OCR
Bye) non promeruit, & quia non accepit ac fervat ut oportet. At qui dignus dicitur, non ob id dicitur, quod ipfius meritis debedtur beneficium, alioqui debiti redditio fuerit, non beneficii collatio : fed quod femel duntaxat indignus eft, hoc eft, non promeritus,alio modo dignus apud eum, qui cupit gratis quidem, fed recte collocare munificentiam luam, hoc eft, conferre , non perdere. Nihil enim tram perit, ut recte haber proverbium , qzam quod datur ingratis: & juxta Mimum, Beneficium dando accepit, qui digno dedir. Et ampliore munificentia dignus dicitur, qui minorem grate accepit, ac probe elt ufus. Nec hæc dignitas obftat, quo minus beneficium fit gratuitum, &in folidum debeatur largitori, fed tantum excladit indignitatem : nec cfficit, ut beneficium vertatur in mercedem operi debitam , fed ne beneficium detur vel nolenti, vel ingrato, vel male ufuro. Nam apud homines conjectandum eft cum non bene ufurum , qui non ficut oportet accepit. Idem im4ginandum eft in gratia Dci. llle quidem natura beneficus eft, dives in omnes, nec exhauritur largiendo, nec eget mutua gratia, non vult tamen munificentiam collocare penes adfpernantes, aut ingratos, aut male utentes. Nam ut non eft beneficium quod datur vel meritis preteritis, vel fpe redituri fcenoris, fed illud debiti folutio magis eft, hoc cauponatio verius quam munificentia : ita non eft beneficentia, fed profuflo, imo non beneficium, fed maleficium eft potius, dare rem accipienti nocituram. Rurfus ficuti merito dicitur {poliatus gratia, qui ca male eft ufus, ita merito dicitur auétus gratia, quia * dono Dei bene eft ufus. Nec tamen hæc vox meriti refpondet debito aut mercedi, fed excludit indignitatem accipientis aut pofidentis. Sic in Euangelio negantur fuiſſe digni convivio, qui vocati excufabant. Quid igitur ? An digni erant cæci, & claudi, & viles è triviis homines? Nequaquam, ac fortaflis aliquanto minus quam illi, fi de meritis loquamur ; quibus debetur præmium, fed ideo B digni dicuntur, quia beneficium gratis oblatum, grate funt amplexi. Ampleéti autem eft affenuri, & in af fentiendo felicitas hominisincipit. Sic apud Matrhenm fervus, qui creditum talentum, gnaviter difpenfaverat, lucro au&us eft, & præficitur majoribus, hoc eft, decem civitatibus juxta Lacam „& nihilo fecius totum eft gratuite Domini beneficentiz. Contra fervus, qui unicum talentum acceptum defoderat 5 fpoliatur co, & quod ignavo adimitur, additur lucro induftrii „ipſe veTo conjicitur in tenebras extremas , quid paflurus , fi talentum nequiter profudifier, cum fic Ba qui talentum acceptum reddidit, ut erat, Domino? Omni babenti dabitur, & abundabit, es vero gui non babet; criamid quod habet auferetur ab eo: Is enim non habere dicitur, qui fic habet, quafi non habeat beneficium, hoc eft, qui vel fuis meritis adferibit gratiam, vel eee vtitur ca quam oportet. Quod igitur hic dignitas diciturin bene accipiente & utente, hoc opinor, Theologi yocant meritum congranm : ea VOX fi recte intelligatur, non pugnat cum vocabulo gratia > quemadmodum De mercedis vocabulum aut etiam debiti pugnat cum Be tia, preefertim fi referas ad Dei promitea m i 18 miffio gratuita eft, & gratuitum eft quicqui ex hoc fonte promanat, non tamen congruit, ut tanta gratia conferatur averfantibus aut male PERDO este Utigitur eft meritum, hope es Ia apt opera, quæ reſpondent debito , & F eae pugna È cum gratia: Qualia erant opera Luc aica, de T a git Paulus ad Romanos rix. Ex operibm Legis non juſtifiE F Gabitur omnis caro, Item ad Gal. n. ui non Juftificatr homo ex operibm Legis sal A fr em Fef Chrifti. Frivolum autem eft, quod qui am, is arg = tatur de emphafi hujus vocis nifi, an cop et He pe hil aliud valere, quam, fed tantummono. È ec elt p riculum, ne videantur per fidem ate ona ce cum illic loquarar de operibus Judaicis, que cban abfque fide & caritate : Operum autem vere bonorum | * Legendum videtur, gui. 1526 es eft parens , eo quod per dileétionem operatur. De Judaicis openbus loquitur Paxls Rom.1. Ei vero qui operatut y merces non imputatur fecundum graliam y fed fecundum debitam. Idque di&um et ab Apoltolo non juxta rei veritatem, fed juxta Judæorum arrogantem perfuafionem, quinon aliter fibi pro operibus externis cxittimabant deberi vitam æternam , quam fabro lignario pro opere abfoluto debetur merces, que ni reddatur fit ex lege debiti atio. Rurfus ad Corinchios |: Sî ex opersbus, jam non eff gratia: fi gratia, jam non ex operibus. Sed cft aliud operum genus, de. quibus agit Roman. m, His quidem qui fecundam patientiam boni operis, gloriam & honorem & incorruptionem querentibus vitam eternam. Idem 2z. Corinth. v. Ur referat unafguifque propria corporis prout geſſi, five bonam , five malum. Hoc genus operum non officit gratiæ , fed imputatur dei, que per dileétionem operatur , quod fides primus fit fons , unde fcatent omnia que nos vere Deo gratos faciunt : & fides Dei donum eft gratuitum , nec tamen datur indignis, licet detur immerentibus. Ad hac quoniam Deo prafentia funt univerfa, ficuti merito dicitur auferre gratiam abutentibus donata, ita merito dicetur non dare gratiam iis , quos feit illa abufuros in fuum ipforum malum. Unde fit, ut non folum injuftitiz non fir, verum etiam mifericordize fit, quod nonnullis gratam fuam, aut omnino non impertit, aut fubtrahit impenfam. Idem dici poteft de varie diftributis Spiritus donis , aliis largius , aliis parcius. Ut enim homo jufte meritoque beneficium fuum fubtrahit ci, qui male ufus eft acceptis : ita Deus jufte meritoque non impartit fuam gratiam, quos nihilo minus cerre novit male ufuros, quam homo novit hominem male uſum. Hic fi quis objiciat, Deum nulli oportere fuam conferre gratam, qui male fit ufurus: Refponderi poteſt, plo fit bonis, terrori malis, omnibufque manifeftum fit, cos qui pereunt fuo ipforum vitio perire, quando nulli deeft gratia nifi ipfe defuerit fibi. De adultis duntaxat loquor. Submovimus igitur fcrupulum, qui torquebat dugu/finum follicitum, ne quod homo gratiæ præparanti affentitur, videatur promereri gratiam jultificantem. Submovendus eft & alter, quo metuit, ne gratia initium videatur è libero arbitrio proficifci. Patetur Pelagéanos anathema pronuntiafle, qui fentirent gratiam fecundum merita dari : Id fi ex animo pronuntiarunt, haud dubium, quin fenferint merita, quibus velut ex debito refpondet merces. Unum illud non tolerat, quod Jaliaazs fcriphiffer, bonum hominis propofitum à gratia adjuvari. Hinc enim colligit , propofitum hominis bonum fuifle fine gratia, fed invalidum, cui junéta gratia opituletur. Quod fi detur, apparet ex homine gratiam oriri, cum in homine nihil fit boni , nifi ex gratia. Atqui mea fententia, nihil hic erat quod metueret Jugu/tinus, fi diftinxiffet boni vocem, ficut diftinximus meriti mercedifque vocabulum. Ut enim varii funt gradus gratia, ita vari funt gradus bonitatis five juftitiæ. Ipſe Angafinus multa nomina reperit gratiæ juxta gradus effectuum, diftinguens fufficientem 2 proficiente, operantem à cooperante , rurfus operantem a preeparante. Et haud fcio an pulfans diverſa fit à praparante, quod preeparans movet voluntatem, pulfans aliquando non movet. Jam præparantis five pulfantis gratiæ poffunt effe plurimi gradus, ficut Deus variis modis ac paulatim transformat hominem, non aliter quam natura paulatim fingit hominem, aut Medicus paulatim reftituit hominem. Quoties igitur homo aſſentitur gratiæ operanti, quæ confert juttitiam , initium gratiz non eft ab homine , fed A gratia preparante five pulſante , que pracefit ,. per occafionem excitans hominem ad cam cogitationem, ut fibi difpliceat , optetque fieri melior. Innumerabiles autem formæ funt, quibus id agat Deus: Interdum per uxorem, fervum, aut amicum fidelem wocat, Tom. IX. Dd dd d 2% mai t Romanos yoluit dicere, cap. x1. 6.