1519 10) 3 BA III
Judaicam in obfervatione ceremoniarum & operum ex¬
ternorum fitam. Hanc feétando Jadei carnales affixi
littere, non pervenerunt ad veram jultitiam fpiritua¬
| lem, que per Euangelium patefacta cft: & Gentes
aliene è Legis obfervatione, hoc eft, non féétantes
| Judaicam juftitiam, dum obtemperant Euangelio pol¬
licenti gratuitam criminum remiffionem , ad veram ju¬
ftitiam pervenerunt. Donum non datur nif volenti.
| Nec ideo gratuitum non eft, fi qui fe per liberam ar¬
| bitrium prabet oblato dono, ideo judicatur a benigno
| in omnes Deo, dignus qui accipiat, quod per oon
| invitatus ut accipiat, obtemperat, nec avertit fele. Si
| bonum intelligit, quod reddit hominem beatum, fa¬
| -temur ad id hiberum arbitrium fibi non fufficere, vel
| expetendum , vel affequendum , quando qui bonum
| vere vult, is habet quod vult, fed ponimus quædam
|
bona non juſtificantia quidem , ſed ad juftificationem
preparantia, & ad juftitiam retinendam augendamque
conducentia ; in his juxta quofdam agit aliquid liberum
arbitrium: alii malunt & his adeffe gratiam praparan¬
tem,ac fidem etiam nonnullam licet imperfectam nec
adhuc idoneam ad juftificationem fpiritus. Hanc au¬
tem gratiam Dei benignitas non patitur cuiquam mor¬
| talium deefe. Quintus eft: Si credimus Chriftum re¬
demife homines per fanguinem ſuum , totum hominem fa¬
| teri cogimur perditum , aliogui Chriſtum faciemus vel
| fuperfinum vel partis villfima redemtorem. Nihiligitur
liberum arbitrium. Huic refpondentes oftendimus ,
nullam hominis partem in totum fuiffe fanam, in fum¬
mis tamen animi partibus refedifle nonnullam honefti
cognitionem , & ad recta nifum five propenfionem,
fed ob peccati tyrannidem imparem ad confequendam
Euangelicam gratiam, ZLather&s autem fic ratiocinans
quafi fummas hominis partes totas fecerim fanas & in¬
tegras, nihilo melius colligit, Chrifam fuiffe ſuperva¬
caneum , aut vilifima partis redemtorem:, quam fi
quis diceret Medicum ei fupervacaneum, qui {anis ili¬
bus è capite ftomachoque laboraret: aut tonforem ei
fuperfluum , qui per pituitam quafdam rerum umbras
cerneret.
243$. Tandem imponit tragoedize Comicam cataftrophen.
Î i Diceres hominem loqui fraterna caritate de proximi
il falute follicitum. Audio, zi Eraſme. Obteftatur
| per Chriftum ut accedam caule meliori, Prædicor ma¬
gnis, ac multis iifque nobilifimis dotibus à Deo orna¬
| tus, cum aliis; tum præcipue ingenio, eruditione,
facundia, fe dejicit, ut mhil effe fateatur, nifi quod
| fe prope glovietur efle Chriftianum. Vehementer lau¬
f dor, quod unus omnium cauſæ caput aggreſlus fim,
unus jugulum petiverim, quo nomine mihi ex animo
| gratias agit , iratus iis qui ipfum alienis quæftionibus
vexarant, & aliis qui nunc novos fpiritus novafque re¬
-velationes jactant, qui fi meum exemplum fuiffent fe¬
quuti, plus pacis & concordiz nunc haberet Orbis
Chriftianus. Hac oratione quid placidius aut amantius?
-Sed quî convenit prioribus operis partibus, in quibus
aliis pingor coloribus ? Hîc nimium tribuit, illic ni¬
hil non adimit, nufquam æquus, nec interim fibi con¬
fans. Preeftabat in tota difpuratione fervare modera¬
i tum dicendi genus, &.in eo conftare fibi. Hoc pato
j ſimul & fidem meruiffet , & Chriftiani difputatoris for¬
| mam exhibuiffet. Quod fi amicum errantem meliora
ocere cupiebat, tot falibus, ronchis, fannis, convi¬
tis etiam docilem & attentum poterat alienare , qui¬
bus & caufam per fe perplexam magis involvit, & bo¬
nam fidei partem fibimet abrogavit Mirum autem fi
i mihi ex animo gratias agit, quod folus omnium hoc
| argumentum fim aggrefus, cum præter alios Joannes
Fifcherus Bpifcopus! Roffenfs edito volumine, liberum
| arbitrium adverfus ipfius affertionem defenderit, quod
illum fcio non laruiffe. Hoc nomine potius mihi de¬
| bebat gratias agere, quod unus omnium ab{que.con¬
| tumelia cujufquam perfone perpetua civilitate traCtavi
caulam. Idque falrem imitari debuerat. Nunc ab aliis
dure tra€tatus, in me bilem omnem. eyomuit, exifti¬
<
hoe SIR ATEO 1520
Al mans fore, ut me fævis diĉtis protelaret : Poft, ut con¬
jicio, monentibus amicis, præter naturam ftylum tem¬
peravit. Quod fi illi pax & concordia populi Chriftia¬
ni tantopere cure fuit, quam vult videri, multa non
tentafler, totam fabulam aliter egiffet. Quod fi Gnee¬
ro fpiritu Chri/fi negorium tractaflet ac pictati collapfa
moderatione, qua decuit, fuccurriffet, me nec laudibus,
(quas five ex animo tribuit five fiéte, mihi certe invidio¬
fe funt) nec fannis aut convitiis potuifler alienare.
Rogat autem ut fi non queam dexterius hanc cau¬
fam agere quam feci in Diatriba ; meo dono contentus
pergam Linguis ac bonis litteris provehendis operam
dare , quod haétenus fumma cum laude, magnoque
fru&u feci, quo nomine & ipfe quoque me {utpicir,
ac veneratur ,fateturque fe non parum meæ debere in¬
duftriæ. Si me videbat imparem fufceptæ caufæ, cur
mihi refpondit potius quamaliis?ù Nam quod prætexit
auétoritatem , oftendi frivolum efe Jemma. Negat
effe mirum fi Deus Adofen per Zesbro, aut Pazlum per
Ananiam erudiat. Nova modeftia, fed hac cantio
multum diffonat ab illis qua precedunt. Ego vel à
puero non grayer rem cognitu neceflariam difcere. Ve¬
rum an fic erudiit Zerbro Adofen, aut Ananias Paulum,
quemadmodum hic Erafmum docet Lutherus? Simili
petulantia ne litterator quidem erudit puerum ele¬
mentarium. Porro quod optat mihi, ur Deus me tan¬
to faciat in hac caufa fuperiorem, quantum in aliis o¬
mnibus antecello, equidem non optem effe fuperior
in errore. Certe ha&enus mihi non perfualit Laiherus
quod fummis ingenii viribus conatus eft, adeo ut nunc
aliquanto plus tribuam libero arbitrio, quam prius tri¬
buebam. Quoniam autem Lutherm ad amicum quen¬
dam fcriplerat , Difcat Erafmus Chriltum, & valere
jubeat humanam prudentiam, hac nullus intelligit, nijs
qui Spiritum habet Dei! Ad hac alludens in calce Dia¬
tribes refpondeo: Si nondam intelligo guid fit Chriſtus,
nimirum hathenus procul aberratum eft 4 (copo. Quan¬
quam illud lubens didicero quem Spiritem habuerint tot
Dolores ac popeli Chriſtiani. Ad id reſpondens ille , 4r¬
bitror , inguit , teipfum videre , quale fit , fignificans
infignite cujufdam impudentiz effe, quod ha&enus
putarim me noffe Chriffum , hoc eft, efle Chriftianum:
nihil enimaliud fenf. Neque enim mihi vindico fcien¬
tiam arcanorum Chriffi, fed tantum de illo cognitio¬
nis, quantum ad falutem fatis eft. Catetum quod ad¬
dit, Neque enim ideo omnes errabant, fi tu aut ego er¬
ramm , quid fibi velit non fatis intelligo. Si dubitat
|an erret cur mox ita loquitur, Non contuli, fed afe¬
rai, © afero, ac penes nullum volo efe judicium , fed
omnibm fuadeo, nt preftent obfequiam. Verùm hoc di¬
cet modeftiz caufa diétum cfe, non ex animo. Atqui
quomodo me opponit omnibus, cum errem cum omni¬
bus, fi erro > Magis conveniebat ita loqui, Nec ideo
[non erras, quia cum tot Ecclefiz Doétoribus ac po¬
pulis Chriftianis erras, Jam hac verba que fubjicit,
Deus eft qui mirabilis in fanttis (sis predicatur, ut fan¬
étos putemus qui longiffime funt a fantitate. Hoc e¬
logio decorat omnes Ecclefia Do&ores, & univerfas
Nationes Chritianorum ab Apoftolorum temporibus,
ad hanc ufque ætatem, excepto Manicheo & Wiclevo.
Veriffimum autem eft quod iubjicit: Negue dificile eff,
ut homo cum fisy, Scripturas ant Patrum ditta, quibus
ducibus te credis (copum tenere, negne recle intelligas,
neque diligenter. fatis obferves : fed hoc totidem verbis
in ipfum retorquere licet. Sed quæ funt ifta Patrum
diéta, cum ipfe fareatur univerfos Ecclefiæ Dottores
afferere liberum arbitrium, exceptoMiclevo? NiG for¬
te id fubindicat , eos aliud fenfifle , quam feriptis lo¬
quuntur. Sed unde colligit indiligentiam meam &
infcitiam? Quia non profiteor me aflerere, fed tantum
contulifle. Ste, inquit , non ferbit , gui rem penitus
perfpicit, & rette intelligie. mo videmus nullos vehe¬
mentius affeverare, quam qui rem minime intelligunt.
Efe liberum arbitrium afferui quid agat, & quate¬
nus, quoniam yariant Orthodoxorum fententiæ, dixi