Page 94 [94]
1415 DES 1D ER
fa fimul agat cum prima : in homine voluntas fimul
agat cum agente gratia? Sed acumen Lutheri fic folet
colligere, agit omnia, ergo agit fola. Ubi vero dixi
quod pree(cientia ponit neceffitatem? Imo hoc refello;
quod tamen bic Zatherus im pudentiffime repetit & in¬
culcat. Cur autem mihi non liceat ad explicandam
quaftionem uti diftinétionibus ab orthodoxis Scripto¬
ribus traditis, de voluntate figni & efficaci, de necef¬
Grate immutabili, & inevitabili, de gratia praeparan¬
te five pulfante, operante , cooperante , ſuficiente»
proficiente & perficiente; &, fi libet addere; naturali
five communi, cum ipfe nobis invexerit tot diftin&io¬
nes inauditas, aut certe inauditis vocabulis , de Deo
preedicato & non preedicato, de Deo crucifixo, & in¬
habitante lucem inacceflam , de voluntate Dei fcru¬
tanda & adoranda, de motu omnipotenti Dei & mo¬
tu Satana in eodem opere malo; de necelfitate immu¬
tabilitatis & coaétionis, de voluntate hominis nibil a¬
gente , fed tantum patiente , tum in bonis , tum in
malis, & voluntate agente & in bonis & in malis. Er
hæc fua fomnia vocat Dei tonitrua, quod adfertur ex
probatis Au&oribus, ludibria vocat : & ut videatur val¬
de feftivus, confert Diatribam puero, qui dum clau¬
dit oculos ne quem videat, putat fefe a nemine videri.
O di&um lepidum ! Ubi funt applaufores? Pene no¬
minaveram quofdam. In quem hic jocus magis cadit
quam in Lutherum ,qui purat fe perftrinxiffe totius Or¬
bis oculos, cum jam omines fciant; ipfum neque boni
quippiam neque mali prodidifle , quod non hauferit ex
Veterum monumentis, excipio hyperbolas , & quæ¬
dam portenta verborum quali propheticorumi , quibus
facit ut nova quibufdam videantur, quæ funt vetufta,
adeo ut Wéclevs etiam ,Valdonibus & Auffis videatur in¬
videre. Atque interim cum hujufmodi fumos offun¬
dat legentium oculis, tamen fplendidis verbis frequen¬
ter intonat, tonitrua Dci, fulgura clarifima : ftat invi¬
&a veritas. Iftis fulminibusac tonitruis, Luthere , que¬
re peregrinum ; nobisinnotuerunt. Refricat nobis me¬
moriam, quod obiter admifcuerat Diatribe, de necef¬
firate confequentis & confequentiz. Hoc commen¬
tum gloriatur fefe felicirer confequentia difpuliffe , cum
perplexis verborum involucris rem potius ceu prudens
obfcurarit. Diftingucbam enim illationem necefariam
à propofitione contingente. Itaque juxta priorem ra¬
tionem dixi neceflariam confequentiam propofitionis
ex propofitione : Si hac vera et, Deustpræfcit 7#¬
dam proditurum Dominum , neceffario confequitur
hec, Judas prodet Dominum :at non confequitur jux¬
ta pofteriorem modum , neceflario Sadas prodet Do¬
minum: poterat enim Fadas alio flectere voluntatem
fuam. Neceffitas enim confequentis eft,, cum id quod
fit aliter fieri non poteft: Neceffitas confequentiz eft
etiam in falfis, ur fi homo eft lapis, non fentit, tan¬
tum abeft ut inducat neceffitatem confequentis. Alio¬
qui hee propofitio effet neceflaria, fiomo non fentit,
cum fit impoffibilis. Hac, ut arbitror, fatis expedita
ſant. Nunc audi fumos Lather: profitentis fe craffio¬
re Minerva velle rem explicare. Neceflitatem confe¬
quentiz fic explanat: Si Deus aliquid vult, neceffe eft
ut ipfum fiat, fed non eff neceffe, ut fit quod fit. Solus
1 1 ER As M1 1416
Alin manu, fi velit in jus appofitum intingere , fiet offa,
fin minus, non crit. An igitur qui intingit, neceffario
id agit, an potius contingenter, quia poterat mutare
volunratem ? Lerbers docet neceflario intingere. Qua¬
re? Quia Deus praefcivit fore ut intingeret, hoc eft,
ut eam voluntatem fufciperet nec mutaret, & fi muta¬
ret, prefciebat que cflet futura poftrema voluntas.
Ubi eft igitur liberum hominis arbitrium in rebus in¬
ferioribus, quod Lurherus in hoc opere concedit? Ar
coheeret mera neceflitas cum libero arbitrio, hoc eft,
aqua cum igni? Quod fi contingenter immergo panem
in jus, non obttante Dei vel prec{cientia, vel volun*
tate, fequitur & /udam contingenter non neceflario
B prodidiffe Dominum. Exemplum igitur, quod adducit
Latherws,non quadrat huic inftituto. Et tamen ad hoc
accommodavit definitionem contingentis : Contingen¬
ter, inquit, fit, quod fit contingente & mutabili volun¬
tate, Contingens opus eft 5 quod nobis contingenter,
velut cafiz,imprudentibufgue nobis fit. Sic fane conditus
eft mihi Mundus. Sed quid hoc ad aétiones humanas,
de quibus loquebamur ? In Deo non eft voluntas mu¬
tabilis, ergo omnis Dei actio eft neceffaria , quanquam
opera funt contingentia fi veli. Voluntas & prafcieri¬
tia Dei eft ipfe Deus, fateor, fed tamen prafcire Dei
& velle Dei, ad res externas nihil prohibet fe contin=
genter habere, pro rei natura. Jam cum cadem vo:
C luntate Deus operetur que fiunt , & facta velit qua
fant, non minus neceflarius eft homo factus, fi Deus
vult cum effe hominem, quam neceſſaria erat attic
Dei, qua illum condidit. Sed nobis ifta contingentia
funt; qui nefcimus an Deus ex homine facere velit a¬
finum. Ita Sol oritur neceffario , fi fpe@es natura
curfum , fi fpeétes voluntatem Dei nobis ignotam ,
contingenter oritur , quia poteft fieri, ut fi ille velit
hon exoriatur. Verùm nos metimur contingens & ne¬
ceffarium non ex {cientia aut ignorantia nottra, fedex
ipfa natara rei. Neque enim ideo Deus ñon effet ne¬
ceffario, fi dubitarent homines effet-ne Deus ;an non:
Nec ideo contingens dicitar quod incertus fim an fu¬
D| turum fit, nec-ne, fed quod talis fit natura rei, ut pof¬
fit fieri aut non ficri, qualia funt quæ pendent ab ho¬
minis arbitrio, ne recedamus ab argumento. Proinde
fi Deum fpećtes , contingenter condita funt omnia que
non funt Deus. Cætèrum quæ pendent ab hominis
arbitrio, bis funt contingentia. Primum, quia fiunt
mutabili voluntate , deinde quia poflunt per Dei vo¬
luntatem aliter fieri. Caeterum imprudentia noftra nis
hil facit ad rationem contingentis. Quæ contingenter
fiunt, ubi faĉta funt, immutabili certitudine novimusş
nec tamen definunt elle contingenter facta , quanquam
quod ad nos fane attinet habent neceffitatem immuta~
bilitatis. Quod enim femel faétum eft, nunquam pos
E |teft fieri infetum. Et ut hæc propofitio, Perras cras
cænabit, pone eum cœnaturum, contingenter eft ve¬
ra, ita fi cœnavit ; hæc erit perendie contingenter
vera, Petrus heri cænavit, nec mea fcientia certa aut
jincerta mutat rei naturam , quæ fita fuit in hominis
| poteſtate. Aliud eſt fi Lutherus dicat,; Deum omnia
‘agere in omnibus & bona & mala, hominem nihil a¬
|gere, fed tantum pati, itaque neceflario fieri quicquid
Dew velit. [ta attionem Dei neceffariam dicuntz fi vo¬
let, fed fatlum ipſum non eſſe neceſſarium. Quid an¬
tem, inguit , tts ludibrsis verborum efficiunt< Td fci¬
licet, fatta res non eft neceſſaria , 1d eft, non haber effen¬
Jatta non eft Dew ipſe. Nihilo minns manet illud , ut
omnis res neceſſario fiat y (i attio Dei neceſſaria ; vel con¬
Jeguentia neceſſitas eſ y quantumlibet jam fatta non fit
neceſſario y id eſt, non fit Dem, vel habet efentiam ne¬
ceffariam. Haétenus ille, Quid hac explanatione in¬
volutius? Primum „adducit exemplum hominis conditi,
in quo nihil agit ipfius qui conditur voluntas, cum nos
loquamur de re, quam facere aut non facere eft in ho¬
(ïe, quod erat ipfum probandum , utpote de quo eft
controverſia. Verùm haud {cio an Latherus credat
idem effe cafu fortuitove fieri, quod contingenter fie¬
ti, Cafu fortuitove fit quod accidit præter exfpecta¬
Contingens autem, hoc
eft , quod Arifforeles vocat endechomenon, compleéti¬
tur poffibilitatem ad efle & non effe, ut non femper
idem fit contingens & poffibile, quod dicitur dwerdy.
Triplex autem caufarum genus eft, unde confideratur’
neceffitas, aut contingentia, Eft libera voluntas ho¬
minis, funt caufæ naturales in rebus inanimis aut ra¬
tionis expertibus , & eft ſumma cauſa Deus. Nihil
itaque vetat candem rem ad diverfas caufas relatam efle
neceflariam & contingentem, Veluti motus Orbium!
Cœ=