Page 89 [89]
5405
eft, quemadmodam & fophifticen, cum non alio ma¬
gis confugiat, quotics urgetur argumentis. Sed ani¬
madvertens nondum ſatis efle mollicum illudindurandi
verbum, adfert aliud commentum. Zndurare, inquit,
ef malum facere, Proinde Dens non fic indurat quaſi de
novo in nobis malum creet, perinde quafi canpo malus in
vas fincerum infiendar venenum, ipſo vaſe nihil agente.
Sed Ders, inquit, operatur in nobis , id eff, per nos,
mala, non fisapte culpa fed noffro vitio, quos natura
mralos attione fua rapit, quemadmodum operatur in
Satana, licet noftro malo atatur bene. Ut diffimulem,
quod ubique Satana diffimilem caufam mifcet cum
caufa hominis: nonenim Satanam Deus genuit malum,
quemadmodum quotidie gignit homines malos & impios
etiam, fi Laiberocredimus ; nec Satanas obalienum pec¬
catum malus eft, {ed ex propria malitia, nec habet inſita
virtutum femina, quemadmodum habet homo nafcens.
Si indurare eft facere malum , ut exponit Latherus, &
Deus indurat, juxta fimplicem fenfum & Grammatico¬
rum leges exclufis tropis, id quod hîcagebat Zetherus,
Deus fecit Pharaonem malum. Neque enim Sol dici¬
tur indurare filicem, quem durum reperit, fed limum,
quem mollem reperit. Verùm hic qui nobis ob tropum
tam infolenter infultabat, ad tropi preefidiam confu¬
git, exponens quomodo debeat accipi, quod Deusin¬
durafle dicitur Pharaonem : Indurat, inquit, hoc ef,
agens per illum malum, quemadmodum agit per univer¬
fasres, abufus cef illins mala natura ad gloriar fuam &
falutem populi (si, quali bonus artifex malo inſtrumento
malum faciat opus. Objicit nobis Letherus quod tropis
ac fequelis fatagimus, ur Deum defendamus effe juftum
ac bonum, verùm ipfe multo longius petitis tropis &
collationibus hoc agit, ne videatur bonus aut juftus.
Nam Deus non folum fapiens eft & bonus artifex, ve¬
rum etiam bonus Deus. Jam fieri poteſt ut bonus vir
& idem bonusartifex, faciat opus imperfeétum deftitu¬
tus idoneis inftrumentis : at quis diceret bonum virum,
qui malis inftrumentis fciens fecerit opus, in quo nihil
effet boni, qualia Lethervs fingit omnia hominis opera;
nondum per gratiam juftificati , imo per omnia malum:
turam in capita inhabitantium , aut difcum conficeret
ex argilla venenata, prefertim cum illi effet ia manu
mutare vel materiam vel inftrumenta. Magis hîc qua¬
drabat collatio boni Regis, qui malis {piculatoribus ab¬
utitur ad puniendos malos, aut defendendos bonos;
verùm id non facit perpetuo, ſed quotics res poſtulat,
Nec et malumopus, quod Rex per illos agit, fed bo¬
num opus, licet illi peragant animo non bono, Nec
fic agit per illos, quemadmodum faber per fecurim „fed
quemadmodum herus per miniftrum, qui & ipfe ope¬
ratur, licet impulfa Domini. Haétenus igitur Lerberw
pollicitus nobis fimpliciffimum ac germaniflimum Scri¬
pturæ fenfum. Quanquam ne fic quidem poterit elabi.
Cum ait mdarabo, juxta Grammaticos, non fignifica¬
tur præteritum , fed futurum, ut alterutrum fit necef¬
fe, aut Deum in illo genuiffe novam malitiam, aut ci,
quam reperit, acceſlionem adjunxifle. ARE au¬
tem refert, utrum adferas morbum, an adaugeas? Sed
omitto mentis habitum, certe qua dicebar faciebatque
ratus eft, otiofo & nihil agente, fed nihil aliud quam
patiente juxta fecuris & ferræ parabolam. Nec fublevat
Lutherum, quod Deus naturam Pharaonis ab initio re¬
perit malam, cum illam ipfam naturam gignendo in¬
duraverit, fi Luehero credimus, quafi faber malis in¬
frumentis, quæ ipfe parit, faciat malum opus. Quod
fi hic confugerit ad primatn ma(lam peccato vitiatam ,
hoc ipfum primum peccatum fic Deus operatus eft in
Adam, quemadmodum operabatur in Pharaone, ni¬
mirum prima caufa motu füo omnipotente rapiens
omnia. Si dicat Adam peccafle fubtracta gratia, tora
calamitatis invidia recidit in Deum, qui preter cul¬
1406
A [nam voluntatem , at nos negamus efle necefle, cum pro¬
babilius, & juxta fententiam Orthodoxorum omnium,
origo mali referatur ad liberum arbitrium. Quanquam
¡multa tradunt de ftatu primerum parentum, in quo
fuerunt conditi, que certo doceri non poflunt ex facris
Litteris. Verùm hominem fic conditum legimus, ut
efter illi liberum defle&tere in malum f vellet, & hæ¬
rere bono, fi vellet. Legimus Evam à ferpente cir¬
cumventam , follicitatam pulchritudine pomi ; Adams
ab uxore fuiffe feduétum. Quod Deus ultro fubduxerit
illi gratiam, non legimus. Quod legimus tenemus,
quod affingitur rejicimus. Jam fi voluntas hominis ni¬
hil agit nec in malis, quid cft quod aliquoties repetit
B| Latherm, Adam fag volantati relittm ? Ita-ne volun¬
tas hominis erat condita mala , ut illi reli@us, ftatim
tapereturad impieratem? Probabilius igirur eft , eum dici
reliétum fux voluntati, quem Deus paffus eft uti fuo ar¬
bitrio, cum poffet retrahere vacillantem. Hic exfiftit
alia quaftio , an Adam potuerit obfiftere tentationi
fine acceflione nova gratia. Verùm præftat hoc age¬
re quod eft inftiturum. Adducit huc ex Libris Re¬
gum, quod de Semei maledico dixit David, Dominue
precepit illi, ut maledicat David, Fatetur abfardum,
fi quis accipiat Dominum preecepifle maledico, ut ju¬
ftum incefleret convitiis. Itaque qui profitebatur fe
rem exclufis tropis explicaturum, hic rurfus ad tropos
confugit, immane quam € longinquo petitos. Eo Da¬
vid refpþexit, inquit, gaod Dem omnipotens dixit © fa¬
éla funt, hoc eff, verbo eterno omnia facit. Quam du¬
rus hic tropus eft, qui tamen non hîc tantum habet
locum, fed in omnibus fceleribus. Dominus precepit,
ut Pharifæiblafphemias jacularentur in Filium Dei pen¬
dentem in cruce, præcepit ut Lucifer defcifceret à
conditore fuo, præcepit ut feduceret Evam, præce¬
pit ut David occideret Uriam, & uxorem corrumpe¬
ret adulterio, præcepit ut /#d4s ofculo proderet Chris
fam, precepit ut milites illum indigne traGarent,
pracepit ur Pfeudapoftoli & heretici vexarent Eccle¬
fram Dei, præcepit ut tyranni fævirent diris fuppliciis
D|& mortibus in difcipulos Chrfi, præcepit ut hodie
Satanas non definat hominum animos ad turpia folli¬
citare. Hæc fi mollia funt, fi fimplicia, fi fenfui com¬
muni confentanea, vicit Lxthervs, etiamfi non fine
tropo; Sin coa&a, dura & frigida , quid eſt cur ob
hac ab Ecclefie deereto recedamus? Verùm cumhoc
fermonis genus non reperiatur in facris Litteris, nifi
paucis locis, ubi Deus abuticar malitia hujus, aut il¬
bus, vel ad emendationem bonorum, vel ad punitio¬
nem malorum, vel ad aliam rem bonam, ne admi¬
fceamus huic negotio generalem illam primariæ caufæ
actionem, {ed adferamus aliquid peculiare, ubi fermo
non eft in genere, fed de hoc ant illo proprie loqui-,
tur, Ego Dominus feduxi Prophetam illum id eft, paffus
fum illum falfis prædicationibus decipere populum, fic
meritum., Ita fecit fuos aberrare à re&a via, non re¬
vocans illos afliétionibus, nimirum fic commeritos 5
qui toties Deum revocantem {preverant. Sic emittit
Spiritum in ora Prophetarum mendacem: Sic tradidit
quofdam in reprobum fenfum, velut ingravefcens ac
proditus morbus facilius corrigeretur, vel ut omnibus
perfpicuum effet, illos jufto Dei judicio fuiffe defertos.
Jam cum Latberss fatetur, Deum data occafione Pha¬
raonem indurafle, non ita multum abeft à noftra fen¬
tentia. Hoc idem affirmant, quorum interpretatio¬
nein retuli. Facere dicitur qui dat occafionem. Ve¬
rum hune tropum in nobis irridet , cum ipfe utatur
eodem, quanquam non ia loco. ;
Nunc audi triumphum hominis: Ac, inquit, fi per¬
Jaimm, vicimus in hac canfas & exclufs tropis &
Clofis hominam, verba Dei fimpliciter accipimus, ne fit
neceſſe Deum excufare vel iniquitatis arguere.
©
Hi
E
IP
IRE