Page 81 [81]
1237 EPISTOLAE.
Nec tamen Auguftinus
) ec Prædeftinationem re¬
fert ad fuperiora , fed fentit Chriftam Filium Dei ut
hominem, in hoc predeftinatum, ut fit caput Eccle¬
fie, Verum, 4g#/fines hoc in loco non poterit me¬
lius excufari , quam quod humanum quiddam paffas
fit. Ert hic eft ille triumphalis locus > quem tam ma¬
gnifice promifit in prologo , quo noftram coargueret
temeritatem s & interpretem defenderet è calumnia.
Atqui mea Annotatio non taxat interpretem, tantum
quærit exitum difficultatis.
s Ex reſurrettione mortuoruzz.
Nec hic interpretem mea taxat Annotatio. Tantum
oftendo , quot fenfus pariat Graca lectio, nec ullam
improbo. Verum , mca, inquit, verfio exclufit aliquam
partem foecunditatis. Eft fcecunditas Scripturæ , que
nobis uberem copiam fententiarum gignit, dum idem
locus nune accommodatur ad caput Écclefiæ, nunc ad
corpus, nunc junétim ad utrumque , nunc ad unum¬
quenque noftrum , nunc ad certos hominum ordines,
nunc ad cœleſtem illam Hierarchiam: hanc fœcundi¬
tatem vidco laudatam à facris Doctoribus, at fenfuum
turbam „quam gignit fermonis ambiguitas, aut obfcu¬
ritas, aut hyperbaton , adeo non laudant, ut tollant
etiam pro fua quidem virili. Bona eft fæcunditas, fed
molefta eft diverfitas. Non optime res habet , quum
Jureconfulti dicunt, vel dic, vel dic, vel dic. Unico
modo verti, quia non aliter licuit , fed verfioni addi¬
di Annotationem.
Per quem accepimus gratiam & Apoftolatum.
Apoffolatus vox eft ufitata quidem Chriftianis, fed
improbata reéte loquentibus: Apoffole Greci nota, fed
nobis inaudita. Itaque verti, accepimus Apoftolici mu¬
neris funttionem. Verum, hic mavult Apoftolicum mu¬
nm, quod munus fit unicum, fun&iones varia. At¬
qui fcire debebat , apud eruditos hæc verbalia non
{emper {onare actionem, fed officium: quemadmodum
procuratoris multæ funt procurationes , fed unica ta¬
men eft procuratio , quemadmodum agricultura : &
procurationem habet etiam is , qui fuum negligit of¬
ficium. Sicuti difpenfator eft qui non difpentat. Sed
fingat funtlionem accipi pro adminiftratione | num ex¬
eluditur auctoritas ? Non opinor. Sed indicatur offi¬
cium potius quam titulus. Poftremo, quemadmodum
Gracis xoan fignificat fettionem , ita Apoffole fonat Le¬
gationem, nomen æque verbale, atque eft illud funéto.
Pro nomine ejus.
Hic mavult ambiguum interpretis fermonem. At
cum nemo illi eripit, & Annotatio fatis indicat non
optandam amphibologiz fœcunditatem > quæ comita¬
tur & infcitiam. Quod mihi vifum eft optimum , ex¬
pref. 21 E
Cui ſervio in ſpirit meo. h
Pro, cuz fervio, verteram z quer colo. Sed interpres,
inquit, cuina uni Deo debitum , fere vertit fervira¬
tem : idem ego non nego, fed nemo Latinorum Des
eultum appellavit fervitutem 3 contra cultum appellat
frequenter & Hieronymus in Veteri Teſtamento & hic
interpres in Novo. Sed multiplex eft colendi fignifica¬
tio; Colimus quem obfervamus, quem frequenter adi¬
mus; Colimus agrum agricole, Colent coclum coelico¬
læ. Fateor. Sed itidem domino [ervit mancipium , ava¬
rus fervit fuis commodis , ambitiofus fame, luxurio¬
fus ventri , fuperftitiofus interpres ſervir literæ NS
prudens fervit tempori : poftremo , Hercules fervivit
Omphale. Quin & Grace voces ambigue funt, Agresio
& dsrda & vweedeada , nec hoc proprie fignificant ,
ad quod à Gracis Theologis docendi gratia funt ac¬
commodatæ , quemadmodum aliud apud Jureconfultos
fonat conftitutio, aliud apud Rhetores.
a Memoriam veftri faciens.
Ait memoriam facere rette dici : fateor , fed nemo
Latine emendate loquens fic loquutus eft. At interpres
fic loquitur. Verum, quia fic tum vulgo loquebantur
cx imitatione Grecorum y qui dicunt prday mower,
A
€
F
Epift. MLXXVIIL. 1238
quanquam pyée magis fonat mentionem , quam memo¬
tiam, id quod declarat pwjun. Sed mentionem, inquit,
facimus ejus de quo loquimur abfente: verum, fed mea
Annotatio admonuit precationem nihil aliud effe quam
cum Deo colloquium , ne cui fermo videretur durior.
Hoc ifte difimulat, ut expleret paginain.
In voluntate Dei.
Ex Origene docet nos, aliud efle in voluntate Det a
aliud volente Deo. Tales Annotationes multas habet O¬
rigenes, haud magni ponderis: certe hæc non eft tan¬
ti ponderis, ut non liceat diffentire. Quemadmodum
in Scripturis ſæpenumero Deus zelle dicitur quod per¬
mittit, ita voluntas pro permiffz ponitur.
Ot aliquid impartsar vobis gratia.
Ait gratiam Latine pofitam pro dono. Id probat,
quia Grace eft yders, & fic loquuntur facri Doctores :
fateor, Chriſtiane quidem, fed male Latine: & tamen
tum ita loquebatur vulgus femi-Grecum X femi-Lati¬
nam. Si candem yocem, inquit, varie reddere vitium
eft, tu plus centies peccas. Non varie reddere vitium
eft, optime juvenis; fed bene Greca male Latinis red¬
dere vitium eft apud Grammaticos, & inepta eft varie¬
tatis affeĉtatio , ubi nulla invitat utilitas. Sed magnum
putat convitium, quod interpres, vir tantus & afflatus
Spiritu, dictus eft /udere copia: quicquid citra necef¬
fitatem animi gratia fit, /udere dicimus, ne putet non
effe ludum nifi alee. Non eft contumeliofum vocabu¬
lum /zdere. Et in hoc interprete tam infignis cft affe¬
étatio varietatis, ut qui de fingulis velit commentitiis
reddere caufas, nihil aliud videatur quam ineptire &
vere ludere.
Ad confirmandos vos, id eft, fimul confolari.
Ait, 7&0 és obftare, quo minus interpres verterit
alterum infinitum: imo, potius cogit ad vertendum,
nifi forte fic recte loquemur hunc in modum , Ls
tandum eft Muhis , hoc eft, animum applicare ad lite=
ras, pro corquod crat , animus applicandus ad literas.
Aut, capidus es illagueandi nos, hoc cft, dolo circum¬
venire, pro dolo cireumventendi. Indicaram cvuækaxan=
x
tim citans Theophylattum & Origenem. Hic arguit me
mendacii , quod facri Dottores verbum hoc non ad
Paulus, fed ad utrofque referant. Quid? an ego ne¬
gavi ad utrofque referri poffe? Sed Pronomen sugs ob¬
ftabat,, quo minus pofterius verbum ad 244/272 quo¬
que referri poffet, nifi fubaudiretur aliud Pronomen:
hoc igitur ago, ut ad 244/472 quoque pertineat. Quid
igitur mentitus fum, ô bone juvenis ? Verum, illam
mutuam confolationem non exprimit ipfum verbum,
fed conjunétio cw. At ipfa mea Annotationis verba,
quæ citat, indicant me idem {entire , quod interpre¬
tantur hi, quos mihi objicit. Grecanica, inquam, fcho¬
lia pofterius verbum referunt & ad Paulam. An nefcit
quam vim habeat addita conjunétio #7? Ac mox, Pau
lam autem folatinm mutunm accepturum. An ignorat
quid fit mutuum ? Hic tamen mecum dimicat, quafi vo¬
luerim vel ad folos Romanos , vel ad folum Panlam re¬
ferri, comareaxrndivey , quum ipfa præpofitio obftet , quo
minus ad alteros tantum pertineat. Deinde ratiocina¬
tur, interpretem recte reliquiffe infinitum , ut vel ad
Romanos, vel ad Paulam referri pofiit, quum,ut indi¬
catum eft, non poffit non nifi ad utrofque referri. Sic
autem agit, quafi ad alteros tantum pertineret, fi ver¬
bum infinitum verfum fuiffet in aliam formam. Ve¬
rum , id ridiculum eft: five referas ad perfonam primam,
ut, ego mutuam confolationem accipiam in vobis: five ad
fecundam, ut , ves mecum confolationem accipiatis, ad
utrofque refertur. Hac quum perſpicua ſint , tamen
in fine queritatur: Védete, inquit, g#omodo juffus ac fix
delis, tamen reprehenditur interpres, Xc. Proinde fi fin¬
gula coner refellere, quid fructus redibit ad LeStorem?
Incompofitos.
Hic nobis perfuadere conatur , Latine dici incom¬
poftos , quibus non convenit cum ceteris hominibus,
quum inter omnes homines fit naturalis quædam focie¬
Tom. II, Ti ii 2 tas:
Ano
1529