Page 94 [94]
OCR
1415 DES 1D ER fa fimul agat cum prima : in homine voluntas fimul agat cum agente gratia? Sed acumen Lutheri fic folet colligere, agit omnia, ergo agit fola. Ubi vero dixi quod pree(cientia ponit neceffitatem? Imo hoc refello; quod tamen bic Zatherus im pudentiffime repetit & inculcat. Cur autem mihi non liceat ad explicandam quaftionem uti diftinétionibus ab orthodoxis Scriptoribus traditis, de voluntate figni & efficaci, de necefGrate immutabili, & inevitabili, de gratia praeparante five pulfante, operante , cooperante , ſuficiente» proficiente & perficiente; &, fi libet addere; naturali five communi, cum ipfe nobis invexerit tot diftin&iones inauditas, aut certe inauditis vocabulis , de Deo preedicato & non preedicato, de Deo crucifixo, & inhabitante lucem inacceflam , de voluntate Dei fcrutanda & adoranda, de motu omnipotenti Dei & motu Satana in eodem opere malo; de necelfitate immutabilitatis & coaétionis, de voluntate hominis nibil agente , fed tantum patiente , tum in bonis , tum in malis, & voluntate agente & in bonis & in malis. Er hæc fua fomnia vocat Dei tonitrua, quod adfertur ex probatis Au&oribus, ludibria vocat : & ut videatur valde feftivus, confert Diatribam puero, qui dum claudit oculos ne quem videat, putat fefe a nemine videri. O di&um lepidum ! Ubi funt applaufores? Pene nominaveram quofdam. In quem hic jocus magis cadit quam in Lutherum ,qui purat fe perftrinxiffe totius Orbis oculos, cum jam omines fciant; ipfum neque boni quippiam neque mali prodidifle , quod non hauferit ex Veterum monumentis, excipio hyperbolas , & quædam portenta verborum quali propheticorumi , quibus facit ut nova quibufdam videantur, quæ funt vetufta, adeo ut Wéclevs etiam ,Valdonibus & Auffis videatur invidere. Atque interim cum hujufmodi fumos offundat legentium oculis, tamen fplendidis verbis frequenter intonat, tonitrua Dci, fulgura clarifima : ftat invi&a veritas. Iftis fulminibusac tonitruis, Luthere , quere peregrinum ; nobisinnotuerunt. Refricat nobis memoriam, quod obiter admifcuerat Diatribe, de neceffirate confequentis & confequentiz. Hoc commentum gloriatur fefe felicirer confequentia difpuliffe , cum perplexis verborum involucris rem potius ceu prudens obfcurarit. Diftingucbam enim illationem necefariam à propofitione contingente. Itaque juxta priorem rationem dixi neceflariam confequentiam propofitionis ex propofitione : Si hac vera et, Deustpræfcit 7#dam proditurum Dominum , neceffario confequitur hec, Judas prodet Dominum :at non confequitur juxta pofteriorem modum , neceflario Sadas prodet Dominum: poterat enim Fadas alio flectere voluntatem fuam. Neceffitas enim confequentis eft,, cum id quod fit aliter fieri non poteft: Neceffitas confequentiz eft etiam in falfis, ur fi homo eft lapis, non fentit, tantum abeft ut inducat neceffitatem confequentis. Alioqui hee propofitio effet neceflaria, fiomo non fentit, cum fit impoffibilis. Hac, ut arbitror, fatis expedita ſant. Nunc audi fumos Lather: profitentis fe craffiore Minerva velle rem explicare. Neceflitatem confequentiz fic explanat: Si Deus aliquid vult, neceffe eft ut ipfum fiat, fed non eff neceffe, ut fit quod fit. Solus 1 1 ER As M1 1416 Alin manu, fi velit in jus appofitum intingere , fiet offa, fin minus, non crit. An igitur qui intingit, neceffario id agit, an potius contingenter, quia poterat mutare volunratem ? Lerbers docet neceflario intingere. Quare? Quia Deus praefcivit fore ut intingeret, hoc eft, ut eam voluntatem fufciperet nec mutaret, & fi mutaret, prefciebat que cflet futura poftrema voluntas. Ubi eft igitur liberum hominis arbitrium in rebus inferioribus, quod Lurherus in hoc opere concedit? Ar coheeret mera neceflitas cum libero arbitrio, hoc eft, aqua cum igni? Quod fi contingenter immergo panem in jus, non obttante Dei vel prec{cientia, vel volun* tate, fequitur & /udam contingenter non neceflario B prodidiffe Dominum. Exemplum igitur, quod adducit Latherws,non quadrat huic inftituto. Et tamen ad hoc accommodavit definitionem contingentis : Contingenter, inquit, fit, quod fit contingente & mutabili voluntate, Contingens opus eft 5 quod nobis contingenter, velut cafiz,imprudentibufgue nobis fit. Sic fane conditus eft mihi Mundus. Sed quid hoc ad aétiones humanas, de quibus loquebamur ? In Deo non eft voluntas mutabilis, ergo omnis Dei actio eft neceffaria , quanquam opera funt contingentia fi veli. Voluntas & prafcieritia Dei eft ipfe Deus, fateor, fed tamen prafcire Dei & velle Dei, ad res externas nihil prohibet fe contin= genter habere, pro rei natura. Jam cum cadem vo: C luntate Deus operetur que fiunt , & facta velit qua fant, non minus neceflarius eft homo factus, fi Deus vult cum effe hominem, quam neceſſaria erat attic Dei, qua illum condidit. Sed nobis ifta contingentia funt; qui nefcimus an Deus ex homine facere velit afinum. Ita Sol oritur neceffario , fi fpe@es natura curfum , fi fpeétes voluntatem Dei nobis ignotam , contingenter oritur , quia poteft fieri, ut fi ille velit hon exoriatur. Verùm nos metimur contingens & neceffarium non ex {cientia aut ignorantia nottra, fedex ipfa natara rei. Neque enim ideo Deus ñon effet neceffario, fi dubitarent homines effet-ne Deus ;an non: Nec ideo contingens dicitar quod incertus fim an fuD| turum fit, nec-ne, fed quod talis fit natura rei, ut poffit fieri aut non ficri, qualia funt quæ pendent ab hominis arbitrio, ne recedamus ab argumento. Proinde fi Deum fpećtes , contingenter condita funt omnia que non funt Deus. Cætèrum quæ pendent ab hominis arbitrio, bis funt contingentia. Primum, quia fiunt mutabili voluntate , deinde quia poflunt per Dei voluntatem aliter fieri. Caeterum imprudentia noftra nis hil facit ad rationem contingentis. Quæ contingenter fiunt, ubi faĉta funt, immutabili certitudine novimusş nec tamen definunt elle contingenter facta , quanquam quod ad nos fane attinet habent neceffitatem immuta~ bilitatis. Quod enim femel faétum eft, nunquam pos E |teft fieri infetum. Et ut hæc propofitio, Perras cras cænabit, pone eum cœnaturum, contingenter eft vera, ita fi cœnavit ; hæc erit perendie contingenter vera, Petrus heri cænavit, nec mea fcientia certa aut jincerta mutat rei naturam , quæ fita fuit in hominis | poteſtate. Aliud eſt fi Lutherus dicat,; Deum omnia ‘agere in omnibus & bona & mala, hominem nihil a|gere, fed tantum pati, itaque neceflario fieri quicquid Dew velit. [ta attionem Dei neceffariam dicuntz fi volet, fed fatlum ipſum non eſſe neceſſarium. Quid antem, inguit , tts ludibrsis verborum efficiunt< Td fcilicet, fatta res non eft neceſſaria , 1d eft, non haber effenJatta non eft Dew ipſe. Nihilo minns manet illud , ut omnis res neceſſario fiat y (i attio Dei neceſſaria ; vel conJeguentia neceſſitas eſ y quantumlibet jam fatta non fit neceſſario y id eſt, non fit Dem, vel habet efentiam neceffariam. Haétenus ille, Quid hac explanatione involutius? Primum „adducit exemplum hominis conditi, in quo nihil agit ipfius qui conditur voluntas, cum nos loquamur de re, quam facere aut non facere eft in ho(ïe, quod erat ipfum probandum , utpote de quo eft controverſia. Verùm haud {cio an Latherus credat idem effe cafu fortuitove fieri, quod contingenter fieti, Cafu fortuitove fit quod accidit præter exfpectaContingens autem, hoc eft , quod Arifforeles vocat endechomenon, compleétitur poffibilitatem ad efle & non effe, ut non femper idem fit contingens & poffibile, quod dicitur dwerdy. Triplex autem caufarum genus eft, unde confideratur’ neceffitas, aut contingentia, Eft libera voluntas hominis, funt caufæ naturales in rebus inanimis aut rationis expertibus , & eft ſumma cauſa Deus. Nihil itaque vetat candem rem ad diverfas caufas relatam efle neceflariam & contingentem, Veluti motus Orbium! Cœ=
