam doceant intelleGtum. Sunt enim qui frivolis argutiis utcunque deleétent ociofos. Sunt qui fubriliter doceant neceflaria, fed non efficiunt, ut quod intelligitur ametur. Sunt rurfus qui excitent ad ftudium pietatis, fed excitatos do&rina non provehunt. Fruftra intelligas, nifi diligas Scientia, fi abfit charitas, inflat : charitas abfque fcientia nonnunquam perniciofa pro falutiferis ampleétitur. Sed utraque res alterius opem pofcit, & conjurat amice. At hic incomparabilis Doctor fimulatque maturuit in Chrifto , neglectis Sophiftarum ineptis argutationibus, ingenii plufquam aquilinam aciem ad neceffarie veritatis inveftigationem intendit ; ita fubtilis in difputando, fi res poftulet acumen dialecticum, ut femper dimittat le&orem non tanturn eruditiorem , verum etiam ad bene vivendum inflammatiorem. Quid enim aliud poteft ignis, ubicunque ponas, quam urere? Amabat vehementer quod docebat, docebat argute quod amabat, utrunque gignit in eo, qui fcriptis illius propius intendit animum. Rhetoricæ multa funt cum Diale&ica communia., Rhetorum libros ad plenum imbiberat. P/atenica Philofophia, quoniam Rhetorica quadam fuaviloquentia multa tradit de rebus à corpore feparatis , & his quee fenfibus deprehendi non poffunt, fed animi cernuntur oculis, non pauca mifcens ChriJlianorum placitis confentanea , videtur impenfius deleétatus. Ex Ariffotelica Philofophia, vel quia jejuniore ftylo traétat res fubtiles, vel quia nondum in publicum ufum venerat apud Zarinos, nihil deguftafle videtur practer libros De Enunciatione , De Categorits, ſive De decem Generibus generaliffimis, & De quingue vocibus pradicabilibus , quem librum velut éreyusv ad Arifforelis Philofophiam edidit Porphyrius. Nec ufquam ullo veftigio deprehendere licet quod cjufdem libros, quos De Topicis, Analytics & Elenchis, De natu= ralibus rebus & ultramundanis , De Moribus & Repu= blica multos reliquit, ufquam attigerit. Ut ne commemorem tot Grecos Ariflotelis interpretes. Et tamen hic ipſe qualifcunque Arifotelice Logicæ guftus, Dialeétici non {folum opinionem illi conciliavit, verum etiam magnam apud hæreticos conflavit invidiam, quod quum veritatis pondere premerentur, clamarent fè artificio Dialeétices circumveniri. Siquidem illis temporibus tanta fuit apud -4fros hujus artis ruditas , ut gui fciret diftinguere Subftantiam ab Accidente, Genus à Specie , Relativam yocem ab Abfoluta , vulgo Dialeéticus haberetur , quo nomine fulianus vifus eft unus idoneus, qui cum 4agu/tino manus ex zquo confereret. Sed Dialeética fuit antequam quifquam de Dialectica preeciperet : nec enim eft de numero earum Difciplinarum , quas inftituit hominum voluntas, fed quas animadyertit fagacitas , qualis eft Arithmetica. Tanta autem erat in duge/fino, tamque mirabilis ingenii felicitas , tanta fanitas, tantaque proefentia, ut ne ex iftis quidem, qui pofterioribus feculis bonam ætatis partem in Dialectica contriverunt , quenquam invenias, qui citius aut certius perfpiciat caufæ fcopum , qui dexterius ad hunc rationes & Scripturarum teftimonia dirigat, qui felicius nodos quæftionum diffecet. Multa non fcripfit, {ed diétavit: pleraque per notarios ex ore loquentis excepta funt , cujufmodi ferme funt £ narrationes Scripturarum ad populam, quos ipſe Trattatm
