nec ullo corporis getu dedit ullum animi perturbati
fpecimen. Dixifles illum in Mufeo de ftudus, aut in
templo de rebus cceleftibus cogitare. Ne tum quidem
quum carnifex truculenta voce crimen ac fupplicium
pronunciaret, quicquam de vultus conftantia mutare vi¬
dus eft. Juflusde curru defcendere, nihil cunctatus de¬
fcendit alacriter: nec erat tale quicquam in co vel auda¬
ciæ, vel ferociæ , quale in maleficis nonnunquam gignit
immanitas. Relucebat in co mentis fibi bene confcia
tranquillitas. Ante mortem verba fecit ad populum,
fed unde nemo quifquam potuit aliquid percipere;
tantus erat fatellirum fremitus, quem data opera pu¬
tant excitatum fuiffe. Quum ad palum præfocaretur,
nullus è turba acclamavit nomen Yef#, quod parricidis
etiam ac facrilegis acclamari folet. Sic omnium animos
in illum excitarant, qui nufquam non adfunt, &nihil
non poflunt apud fimplices & imperitos. Eat nunc
qui volet, & Phormiones iftos laceffito, Aderat illi
Francifcanus quidam, quem adiit Afontius, rem expi¬
fcaturus num vel moriens agnovifiet errorem. _ Is a¬
jebat agnovifle, affeverans fe nihil omnino dubitare
quin anima illius tranfierit in quietem. At ego Fran¬
cifeani dictis nihil habeo fide, præfertim quum hoc
fit iftis folenne , poft ex{tinctum hominem fpargere
rumores, quod in incendio cecinerit palinodiam, quo C
fimul & vindicatæ religionis laudem auferant, & mul¬
titudinis invidiam calumniæque fufpicionem effugiant.
Nam quum Br#xelle primitiasimmolaflent exuftis duo¬
bus Monachis duguftinenfibus, tertio in carcerem re¬
ducto, &clam interfeéto, quum mira conftantia mor¬
tem oppetiflent, que res Judicibus gravem movebat
invidiam, fparferunt ridiculam fabulam, unum ex il¬
lis apparuifle cuidam Awguffinenf , qui nanciaret ani¬
mas illorum effe incolumes, quod inextremis refipuif¬
fent, videlicet jam in ipfo incendio. Idque faftum
precibus Virginis matris. Nam & pridie Vifitationis
exufti funt, & Nicolaus Carmelita magno ftudio fa¬
crificium hoc procurarat. Rogatus carnifex, ecquam |D
pœnitentiæ vocem edidiflent in rogo, negavit, fed
quum ducerentur ad palum, clara voce teftati funt fe
mori Chriffianos, & alligati palo admoto igni canere
coeperunt Symbolum fidei, mox doxologiam, Te Deum
laudamus , donec flamma vocem intercluderet. Ha¬
bes Berquini conterranei tui fatum , cui mihi natus
fuiſſe videtur. De caufa, quoniam mihi prorfus igno¬
ta eft, non habeo quod pronunciem. Si non com¬
meruit fupplicium doleo , fi commeruit bis doleo:
fatius eft enim innocentem mori quam nocentem. Il¬
lud non dubito quin fibi perfuaferit efle pia que de¬
fendebat. Hinc illa vultus tranquillitas. Verum, ut
fcis , hominem de facie nunquam novi. Ex his, qui pro- | E
piorem cum illo habuerunt confuetudinem , diligenter
{cifcitatus fum de fingulis. Erant autem alioqui quod
ad caufam attinet Berquino parum equi, qui ajebant
illum annos natum plus minus quadraginta, Berguinii
regionis dominum, cenfu modico, ferme fexcentorum
quotannis coronatorum , laicum ac coelibem, fed vi¬
tæ adeo pure, ut ne rumufculus quidem impudicitiæ
fit unguam in illum exortus; mire benignus in ami¬
cos & egenos, conftitutionum ac rituum Ecclefiaftico¬
rum obfervantiffimus, puta præfcriptorum jejunio¬
rum, dierùm facrorum , ciborum, miffarum, con¬
cionum , & fi qua funt alia , qua cum pietatis fru¬
ĉtu recepta funt. Alienifimus ab omni fuco, inge- | F
nio libero ac reéto, quod injuriam nec cuiquam fa¬
cere vellet, neque à quoquam perpeti poflet, dunta¬
xat infignem. Ab inftituto Lutheri plurimum abhorre¬
bat. Quid multis?. Negabant quicquam effe in vita,
quod non deceret Chriftianam pievatem. Hoc ajebant
in co crimen effe graviflimum, quod ingenue pre fe
ferebat odium inmorofos quofdam Theologos, ac Mo¬
nachos non minus feroces quam ftolidos. In hos palam
debacchabatur, nec ſtomachum ſuum diſſimulare po¬
atus. Mox ex libello, quem opinor ediderat, decer¬
ptæ ſunt aliquot ſententiæ, quæ viderentur ad fidei
negotium, ac perinde ad Theologorum cognitionem
pertinere. Erant quantum memini hujus fere generis,
In concionibus incongrue beatam Virginem invocari
pro Spiritu San&to, nec apte vocari fontem omnis gra¬
tiæ; & in cantico vefpertino , præter Scripturarum
confuetudinem, appellari {fpem & vitam noftram , quum
hæc magis quadrent in Filium. Ob hujufmodi nænias
du&us eft in carcerem, reus hærefeos periclitatus eft.
At Judices ubi viderunt caufam effe nullius momenti,
abfolverunthominem. Quidetulerant, jaCtabant eum
elapfum favore Regis, iple preedicabat fe jure vito¬
rem, & apparabat libellum triumphalem. In hoc ar¬
ticulo rerum mihi primum coepit innotefcere. Scri¬
pfit ad me de caufa fua, deque judicio parum equo;
quod Quercus & Bedda tuliffent de quibufdam feriptis
meis. Èx epiftola vifus eft mihi vir bonus. Admo¬
nui tamen amanter ac libere , fi faperet , premeret
fuum encomium, fineret crabrones, & fuis fe ftudiis
oble&taret. Deinde, ne me involveret fuæ caul,
quod utrique noftrorum foret incommodum. Ille ut
habebat quiddam cum palma commune, adverfus de¬
terrentem tollebar animos. Eam cantionem femel at¬
que iterum occinui, fed furdo, vaticinansilli futurum
quicquid evenit poftea. Tametfi tam atrocem exi¬
tum non ex{pectabam, magnum tamen omnino ma¬
lum exfpe&abam. Prorepferunt interim libelli clam
excufi, quibus ex meis verfis interjecerat {ua quædam.
Id ubi fenfi, acrius expoftulavi cum homine quod
nec prudenter ageret, fibi pariter ac mihi verfiuncu¬
lis ejufmodi conflans gravem invidiam , nullo fruétu
pietatis; nec fatis amice faceret, qui me plus fatis gra¬
vatum, pergeret magis etiam aggravare. Si juvaret
ipſum ejufmodi confliétatiunculis exerceri, mihi nihil
minus eſſe cordi. Proinde fuam caufam ficageret, ne
me admifceret, Ille fui fimilis refpondit me tota erra¬
re via, quum diceret non alia ratione magis conflatam
invidiam pofle opprimi, quam fi vulgus mea legeret :
tum enim deprehenfum iri Monachorum quorundam
improbiflimam vanitatem, qui fuis fycophantiis, fu¬
cis, fufurris, & malis artibus, plurimorum animos in
me concitaflent. Addebat exemplum Epifcopi cujuf¬
dam, virinon mali quidem, fed illiterati, quem ifti fic
inflammarant in me, ut ne nomen quidem Erafmi
ferre polit. Huic tradidifle fe Pacis guerimoniam,
Gallice loquentem. Ea deleétatum Epifcopum cce¬
piſſe in nos amico efle animo, & illos delatores ve¬
hementer deteftari. Interim Beddaici quidam colle¬
&is pluribus articulis, curarunt hominem rurfus per~¬
trahendum in carcerem. Horum aliquot ad me mi¬
fit, fimul cum cenfuris Judicum. Erant, ni fallor,
Monachi tres; Prior Cartufianorum , Prior Celeffino¬
rum, tertius nefcio quis. Refponfionem ad illum re¬
mifi , declarans quam illic nihil videretur impium.
Quum fubinde mitteret nova capita, ad quædam re¬
fpondi, que decerpferat è meis libellis, ad ca quae
ex fe propofuerat nunquam refpondi. Quid multis?
Monachi pronunciarunt in carcere fententiam defini¬
tivam, jamque nihil fupererat , nifi ut exuftis libel¬
lis, ac peracta palinodia, reciperet præfcriptam fatis¬
factionem, quæ nunquam non immitis eft à Mona¬
chis, aut 5 fi id recufaret, iret ad ignem. Ie vir
fortis ne in uno quidem illis cefit, ac perierat, nifi
quidam è Senatu cordatiores, perfpicientes rem calidis
Monachorum ac Beddaicorum odiis geri, refpondif=
fent fe totam caufam à capite ufque ad calcem denuo
velle cognofcere, idque non fine fremitu corum qui
pronunciarant: hoc enim nihil aliud videbatur, quam
illorum fententiam refcindere. Id favore regie matris
procuratum autumant. Dum hacaguntur, Rexcom¬
modum reverfus eft ex Hifpania. Is admonitus Berqui=
num fuum inter Monachos ac Beddaices periclitari,
pri¬