1205 EPISTOLAE.
retur Chriffas ut Spiritus San&tus. Difcimus Chrifi
hominis. Aliaque permulta. Utinam Dominus mit¬
tat nobis alterum E/dram , qui Templum & Hiero/o¬
ram reftituat. Hoc tantum in præfentia licuit. Bene
vale. Datum Friburgo Brifgoe 9. Junii, Anno 1529.
MLIX.
Eraſmus Rot. Chriftophoro a Schydlovierz S.
V T eventus non refpondeat tuis conatibus, vir e¬
gregie, tamen ifti piæ voluntati non deerit apud
Chriffam {ua merces. Ego quid meis literis poffim ñon
video, qui tot jam annis cano furdis. Non eft meum
de Monarcharum animis aut jure pronunciare; hunc
orbis Chriftiani ftatum quis non deploret Chriffianus 2
Quam fœdum cxemplum eft duos potentiffimos orbis
Monarchas fic implacabilibus odiis inter fe diffidere,
idque tot jam annis, nec hic quicquam valere civita¬
tum confenfum, feniorum prudentiam, Abbatum,E¬
pifcoporum, Cardinalium, & fummi Pontificisau&o¬
ritatem, præfertim cum habeamus Clementem > qui
ipfo nomine pollicetur pacis fludium : alioqui malis
Pontificibus nihil minus expedit quam fummos Prin¬
cipes jungi concordia, quorum diflidio non folum Pon¬
tifices ſunr, verum etiam RegesRegum? Id quum mul¬
tis jam feculis res ipfa docuerit, miror à Principibus
non intelleétum. Si intelle€tum eft, miror illos non
meminiffe. At vereor ne fint quorum oculos occupet
ambitio, judicium depravet odium, nec Philofophiæ
locum der animus voluptatum quam Reipublicæ ftudio¬
fior. Verum Regibus, fi fapiunt, non vacat ludere:
quodque in privatis hominibus luxus & nequitia eft,
in Principe impictas eft. Nulla res Principi deberet
plus adferre voluptatis, quam Reipublicæ tranquillitas,
quam civium emendati mores, quam bonarum legum
audtoritas. Hac meditari, hac procurare, hac tue¬
ri, Principum eft alea , lufus , venatus, & amores. Et fi
vacaret, {ublimior elt Princeps quam qui plebejis iftis
ac fordidis voluptatibus caperetur. Annon numinis vi¬
ce eft inter homines, ad cujus nutum tot hominum mil¬
lia ftringunt ferum, & in mortem ruunt? A cujus
providentia pendent tot urbes, tot regna ? Et huic
vacat pernoćtem ludere alcam > ridere Moriones, indul¬
gere furtivis puellarum amoribus, & choreas ducere ?
Rex Ferdinands {ciens nullam effe fidam regni focieta¬
tem, fortaffis abhorreta foedere, quod, utarbitror, non
recufaret, fi Joannes {ua priftina dignitate contentus
effet. In conventu Spirenf actum eft de fubfidio pecu¬
niæ, quæ bellorum eft nervus. Verum, diétu mirum
quam ea poftulatio non pronisGermanorum auribusex¬
cepta fit, quafi nihil ad nos attineat , fi Tarca occupa¬
ta Hungaria & Polonia viam fibi ftruat progrediendi quo
velit. Sed Germani magis affueverunt accipere quam
dare, & mundus toties delufus hujufmodi titulis, ne
tum quidem credit, quum maxime eft opus: certe Fer¬
dinandi pietas omnium favorem promeretur. Idco re¬
pertum eft Imperatorisnomen, utauctoritate fua cxte¬
rorum Principum motus cohibeat. Nunc ditionis am¬
plitudo ad nihilaliud proficit, nifi ut belli calamitas la¬
tius fe proferat. Si parum conveniret inter Duces Zo¬
tharingum & Sabandum, esiguo fpatio circumferibe¬
retur malum. Nunc dum diffident Cafar & Galliaram
Rex, que pars orbis quieta et? Flandria cum adjun¬
étis regionibus florentiffimis primum orba eft ſuo Prin¬
cipe quem genuit, & hactenus tot annis vexata aGelrits,
mercia, magno quidem noftro, fed non minore Gallo¬
rum ac Britannorum malo. Jam exactiones fupra modum
graves, funt omnium communes: nobis autem hoc
moleftiores funt, quod pecunia defertur in SARTI
& Hifpaniam. Alioquibos, ut ajunt agricole, depaftus
gramina, dum viciflim ftercorat agrum , farcit damnum
quod attulit. Jam quid Zralia , lorentiffima dudum mun¬
di portione, affliétius? qua tamen ipfa nulli tuto ef
pervia. Quid loquar de Roma, nationum omnium pa¬
rente? Turevs occupavit preter alia Rhodum. Vexa¬
vit Hungartam occifo Rege: rurfus illi imminet; &
tot annis litigatur cum Ga/lo. Interim mundus imple¬
tur militum gregibus, qui nec amicis parcunt, nec
hoftibus: horum magna pars fertur effe vel Lathera¬
na, vel Judaica. Ego magis arbitror his indignam co¬
gnominibus, que nihil omnino credit. Hujafmodi
portentis deditur orbis, deferuntur bona civium, ne
quid commemorem de ftudiorum exitio, deque Teli¬
gionis interitu. O gravem in nos iram jufti Numinis!
& tamen interim nullum omnino mortalem video de
commutanda in melius vita cogitantem. Avertatautem
clemens Dominus, quod tua prudentia, utinam falfo,
vaticinatur, futurum ut Tareas & feétarum tumultus,
& Monachorum tyrannidem, & corum audaciam , qui
Romani Pontificis nomine faciunt quicquid collibuit,
confopiat. Nolim tam immitem medicum, præftat nos
incidere in manus Dei, quam in manus hominum. Sed
quicquid ferat hæc fatalis tempeftas, non poteft fub¬
verti quifquis in folida petra pedem fzerit. Dominus
cf, faciat quod bonum eft in oculis ipfizs: nos enim ne¬
{cimus quid nobis expediat. Lubensrecino tuum votum.
Utinam {piritus “Domini repleat orbem terrarum, ac
Principes Chrifiani nominis in unitatem fidei congre¬
get. Quod mones ut te redamem, vir clarifime, fim
mortalium ingratiffimus ni id faciam; imo, fi velim,
non pofium tue benignitatis non meminiffe, quod
tuum horologium mihi fempereft inoculis, dimetiens
mea ftudia. Hæc ad epiftolam, quam tua fublimitas
{eripfit ex civitate Warjchovenfi 6. Febr. An. 1529. Be¬
ne vale. Datum apud Friburgune Brifgoe 9. Junii ,
Anno 1529.
EpisroLà MLX.
Erafmas Rot. Carolo Vienhovio S.
M AGNAM nobis follicitudinem exemit, mi Cas
role, qui te nunciavit incolumem pervenifle Pa¬
tavinm : nam ex quo nos reliquifti, nemo literam
abs te reddidit , nihilo plus à Zebridovio. Ex{peS&amus
te pofthac & pulchre Crceronianum, & bene Grecum.
Jam quo minus te poeniteat iftius profectionis, nosad
Idus Apriles tot: commigrayimus Friburgum. Ea res
ceflit opinione felicius. Mihi cogitanti quorfum effent
evafura illa rerum in dies novatarum piocemia, nihil
leti prafagiebat animus; & hic offendi ccelum mire
amicum mez valetudini. Poftremo, fi nihilaliud, ef=
fugimus 3 opinor, Carcinos & Planodorpios. Lodovi=
c4s Berguinw proximis ipfius ad me literis promiferat
alias ad te {cripturum. Eas literas ne fruftra ex{pectes:
nam decimo Calend. Majas vitam morte commutavit,
exuftus Lztetie in Gravia. De caufa nihil certi ha&e¬
nus potui cognofcere. Tantum audivi Judicibus duo¬
decim delegatam pronunciandi auétoritatem. Quum
inftaret dies, hominem fuiffe traditum carceri. Hoc
parum felix augurium. Pronunciatumeft, ut exuttis li¬
bellis & abjuratis articulis, lingua illi ferro perfodere¬
tur, mox perpetuo carceri dederetur. Is audita præ¬
ter ex{pectationem atroci fententia, Regem appellavit
& Pontificem; Judices indigne ferentes appellandi ver¬
bum: Sinon recipis, inquiunt, hanc fententiam, ef
ficiemus, ne pofthac quoquam appelles; & poftridie
pronunciarunt illum flammis tradendum. Ajunt pri¬
mum articulum fuife, quod fcripfiflet in rem eſſe pie¬
tatis, ut facri Libri in linguam vulgarem tranflati lege¬
rentur è populo, id quod Senatus fieri veruerat. Ad¬
hibiti funt fatellites armati fexcenti, qui cohiberent fi
quid oriretur tumultus. Hee qui retulit, præterca
nihil certi potuit adferre, nifi quod ajebat Grithelmun
Budenm, unum, opinor, è Judicum numero , triduo
priufquam damnaretur, privatim egile cum Berquino,
ut ab infanis, ut ajebat, erroribus refipifceret. Ve¬
rum hæc audivi tantum, & quidem ab ed, qui multa
narrabat audita. Aontins nofter, cujus religiofam no¬
fti fidem, nihil aliud aufus eft fcribere, nifi quod o¬
Tom, III. Ggegg 2 cu¬