me contulifle. Si pro Diatriba vocaflem certifimam
Affertionem , fi tali claufula finiflem Opus, Non conta¬
li, fed afferui, & affero, nec-penes quenquam volo effe
judicinm, fed omnshus ficadeo ur praftent obfequinm ,
núm ob hoc mea fententia fuiffet pilo certior ? Tan¬
dem precatur mihi: ut Dominus, cujus eft 'hæc caufa,
illuminet me, & faciat vafculum in honorem & glo¬
riam. Na vafcululum, nimium eft ele vafculam.
-Malim enim malim Samiam falillum eſſe in domo Dei,
quam dolium adamantinum in familia, quam nonagno¬
{cit Dominus. Ev interim dum vir pius hac optat mihi,
facit me cxcum, & vas in contumeliam & ignomi¬
‘niam, ac mecum univerfam Ecclefiam, haud cogitans
quid ego viciflim poffim ipfi precari, f talibus ftro¬
phis delećtarer. Hactenus non fine gravi tedio Ze
therane difputationi vel rixz potiusre!pondimus. Nunc
de fumma rei pauca perftringemus, ac mox finem im¬
ponemus volumini. ¬
Primum itaque quod ad vocis caufam attinet , fatemur
ut Græcis magnificum cfle nomen +0 avreésoiov, ita La¬
-Ecclefiæ rudimentis è Philofophorum Scholis deflu¬
«xit, qui plurimum tribuebant human rationi, nimi¬
rum ignari gratiæ ,cui quoniam nos divinis eruditi Lit¬
teris merito plurimum tribuimus, non perinde refpon¬
det magnificentia nominum ad rem quam declarant.
Quin & illud fatendum , neque Græcam vocem nec
Latinam in canonicis Libris ufquam inveniri. Verùm
-de novitate verbi fi movendaerat quæftio, id in primor¬
-diis Ecclefiæ faétum oportuit. Nunc cum hæ voces
-ab iis ufurpate fint, qui fuerunt proximi temporibus
Apoftolorum, aut ipfos etiam viderunt Apottolos, tan¬
-roque feculorum confenfu in hunc ufque diem ab Ec¬
clefiæ proceribus receptæ fint, citra gratiæ injuriam ,
alienum fit 4 modeftia Chriftiana, nunc fuper his mo¬
vere tragcediam: prafertim cum tot nomina, quæ nuf¬
quam in facris Libris inveniuntur, ufque adeo recepta
fint, ut hæreticus fit qui nolit agnofcere, qualia funt
homufion, & perpetua Mariæ virginitas, & tres Perfo¬
na, ana efentia, Cæterum fati neceſſitatiſgue vocabu¬
la ſemper inviſa fuerunt apud cordatiores Philofo¬
phos, fed invifiora apud Chriftianos : duabus enim
„vocibus res eadem fignificatur. Quod enim Græci vo¬
cant váyxiy, Latini ſæpenumero vertunt fata. Nec
alio nomine fuit exfecrabilior A4anichexs, quam quod
commentus duo principia, alteram partem hominis fa¬
ciebat irreparabiliter malam, alteram neceflario bo¬
nam, geminam inducens neceffiratem in uno homine.
Unde Falianus Pelagiani dogmatis inftaurator objicie¬
bac Aaguffino quod cum MManicheo fentiret, fic exag¬
gerans peccatum innatum, fic extenuans liberi arbitrii
_vires, & omnia tribuens gratia. Sed hanc calumniam
ftrenue depellit dagu/tenus in librisad Bonifaciam. Gæ¬
terum quî id poffit Lerberzs non video, quiro nima ho¬
minem ctiam juxta præcipuas illius partes facit car den
& in hac regnantem Satanam , etiam poft infofum a
ritum, gui fic attollit crimen originis, & E ho¬
: minis vitiatam, qui negat ullo pacto in homine fitum
effe, ut vel recipiat gratiam , Vel amittat, Eon
agi a Deo, quemadmodum a fabro oe erra. Hic
-igitur vides bis peccatum 5 primum quod cum cape
novitas habet offenfionem , & voces receptiflimas n
tollere moliuntur , & novas ac jam pridem explo as
revocare contendunt , fruftra reclamante Panlo, qui
Timotheum jubet devitare feu rejicere EE
novitates. Si pium eft rejicere occurrentes, e
jam olim explofas revocare. Ferre non PE Se
-arbitrii nomen a Philofophis profectum , fe l à ve
tuftiMimis Orthodoxis receptum 5 & USE ati E
ceffiratifque vocabulum. Unde E ià ao
nethliacis. A quibus ufurpatum £ a thnicis a
tis, fed ab Orthodoxis omnibus femper E
tum. Tantum de vocabulis : nunc de re confi
emus. i H u
i Priufquam hec de gratia & libero arbitrio conten¬
À tio incruduiffer, Orthodoxi paulo plus tribuebant ho.
minis viribus, quam poftea tributum elt: In quibus
aliguando fucrat & Axguffiaus, qui fidem & velle bo¬
num tribuebat naturæ viribus, quorum prius excufat,
alterum palinodia damnat exorto Pelagio. Quod fi quis
expendat quam exile fir, quod hic vir, & hunc {equu¬
ti Bernardus, & quifquis {cripfit duos libros de vecatio¬
ne Gentium , Ambrofz titulo, item Libros bypognofti
con, Auguftini nomine , relinquunt libero arbitrioy fate¬
bitur liberi arbitrii nomen affertam potias, quam rem
probatam. D. enim Bernardas; qui quicquid tractat
fuper hoc argumento , haube videtur ex Anguflint
libris, eriamfi id fedulo diflimular , confictis etiam
ftudio novis vocabulis , hue in modum definit, Li¬
berum arbitrium eft habitas animi liber fa. Hæc fi
quis audiat, exiftimet illum magnifice {entire de libe¬
ro arbitrio. Rurfus voluntatem ita finit , Voluntas eff
motus rationalis, & fenfai prafidens & appetitui.: huic
tantum tribuit, utillirationem addat veluti pedifequani.
Er interim negat illic effe poffe neceflitatem, ubi fit
voluntas , addens nec bonum nec malum imputari
poſſe ubi regnat neceffitas. Hac jam {plendida ſunt
preludia, caterum ubi vencum eft ad rem, ac divi¬
fit hominis negotium in tria , in naturam, confilium
& complacitum:; Confilium appellans efficacem affen¬
fam erga g:atiam oblatam , ibi nihil omnino tribuit
hominis vinbus, quemadmodum nec -duguftinys, Com¬
placitum appellat humane felicitatis conlummationem;
» | que liberat nos non folum à peccatis, verum eriam à
miferiis omnibus. Ponit itaque tres libertates} natu¬
rz, confilii & complaciti: nam his novis vocibus ap¬
paret illum dele¢tatum. In duabus pofterioribus nihil
tribuit homini": {unt enim liberariones potius quam li¬
bertates, quas in nobis agit Deus fine nobis. Loquot
autem de gratia juſtificante concipienda, in qua volunt
hominem nihil agere, licet cum gratia jam coepta fimul
agat humana voluntas , & de futuri feculi felicitate. Re¬
ftat natura libertas , quam non aliam tribuit homini
peccatis obnoxio, quam qualem tribuit Spiritibus im¬
piis: habent enim velle, non bonum ac malum , fedtan¬
tum velle. Idem ſentire videtur Auguftinus, qui Pha¬
raont quoque tribuit liberam voluntatem, quod volens
id faceret quod faciebat ; etiamfi ad benefaciendum
nulla crat libertas. Et aliquoties repetit voluntatem ho¬
minis femper cfe liberam; at non femper effe bonam.
Hæc certe libertas , quam tribuunt paturæ vitiatæ, pro¬
fecto mifera eft, & indigna tam fplendido vocabulo.
Quod autem argutatur Bernardzs yolunratem non poſſe
cogi, fi cogatur, definere efle voluntatem, mihi, ut
cum pace tanti viri dicam, pene fophifticum videtur;
necad hanc quæftionem explicandam pertinere, nec
verifimile eft Prifcos, hoc elt, Ireneum, Tertullianum,
Orzgenem , Hilartum , qui tribuunt homini liberum arbi¬
trium , hoc fenfiffe quod ifti interpretantur. Nihilo ma¬
gis ad rem facit, quod quidam ‘impiis hominibus, ac
damnatis Spiritibus haétenus tribuunt liberam volunta¬
tem, ut poflint hoc aut illud agere, non utpoflintbe¬
ne agere feu velle. Quanquam hoc ipfum adhuc in
controverfo eft inter Scholalticos, an Deus poffit vio¬
lenta etiam coactione cogere Dæmonum voluntatem.
Vertim ut miffis ambagibus rem agamus, haétenus pro
Luthero faciunt ifta, quod nemo nondum renatus, per
liberum arbitrium poteft velle bonum, & hinc fequitur
laliqua neceflitas, quam Latherus appellat immutabilita¬
F tis, fed que poni poffir, & in Angelis bonis & in Deo,
propterea quod Deus non poteft mutare naturam fuam,
nec Angeli pii poffunt in malum degenerare. Verùm
ab hoc inviſo vocabulo erat temperandum initio , potiuf
quam poft excitatum tumultum proferenda nova di¬
ftinétio neceflitatis. Quanquam in re illud de fuo addit
Lutherus, quod ficut homo peccator non poteft fe fuis
viribus fleétere ad bonum, ita renatus Spiritu non po¬
teft fe flectere ad malum, nifi fe fponte fubtrahat gratia,
quod negar ullo hominis merito ficri, quemadmodam
|nullo hominis merito fefe offert. Patentur &illud, Ub;
9 Tom, IX. Dd dd d non