Page 67 [67]
An,
1209 EPISTOLAÉ,
primum per caduceatorem, mox per literas denuncia¬
Confiliarium , {e brevi adfururum , ac diligentius de
toto negotio velle cognofcere. Aliquanto poft exem¬
tus è carcere , fervatus eft in aula fatis commoda 5
nihilominus fub cuftodia, Tandem fuæ libertati red¬
ditus eft , quo poffet facilius fuze caufe confulere. T¬
bi diétu mirum , quantum fiducia conceperit animo:
non enim ſolum promittebat fibi-abfolutionem , ve¬
tum etiam victoriam , & quidem {peciofam. Ajebat
victoriam ef in manibus , fed malle ferius aliquanto
finiri caufam, quo magnificentius triumpharet. Jam¬
que mutatis vicibus y ipfam facultatem facratiffimam ,
Monachos & Beddaicos reos peragebat impietatis: nam
quædam arcana deprehenderat in illorum ais. Quo
magis fibi placebat, eo magis timebam homini. Pro¬
inde crebris epiftolis hortatus fum, ut vel arte qua¬
piam {emet extricaret à caufa , puta curarent amici,
ut prætextu regiæ Legationis longius proficifceretur :
fortaflis Theologos pafluros, ut caufa tempore evane¬
fceret, nunquam paffùros, ut impietatis crimen, quod
illis objiciebat, agnofcerent. Etiam atque etiam cogi¬
taret , qualis excetra effet Bedda, quotque capitibus ef
flaret venenum : tum expenderet fibi cum immortali
adverfaria rem cfle; facultas enim non moritur: fimul
illud cogitaret, qui cum tribus Monachis belligera¬
tur, eum cum multis phalangibus habere rem , non
{olum opulentis ac potentibus, verum etiam impro¬
biffimis , & in omni malarum artium genere inftru&tis.
Tllos non conquieturos, donec ci procuraffent exitium ,
ctiamfi caufam haberet meliorem quam habuit Chri¬
Sus, neque plus fatis fideret Regis præfidio : Princi¬
pum enim favores effe temporarios , ac delatorum ar¬
tibus facile in diverfum trahi illorum affectus. Poftre¬
mo, ut nihil horum accidat, magnos etiam Principes
vel delaflari talium improbitate , vel metu nonnun¬
quam cogi, ut cedant , præfertim cum Francifem Rex,
ipfe quidem humaniflimus , parum fecundis fortune
flatibus uteretur : non efle tutum quamvis imbecillem
hoftem contemnere , nedum tam multos ac tam po¬
tentes. Obteftatus fum, ut fi fuam incolumitatem pro
nihilo duceret , vir do&us ac bonus, cette fe fervaret
ftudiis & amicis, quibus intolerabilem excitaret invi¬
diam, fi quid fecus quam vellemus accidiffet. Quod fi
nihil horum moveret illius animum, certe fuam cau¬
fam ageret feorfum ; me neque cum Monachorum
agminibus, neque cum Thcologica facultate velle ha¬
bere diffidium, fi modo liceat. Quæris quid profece¬
rim? Tot modis deterrens , addidi animum. Interim
veteris Comæœædiæ licentia ferebatur in Monachos ac
Theologos, præfertim in Syndicum Beddam, ac pro¬
pemodum mes © vinns tyrwpiov peragebat. Mox impe¬
tratum eft à Rege , ut Bedda libros in Fabram ac me
{criptos diftrahi vetaret. Ad hac impetrata funt Re¬
gis ad Theologicam facultatem litere, ut duodecim
articulos, qui in Bedde libris viderentur habere mani¬
feftam impietatem, atque adeo blafphemiam, aut da¬
mnatent omnium fuffragiis , aut facrarum Scriptura¬
rum teftimoniis comprobarent. Hec quuni illi polli¬
Cerentur certam viétoriam , ego refpondi nihil aliud
effe quam irritamenta hoftium , qui ſua fponte plus fa¬
tis infanirent: nam frigidum Regis ediétum obfuit ct¬
iam Fabri meæque caufæ : co fiquidem factum eft, ut
liber clam diftractus non nifi in hoftium manibus ver¬
faretur; ac, ne quid haberet detrimenti typographus,
‘in Germaniam & Angliam deportaretur. Ipſum autem
vehementer errare , fi crederet talibus nugis adverfa¬
rios opprimi poffe. Nihil profeci monitor > nifi Lat
illi magis ac magis accrevit fiducia. Interea pro ny
edi&um Gymnafiarchæ, ne magiftri Pecan its
fcipulis prælegerent mea Colloquia. Hic ibi pollice¬
batur futurum , ut tanta contumelia pi ovocatus, cau¬
fam opera communi capefferem 5 ac fubornavit SE
dam, qui me véhementibus literis Sod provocaret ,
vi&oriam eMle in manibus, nec defutura magnatum
A
B
F
Epift. MLX.MLXI. 1210
auxilia. Nunc elle tempus , ut Theologis in pofterum
omnis detraheretur audtoritas. Ambobus refpondi, me
demirari illorum animos , qui crederent me, reliétis
omnibus negotiis, per omnem vitam velle cum Theo¬
logica facultate contendere; imo fic potius animatum
elfe, ut citius paffarus fim meos libros præter zequum
ab illis damnari, quam hac ætate, quæ flagitaret quic¬
An.
1529»
malle efficere, ut omnes plurimum tribuerent Theolo¬
gorum auctoritati , quam ut nemo quicquam illis cre¬
deret. Omnibus epiftolis inculcavi, meum animum
mihi nihil lætum præfagire , utcunque ille fibi plau¬
deret , animadvertere fpes illi adeffe mire pertinaces,
fed mifere timere ne fallaciflimas : fiduciam adeffe {tre¬
nuam, fed mendaciffimam. Obteftabar ut fibi confu¬
leret , fi ſibi charus effet: profugeret potius aliquo,
vel in Germaniam , ubi nulli faceffitur negotium ob
hujufmodi articulos, ne apud orthodoxos quidem, ni¬
fi fi quis palam profiteatur , populumque commoveat.
Addebam, me jamdudum pigere noftra amicitia , qué
mihi plus mali conciliafet, quam multorum capitales
inimicitie. Hic totics occinens nihil profeci. Poft
hæc tamen rarius ac frigidius ad me feripfit , præfen¬
tiens , opinor non omnia preclaris iftis {pebus refpon¬
fura. Equidem dolebam hominis fatum , quem arbi¬
tror, {i quid erravit (caufam enim, ut dixi , non tio¬
vi) perſuaſione erraffe , non malitia. Sed quid facias
homini, ultro morti devoto , & fuo jumento , quod a¬
junt, fibi exitium accerfenti ? Impoſuit illi ſua fidu¬
cia , nocuit ingenuitas, negue minus nocuerunt quo=
ründam inepti tumultus, qui ad quamvis occafionem
geftiunt ac triumphant. Ut igitur his coercendis pro¬
fuerit mors Bergxini , ita periculum eft ne Bed4s ſua
fponte plus fatis infanientibus nimium accedat ani¬
morum. Inter errores & hærefes varia funt diferimi+
na; neque parum intereft inter eum qui perfuafione fe¬
duétus eſt, & cum qui malitiofa pertinacia tuetur im¬
pium dogma. Rurfus refert, fimpliciterne quis erret,
an colligenda factione turbet publicam tranquillitatem.
plum eft, ac miror unde petitum. Gallorum tamen ré¬
ligiolam mentem vehementer approbarem, fi quantum
nunc propendet ad fuperftitionem, tantum valeret ju¬
dicio fpirituali. Certe ha@enus fe preeftiterunt Roma¬
no Pontifici frugi mancipia. Digni Principibus opti¬
Mais, qui qualefcungue contigerunt, bona fide fervitht.
Et tamen fortaflis in hanc partem peccare præftat,
quam effrenem licentiam moliri , quam in aliquot Ger¬
mania civitatibus exoriri videmus , in quibus Pontifex
eft Antichriftas, Cardinales creature Antichrifti, Epi¬
fcopi larva, Sacerdotes porci, Monafteria conventi¬
cula Satan, Principes tyranni. Summa rerum eft pe¬
nes plebem Euangelicam, fed armatam , & ad pugnan¬
dum quam ad difputandum inftruétiorem. Tantum ha¬
bui, quod de Berquino {criberem , qui fi deceflit cum
bona confcientia, quod admodum ſpero , quid co fë¬
licius? Dammnari, diffécari, fufpendi, exuri, decol¬
lari, piis cum impiis funt communia. Damnare, dif¬
fecarc, in crucem agere , exurere, decollare, bonis
Judicibus cum piratis ac tyrannis communia funt. Va¬
ria funt hominum judicia. Ille felix, qui Judice Deo
abfolvitur. Bene vale. Datum apud Fribergum Brifgog
r.Julii, Anno 1529.
BpistoLa MNT
Iluaftrifimo Principi Guilielmo , Duci Clivienfi, Jalia¬
cenfi, Montenfi, Comiti Marchia, & in Ra¬
venfpurg, &c. Erafmus Rot. S.
ONRADVS Heresbachius, vir ad unguem factus ;
C qui magno Reipublicæ bono , puéritiæ tuæ for¬
eruditioni pariter ac pietati natam ita mihi fuis literis
frequenter depinxit, ut fi complures menfes tecum
domefticam habuiflem confuetudinem , non effe pofles
notior, Idem pro fingulari quodam erga te amore,
Gg gg 3 quem