non eft yoluntas, ibi non efle neque peccatum neque
meritum, nihilo magis quam in brutis animantibus, in
quibus tantum eft appetitus naturalis, eo quod abfit ra¬
tio, fine qua nulla eft voluntas. Quanquam & brutis
quidam tribuunt rationem , licet intra hominem: & in
homine manet appetitus ille fenfitivus , qui nonnun¬
quam voluntas dicitur ,& eft omnino quædam voluntas.
Verùm hæc utcunque habent, quantulum intereft inter
appetitum maturalem, gui nobis cum brutis communis
eft, & voluntatem omnibus agnatam, fic ad malum in¬
tortam, ut ad bonum nullo modo flecti poflit? Pela¬
giani docebant , peccatum originale non tranfifle ad
pofteros Ade, fed tantummodo mortem, quæ per fe
mala non fit, fed quam Plinivs etiam dicat homini da¬
tam à Superis magni beneficii loco, adeo ut Ambro¬
fius quoque foripferit de bono mortis. Ab hac opinio¬
ne recte diflentit Lurherus, fed in hoc peccat, quod
Pelagio, ut propemodum incurratin Manichaeum. Dum
enim nullum honefti ſemen, nec ullam ad recta pro¬
penfionem relinguit humane nature, quam totam fa¬
cit carnem, hoc eft, affectum impium, nonne natu¬
ram hominis malam inducit, ut gratia non tam recreet
naturam ægrotam , quam creet novam? Huc enim tor¬
quet illa, quod tranfitus 4 vitiis ad picratem, renafcen¬
tia dicitur, ac refurrectio velut é non efle ad.efle & a
morte ad vitam: item quod Pawlus in Chrifto renatum
appellat novam creaturam , haud cogitans hæc omnia
per tropum dici juxta proprietatem Hebraici fermonis,
quo fignificant infignem hominis mutationem, quem¬
admodum & nos dicimus hominem revixifle, qui ex
ſumma defperatione revocatus eft ad {pem bonam: &
alium-efle factum dicimus, qui moribus vehementer
fit immutatis. Ita per cecum Kuangelicum, cui Chre¬
fes reftituit vifum, fignificari docent humanam natu¬
yam, non quod ex fe nihil videat, fed quod multa ca¬
ligine obruta minimum perfpiciat , fi conferas ad lucem
contraétam, per focrum Petré febricitantem, per fi¬
liam Archifynagogi mortuam , per paralyricum.. At
multum intereft inter debilem aut ægrotum & ex¬
ftinétum. Nec eft necefle ut in tropologiis, quibus
undique plena eft Scriptura, per.omnia quadret fimi¬
litudo. Jam in hoc confentiunt, liberum arbitrium per
peccatum vulneratum fuiffe, non exftinétum, debilita¬
tum , non amputatum, morbidum, non mortuum , lu¬
{ciofum , non cecum, incurvatum, non dejectum, fic
ut premeretur , non perimeretur, & tamen inter difpu¬
tandum nonnunquam fic agunt, quafi prorfus exftin¬
ctum effe velint, quantum ad cognitionem expeditio¬
nemque boni,, quod conftanter ac fortiter afleverat
Lutherus: quin potius negat ullum effe prorfus liberum
arbitrium. Qui fcripfit Libros bypognofficon ,, tradit
ademtum poffibilitatis bonum, nomen tamen & ratio¬
nem manere. Rationem, opinor, intelligit notionem
animi de re, quæ primum fuit in natura condita, &
effe poteft in natura reparata. Quod fi voluntas non
dicitur proprie libera, nifi que fe fuis viribus poteft
vel ad bonum vel ad malum fleétere , nulla videtur
in natura vitiata libertas, & fecundum hanc rationem
liberum arbitrium revera nihil aliud eft, quam titulus
fine re. Confentiunt & in hoc Veteres, quod faten¬
tor humanam voluntatem, jam Spiritu liberatam , coo¬
perari gratia, unde Paylus dixerit , Coadjutores enim
Dei famas: & hîc ftatuunt fontem meritorum, quod
volentes velut adjuvamus gratiam in nobis agentem,
Verùm cum negotium omne conftet tribus rebus ,
exordio, incremento & fumma, necin exordio, nec
in fumma quicquam ,ut dixi, tribuunt-humanæ volun¬
tati, fed totum gratia trahenti & perficienti. Quod
eft in medio, inter gratiam trahentem ad juftitiam &
net nifi apud volentem, & homo poteft per liberum
arbitrium gratiam amittere , quod f facit, meretur
gehennam, fi non facit, meretur vitam æternam : non
video quid obfter, quo minus idem dici poffit de gra¬
tia juſtificante, quam Auguſtine appellat operantem.
Si torum opus adfcribitur grata, quod tamen homo
tie, quid abfurdi fit, fi dicamus fimiliter hominis li¬
berum arbitrium adniti operanti gratiæ? Gratiam coo=¬
perari libero arbitrio cum Orthodoxis fatebantur & Pe¬
lagiani. Vierùm illud non fert Angaffinw, quod ajunt
bonum hominis propofitum adjuvari à gratia yi quafi
gratiæ exordium fit ab homme » _& bonum hominis
propofitum precedat gratiam, ut hic affenfus,quoho¬
mo fe prebet gratiz operanti, promereatur gratiam
juftificantem, Eoque non patitur Deum vocari boni
propofiti adjutorem , fed largitorem. Et hue pertinet
illud ejufdem axioma , Malta Deus facit in homine
bona, gua non facit homo: multa vero facit bomo, gae
non facit Dem : quibus verbis hoc fentit, quod Deus
bonam voluntatem facit in nobis fine nobis. Idem ut
explicet quæftionum nodos, facit tertiam gratiam ni¬
mirum præparantem, quam diftinguere videtur a gra¬
tia operante & cooperante: Hoc commento effugit,
ne quid tribuat hominis arbitrio inrecipienda gratia ju¬
nulli dari nifi volenti, & gratia preeparans Dei donum
eft, opus erit alia gratia praparamte , que ad illam
preparet praeparatricem, & rurfus ad hance alia, at¬
que item in infinitum, donec veniatur ad nature do¬
num. Cum vero Theologi fateantur unicam efle gra¬
tiam, que pro variis effectibus aliis atque aliis nomini¬
bus appelletur , poterant & alia confingi gratiarum no¬
mina: unde fimplicius videtur , wbique natura: vires
invalidas ab opitulante gratia juvari , cujufque gene¬
ris gratia fuerit. Quid fenferint Pelagiani nefcio , tan¬
tum ex verbis ago, que ex libris 7e4ans refent Ae¬
guffinus, quemea fententia potuiflent commoda inter¬
tentionis ex verbis:nafci videtur potius quam x re ipſa,
acceflerit humanz contentioms. Cum meritum dici¬
tur, non ftatim intelligitur tale, ut excludat gratiam,
quemadmodum in commerciis hominum, pofteaquam
artifex pro opera juftam mercedem accepit, neuter al¬
teri debet gratiam., quanguam in officiis amicorum,
‘etiam poft ‘bene penfatum beneficium , tamen adhuc
in folidum debetur utrinque gratia. Talia ſunt opera,
taliaque merita, que Pagles Apoftolus {cribit pugna¬
re cum gratia. Sed meritum quoddam dicitur, -quod
excludit indignitatem. Gratia Dei quo res eft pretio¬
fior, hoc magis eft ampleétenda cum offertur , fer¬
vandaque cum eft oblata. Ur igitur indignus gra¬
tia dicitur , qui vel oblatam negligit, vel poffefam
non fervat, & abutitur , ita quodammodo dignus eft
dono Dei, qui cum offertur alacriter accipit, & ac¬
ceptam fumma follicitudine cavet ne perdat. Sæpe
fola gratitudo reddit homines dignos munificentia :
Contra ingratitudo indignos. Iraque qui docent :gra¬
tis, multo libentius alacriufque communicant erudi¬
tionem fuam avidis & attentis, quam ofcitantibus ac
faftidiofis. Nec tamen ideo deétrina gratuita non eft
beneficium., quod indoles bone {peis quodque ala¬
critas difcendi facit, ut ‘hic judicetur dignus eruditio¬
ne potius quam alius -diffimilis, Ut autem nullus ho¬
minumiconfertibeneficium in invitum, ita nemo col¬
locaturus fit ‘beneficium in eum, quem {ciat {uo mu¬
nere turpiter abufurum. ‘Atque.apud homines dicitur
aut qui neglexit.. Nec hic dicitur indignus, quia non
promeruit, fed quia non agnovit beneficium. Nam
non promeruifie # digno & indigno commune eſt,
? Cæ¬