facit morbo; orbitate, aut alia quavis immiffa calami¬
tate , nonnunquam miniſterio verbi ; Nonnullos pro¬
digiis aut fpeCtris , aut infomniis; Er fepe velut ex
infidiis venatur hominem ad falatem per eas res quibus
maxime capitur, velut uxorios per uxorem, & divum
Hubert4m cepit in venatu , & amantes ftudiorum per
litteras; Nonnullos trahit fecreto fibilo Spiritus. Nec
ftatim bonum propofitum fic dicitur bonum, ut red¬
dat hominem beatum. Quifquis enim vere propofitum
bonum habet , is juſtus elt per gratiam , fed hic bo¬
num appellatur, quod accedit ad aliquam boni imagi¬
nem, & aliquo gradu recedit à malo: Nifi forte no¬
bis placet Stoicorum opinio, qui faciebant omnia pec- | B
cata paria, docentes hominem repente , aut ſumme
bonum effe, aut fumme malum. Quod etiam juxta
rationém aliquam verum elfet, tamen quoniam fermo
abhofrret à ſenſu communi, & à conſuetudine facra¬
rum Litterarum, repudiandus eft. Adferunt illi fimi¬
le de homine collapfo in aqua, negantque referre, u¬
trim multis cubitis abfit à fümma aqua , an duobus di¬
gitis, modo fabmerfus pereat. Axguſtino magis pla¬
cet collatio de luce ac tenebris. Non parum enim in¬
tereft inter eum qui verfatur in denfiffimis tenebris, ut
nihil omnino cernat, & inter eum qui procul affulgen¬
te luce quamvis exigua, per tenebras cernit aliquid li¬
cet incerto, & inter eum qui viciria luce clare perfpi- |C
cit omnia. Atque iifdem, opinor, gradibusà clara luce
pervenitur ad denfiffimas tenebras. Utriu(que rei ex¬
emplum prabet mons ille, per quem perfoflum 4 Ba¬
jis Neapolim adeuntibus iter eft : ingredientem comi¬
tatur aliquamdiu lumen , ob teftudinis fublimitatem,
fed mox paulatim deficiens, donec ventum eft ad den¬
fiffimas tenebras, quales effe dicuntur apud inferos. Id |
teedium effet intolerabile, fi diuturnum effet, fed ali- |
quantulum progreflis apparet fubluftre quiddam. Id
luminis ex dorfo montis perfoflo venit fuperne, eft¬
que minimum & anceps, quo cito reliéto reditur ‘ad
profündam caliginem ; in qua progreffis aliquandiu , |
procul apparet ceu minutiffima quæpiam ftellula Ea D
lux quo propius accedis, hoc fit major & evidentior, |
donec clariflime cernas omnia. llud non congruit in |
hac fimilitudine , quod àd illam lucem nos accedimus , |
cum gratia lumen magis accedat ad nos: quemadmo¬
dum Sol paulatim difcutiens noétis caliginem ad nos
venit. Magis autem congrueret, fi lumen effet, quod
viciflim accederet ad propius accedentes: Sicuti gratia
appropinquat appropinquanu. Ut igitur non ftatim
peripicit qui primo diluculo videt ambigua luce , ita
non ftatim bonus eft, quem afflavit aliqua lux grati,
quanquam longius abelt è profunda caligine , qua nihil
omnino cernebat, & tamen fi ab hac luce non averte¬
rit octilos, fed quantum poteft intenderit , dignus et cui | E
fe major lux oftendat. Quoniam autem hæc hominis
mutatio , renafcentia dicitur., conferenda et & hac
fimilitado: Non ftatim eft homo quod heefit in matri¬
ce, paulatim fingitur à natura coagulum, & augefcit
More plantarum ac fungorum : deinde ſentit etiam,
tandem abfolutus naturæ artificio foetus prodit : animal
effe vides , at quantum eft temporis, priufquam fefe
explicet anima rationalis, fed tamen iis gradibus pau¬
latim fit homo perfeétus, nec infunderetur id per quod
fit homo, nifi materia prius præparata. Fingamus e¬
nim docendi gratia, primum effe liquorem feminalem,
mox coagulum, deinde plantam, mox animal, deinde
hominem, fed rudem & imperfeétum , tandem vere F
hominem. Ut igitur nafcimur fic renafcimur: Scin¬
per excipio Dei potentiam abfolutam, qua fubito facit
alios quos vult. De iis, que plerunque facit , loquor.
Rurfus quando peccatum morbus dicitur, & Chriftus
Medicus, conferamus & hance fimilitudinem. Quot
gradibus Medicus pervenit ad fanitatem æprotantis ?
Incidit venas, ne prefens exitiam opprimat laboran¬
tem, fubjicit cibum , pharmacis inavit corpus, mox
aliter purgat, artem femper accOmmodans natura: vi¬
gnant cum hofte morbo, & ad fanitatem anhelant, &
has ars viciflim adjuvar. Tandem recipiente fefe na¬
| tura, pharmacis corroborantibus erigit, donce plena
fit faniras. Ur autem eft& in ægroto naturæ vis quæ¬
dam abhorrens à morbo, & appetens fanitatis, quam
tamen in gravi morbo non poteft aflequi fine medentis
opera, nee 4 Medico juvabitar nifi fe Medico prabeat,
fed gravabitur potius: Ut ineft homini nativa cernen=
di vis, quam ramen habet fruſtra , nifi ſe offerat la¬
men, ne lumen quidem prodeft, fi averterit aut clau¬
ferit oculos: nec quod oportet videt, nifi ad id quod
opottet intenderit oculos: ita gratia naturan caligan¬
tem & æprotantem paulatim excitat s donec veniat
ad illud donum , quo: beati reddimur in hac duntaxat
vita. Beatus enim eſt quifquis liber 4 peccatis, dona¬
tus eft jaftitia. Sed ut eft bonitas, imo bonitates po:
tius, non proprie di&=; fed tamen progrefius quidam:
ad illam fufficientem gratiam , quam recentiores appel¬
lant gratum facientem : ita fuor & juftitiarum gradus,
per quos homo paulatim fingitur ad veram juttitiam,
in quibus tamen nihil homo poteft arrogare fibi. Nam
finge mihi quempiam ex fubita morte neceflariorum
concepifle metum gehenne , ac divini judicii , noñ¬
dum juftus eft, fedtamen aliquod initium fapicatiæ eft
timor Domini. Hoe ipfam, quod inhorrefeit, cui de¬
ber? An nature? Nequaquam ; inquies, Sed pulfanti
gratie, quam fi ample&itur per liberum arbitrium ,
congruit ut divina bonitas addar uberiorem gratiami.
Sin averfatur ac rejicit qualecunque donum , volunta¬
tis proprie vitio perfeverat in improbitate. Jam fi
concuflus metu , levius ac timidius peccar , definens
exfultare in rebus peffimis ; aliquo ufque profecit ad ju¬
ftitiam: fi jam peccare defiit, acceffit propius: fi pari
ſtudio ſemet exercet piis operibus, quoantea fervierat
vitiis, habet veram juftitiam. Nec tamen Deus tam
morofus eft, ut femel rejicientem gratiam protinus fuo
relinguat arbitrio , imo rion definit ufque ad mortem
undique objicere refipifcendi occafiones. Eos excipio,
qui ob infignem malitiam traduntur in reprobum fen¬
ſum. Verum eft igitur, quod ait A#gaffines, bonum
propofitum hominis non adjuvari à gratia; fed dari
per gratiam, fi ſentit, ut opinor, de bona hominis vo¬
luntate , pet quam juftificatur. Verùm ut ineft ho¬
mini nature proclivitas ad vitia , per quam Satanas per¬
petuo follicitat ad peccandum, ita ineft in homine na¬
turalis appetitus honefti, licet imperfe&us. Hunc Dei
gratia pulfans mille modis follicitat ad juftitiam, exci¬
tans quod in homine latebat invalidum. Hunc nature
nifum ad virturem ac pietatem, fi quis bonum propo¬
fitum appellet , nihil, ut arbitror, abfurdi dixerit.
Quod ramen ipſum debemus excitanti gratie, & ad¬
juvanti, demum perficienti, nifi gratiam negligimus.
Mihi fane nihil hic videtur, eur vereamur, ne gratia
non fit gratia, cum hic natura nifus invalidus fit abla
que gratia, & aflentiri grari% præparvanti , ñon pro¬
mereatur gratiam juftificantem , fed tantum excludat
hominis indignitatem : quemadmodum ægrotus non
ideo minus debet Medico, quod monitus ab illo, ſeſe
commiferit illius arti , fed effugit ne fieret indignus
quem Medicus curandum fufciperet. Et qui confilio
amici fervacus eft, fatetur fe debere vitam illi, cum in¬
utile fuiffet amici confilium , ni parere voluifet, &
integrüm erat moncntém negligere, Jam fi fingulas
oceafiones, per quas peccator admonetur ut réfipifcat,
libeat appellare pulfantem gratiatn, nonadmodum re¬
pugnarim. Et tamen in his quoque non prorfus otio¬
ſum eft liberum arbitrium, dūm ocċcafioni veluti mo¬
nenti prebemus aures, &affentimur, qued certe pof¬
fumus nature viribus: de affenfa loquor,nof qui jufti¬
ficat , fed qui præparat aliquo modo, Jam donemus
hujufmodi motus animi , licet imperfectos fine gratia,
ex ipfis (catere nature viribus, num periclitabitur Dei
gratia? Non opinor. Qui fic? Quoniam hoc ipſum,
|qued ip nobis relistum ef boni, & totum hoc quod
pot