Page 89 [89]
OCR
5405 eft, quemadmodam & fophifticen, cum non alio magis confugiat, quotics urgetur argumentis. Sed animadvertens nondum ſatis efle mollicum illudindurandi verbum, adfert aliud commentum. Zndurare, inquit, ef malum facere, Proinde Dens non fic indurat quaſi de novo in nobis malum creet, perinde quafi canpo malus in vas fincerum infiendar venenum, ipſo vaſe nihil agente. Sed Ders, inquit, operatur in nobis , id eff, per nos, mala, non fisapte culpa fed noffro vitio, quos natura mralos attione fua rapit, quemadmodum operatur in Satana, licet noftro malo atatur bene. Ut diffimulem, quod ubique Satana diffimilem caufam mifcet cum caufa hominis: nonenim Satanam Deus genuit malum, quemadmodum quotidie gignit homines malos & impios etiam, fi Laiberocredimus ; nec Satanas obalienum peccatum malus eft, {ed ex propria malitia, nec habet inſita virtutum femina, quemadmodum habet homo nafcens. Si indurare eft facere malum , ut exponit Latherus, & Deus indurat, juxta fimplicem fenfum & Grammaticorum leges exclufis tropis, id quod hîcagebat Zetherus, Deus fecit Pharaonem malum. Neque enim Sol dicitur indurare filicem, quem durum reperit, fed limum, quem mollem reperit. Verùm hic qui nobis ob tropum tam infolenter infultabat, ad tropi preefidiam confugit, exponens quomodo debeat accipi, quod Deusindurafle dicitur Pharaonem : Indurat, inquit, hoc ef, agens per illum malum, quemadmodum agit per univerfasres, abufus cef illins mala natura ad gloriar fuam & falutem populi (si, quali bonus artifex malo inſtrumento malum faciat opus. Objicit nobis Letherus quod tropis ac fequelis fatagimus, ur Deum defendamus effe juftum ac bonum, verùm ipfe multo longius petitis tropis & collationibus hoc agit, ne videatur bonus aut juftus. Nam Deus non folum fapiens eft & bonus artifex, verum etiam bonus Deus. Jam fieri poteſt ut bonus vir & idem bonusartifex, faciat opus imperfeétum deftitutus idoneis inftrumentis : at quis diceret bonum virum, qui malis inftrumentis fciens fecerit opus, in quo nihil effet boni, qualia Lethervs fingit omnia hominis opera; nondum per gratiam juftificati , imo per omnia malum: turam in capita inhabitantium , aut difcum conficeret ex argilla venenata, prefertim cum illi effet ia manu mutare vel materiam vel inftrumenta. Magis hîc quadrabat collatio boni Regis, qui malis {piculatoribus abutitur ad puniendos malos, aut defendendos bonos; verùm id non facit perpetuo, ſed quotics res poſtulat, Nec et malumopus, quod Rex per illos agit, fed bonum opus, licet illi peragant animo non bono, Nec fic agit per illos, quemadmodum faber per fecurim „fed quemadmodum herus per miniftrum, qui & ipfe operatur, licet impulfa Domini. Haétenus igitur Lerberw pollicitus nobis fimpliciffimum ac germaniflimum Scripturæ fenfum. Quanquam ne fic quidem poterit elabi. Cum ait mdarabo, juxta Grammaticos, non fignificatur præteritum , fed futurum, ut alterutrum fit neceffe, aut Deum in illo genuiffe novam malitiam, aut ci, quam reperit, acceſlionem adjunxifle. ARE autem refert, utrum adferas morbum, an adaugeas? Sed omitto mentis habitum, certe qua dicebar faciebatque ratus eft, otiofo & nihil agente, fed nihil aliud quam patiente juxta fecuris & ferræ parabolam. Nec fublevat Lutherum, quod Deus naturam Pharaonis ab initio reperit malam, cum illam ipfam naturam gignendo induraverit, fi Luehero credimus, quafi faber malis infrumentis, quæ ipfe parit, faciat malum opus. Quod fi hic confugerit ad primatn ma(lam peccato vitiatam , hoc ipfum primum peccatum fic Deus operatus eft in Adam, quemadmodum operabatur in Pharaone, nimirum prima caufa motu füo omnipotente rapiens omnia. Si dicat Adam peccafle fubtracta gratia, tora calamitatis invidia recidit in Deum, qui preter cul 1406 A [nam voluntatem , at nos negamus efle necefle, cum probabilius, & juxta fententiam Orthodoxorum omnium, origo mali referatur ad liberum arbitrium. Quanquam ¡multa tradunt de ftatu primerum parentum, in quo fuerunt conditi, que certo doceri non poflunt ex facris Litteris. Verùm hominem fic conditum legimus, ut efter illi liberum defle&tere in malum f vellet, & hærere bono, fi vellet. Legimus Evam à ferpente circumventam , follicitatam pulchritudine pomi ; Adams ab uxore fuiffe feduétum. Quod Deus ultro fubduxerit illi gratiam, non legimus. Quod legimus tenemus, quod affingitur rejicimus. Jam fi voluntas hominis nihil agit nec in malis, quid cft quod aliquoties repetit B| Latherm, Adam fag volantati relittm ? Ita-ne voluntas hominis erat condita mala , ut illi reli@us, ftatim tapereturad impieratem? Probabilius igirur eft , eum dici reliétum fux voluntati, quem Deus paffus eft uti fuo arbitrio, cum poffet retrahere vacillantem. Hic exfiftit alia quaftio , an Adam potuerit obfiftere tentationi fine acceflione nova gratia. Verùm præftat hoc agere quod eft inftiturum. Adducit huc ex Libris Regum, quod de Semei maledico dixit David, Dominue precepit illi, ut maledicat David, Fatetur abfardum, fi quis accipiat Dominum preecepifle maledico, ut juftum incefleret convitiis. Itaque qui profitebatur fe rem exclufis tropis explicaturum, hic rurfus ad tropos confugit, immane quam € longinquo petitos. Eo David refpþexit, inquit, gaod Dem omnipotens dixit © faéla funt, hoc eff, verbo eterno omnia facit. Quam durus hic tropus eft, qui tamen non hîc tantum habet locum, fed in omnibus fceleribus. Dominus precepit, ut Pharifæiblafphemias jacularentur in Filium Dei pendentem in cruce, præcepit ut Lucifer defcifceret à conditore fuo, præcepit ut feduceret Evam, præcepit ut David occideret Uriam, & uxorem corrumperet adulterio, præcepit ut /#d4s ofculo proderet Chris fam, precepit ut milites illum indigne traGarent, pracepit ur Pfeudapoftoli & heretici vexarent Ecclefram Dei, præcepit ut tyranni fævirent diris fuppliciis D|& mortibus in difcipulos Chrfi, præcepit ut hodie Satanas non definat hominum animos ad turpia follicitare. Hæc fi mollia funt, fi fimplicia, fi fenfui communi confentanea, vicit Lxthervs, etiamfi non fine tropo; Sin coa&a, dura & frigida , quid eſt cur ob hac ab Ecclefie deereto recedamus? Verùm cumhoc fermonis genus non reperiatur in facris Litteris, nifi paucis locis, ubi Deus abuticar malitia hujus, aut ilbus, vel ad emendationem bonorum, vel ad punitionem malorum, vel ad aliam rem bonam, ne admifceamus huic negotio generalem illam primariæ caufæ actionem, {ed adferamus aliquid peculiare, ubi fermo non eft in genere, fed de hoc ant illo proprie loqui-, tur, Ego Dominus feduxi Prophetam illum id eft, paffus fum illum falfis prædicationibus decipere populum, fic meritum., Ita fecit fuos aberrare à re&a via, non revocans illos afliétionibus, nimirum fic commeritos 5 qui toties Deum revocantem {preverant. Sic emittit Spiritum in ora Prophetarum mendacem: Sic tradidit quofdam in reprobum fenfum, velut ingravefcens ac proditus morbus facilius corrigeretur, vel ut omnibus perfpicuum effet, illos jufto Dei judicio fuiffe defertos. Jam cum Latberss fatetur, Deum data occafione Pharaonem indurafle, non ita multum abeft à noftra fententia. Hoc idem affirmant, quorum interpretationein retuli. Facere dicitur qui dat occafionem. Verum hune tropum in nobis irridet , cum ipfe utatur eodem, quanquam non ia loco. ; Nunc audi triumphum hominis: Ac, inquit, fi perJaimm, vicimus in hac canfas & exclufs tropis & Clofis hominam, verba Dei fimpliciter accipimus, ne fit neceſſe Deum excufare vel iniquitatis arguere. © Hi E IP IRE
