Page 87 [87]
4
148.
140%
arragemus nobis. Dicet aliquis, quid valet liberam ar¬
bitrinm fi nihil efficiat} Refpondeo, Ad quid valet torus
homo, fi fic in illo agat Dem , quemadmodum figulus
agit in lato? His Diatribæ verbis declaro liberum arbi¬
trium aliquid agere; fed quod non pertingàt ad æternam
falutem, nifi præfdio jugi gratiæ. Augaftinn jam fenex
in libris, quos fenex Goo ad Valentinum, plurimum
tribuit gratiæ, nonnihil tamen libero arbitrio. Idem
cum in iifdem libris commemoret præparantem five
pulfantem gratiam, que nondum largiatur juftitiam,
fed co provehat, &¢ huic tribuit bona quedam opera,
fed imperfecta, minimum abeft ab opinione tertia;
que putat hominem nature viribus huc ufque per ope¬
ra moraliter bona poffe proficere, ut promereatur
eft, ut jam Dei bonitas immenfa non neget quod ab
ipfo petitur.
Exagitat illad quod Orizenes annotavit, Deum non
ita loqui, In hoc creavi te, fed in hoc excitavi. Exci¬
tavit autem præbita occafione majoris malitiæ. Vidit
enim Dens omnia qae condiderat, & erant valde bona.
Hoc, inquit Larberas, dixit ante lapfum hominis: Sed
mox tertio Capite fequitur , quomodo fit homo factas ma¬
lus, defertus a Deo ac (ibi relittus. Rem novam audio.
Ergo nunc non {unt valde bona que Deus condidità
Si Satanas quatenus eft Dei creatura, valde bonuseft,
cur homo fimili ratione non poffit dici valde bonus?
Omitto quod hie dicit hominem 4 Deo defertum, &
ita lapfum in mortem. Imo potius Deum deferuit ho¬
mo per liberum arbitrium, feipfum avertens 4 Deo,
quemadmodum & Angeli mali defciverant , unde &
Gracis apoftate dicuntur. Hic nobisadmovebit alteram
machinam Zetherss , Peccatum originale , quod fic
exageerat, fic amplificat , ut nec gratia agens in ho-]
mine poffit aliud operari quam peccatum. Nafcimur
omnes filii ira, quanquam , ut oftendimus, ibi Pals
videri poteft de mortalium inquinatis moribus loqui,
& naturam appellat, non conditionem; fed id quod no¬
omnes homines nafci filios ira. Nor ramen ufqueadeo
valet peccatum alienum; ut nulla femina reliquerit in
homine pietatis ac virtutum, cum harum rerum femi¬
na nonnulla videamus & in animantibus brutis, ut in
columbis ac turturibus cafti conjugii, in Elephantis
religionis & pudicitiæ, in canibus gratitudinis, in afi¬
nabus pietatis erga fœtus, im apibus & formicis poli¬
tiæ: in hoc tamen omnes referunt primos parentes,
quod fentiunt in fe proclivitatem ad peccandum, licet
alii plus alii minus. Quis autem tribuit infantibus im¬
pietatem? aut adolefcentulis etiam probe indolis non¬
dum vite commercio contaminatis ? non enim omnis
culpa impietas eft. Ea pronitas per baptifmi gratiarn
non in totum tollitur, fedimminuitur. Pharao vas erat |
ire, paratum in interitum , natus immufidus ex im¬
mundo femine, qui fi nihil habuiffet præter originis |
Vitium, faciliusaufcultaffer pulfanti gratie. Nunc con¬
fuetudo peccandi callum obduxerat. Arqui ea durities
‘primum è libero arbitrio profecta eft, & per I
arbitrium crevit in immenfum. Non aufim tamen di¬
cere quod non potuerit ad meliora converti, cum co¬
perit flecti: fed fi non potuit, ipfe meritis praceden¬
tibus caufam dedit, ut traderetur in reprobum fenfum.
Abuſus eſt igitur Deus impii Regis prava voluntate ad
puniendum fimilem ‘Regi fùo populum, qui hofpites
Hebræos tam inclementi fervitute premi fuftinüerit.
Profertur & illud, jam pridem explofum ab liis, omnia
propter femetipfum fecit Dominas y Chiat impium ad
diem malum. Neque enim Deus facit impios, alioqui
dicetur omnes homines impios feciffe: fed virum im¬
pium & infanabilem Ge dicitur feciffe ad diem thalum,
quemadmodam vala ira’ preeparavit in interitum. Si
éondidiffet in interitum , nemo falvus eſſet, fed abu¬
|
1402
C
F
tia, futura, bona fimul & mala, ut ex his admiranda
quædam refultet harmonia, Septuaginta nobis longe
alium fenfam tradiderunt. Sic enim verterunt: Were
tà teya TE taneg Gareca moe T Oef) oi dù dede dv
Heo nang drSvru. Ideft, omnia fatta humilis manife¬
Jata funt apad Deum, impit vero in die malo peribunt.
Ineptum autem fit hic puerilibus gryphis argutari,
Deum impios generare, at non generare impios. Deus
Ut omnium rerum fumma caufa , producit agitque cun¬
Gta, in his & hominem, malitiam tamen non gignit
in homine: Naturam gignit vitiatam , fed hujus vitium
non gignit, vertim id profeétum eft a Satana, & libe¬
ro arbitrio. Lurherws autem hic fatetur à Deo non gigni
peccatum, cum alias fateatur Deum & bona pariter &
mala operari in omnibus. Et adhibet fimile : Dess fic
Propagat nathram hominis vitiatam, quafi fi bonus arts¬
Wee ex inutili vitiarogne ligno faciat Statwas. Sedde iis,
que répeeya fünt, alias incidet differendi locus. Ape¬
rit aliam rimam, Deus vidit omnia efe bona, at non
dittum eft, homo vidit & erant valde bona, Imo hoc
vidit Propheta qui fcripfit, Benedicite omnia opera Do¬
mint Domino. Quomodo benedicent Domino, nifi bo¬
na fint? Ex turpibus operibus non relucet artificis
gloria. Vident igitur & hominesomnia qua fecit Deus
effe valde bona, quia malorum auétor Deus non eft.
Affli&ioness incommoda dici poflunt, per fe necvere
mala funt, mec vere bona. Probabilius poterat Orige¬
#15 abnotationem rejicere, fidixiffet Deum illic loqui
de rebus conditis & a€tione naturali. Jam peccatum
eft res præter naturam, Nihil enim magis pugnat cum
natura, quam creaturam obfiftere creatori.
Tandem confutatis tropis dignabitur nobis aperire
quomodo Deus dicatur in Scripturis indurare cor, tra¬
dere in reprobum. fenfum , feducere hominem, & ia
errorem trahere & feducere Prophetam. Ad hoc afu¬
titur veluti confeflum à ratione fimul & à Diatriba,
Deum omnia in omnibus operari, ac fine ipfo nihil fie¬
ri nec efficax effe. Ratio pro fe refpondeat; certe apud
Homerum jupiter negat fe efle caufam malorum mor¬
talibus, fed ipfos fua ftultitia ruere in interitum. Pro
Diatriba refpondeo; illam nufquam hoc dixifle, quod
Deus operatur omnia in omnibus:gratiam in omnibus bo¬
nis cooperari homini, profefla eft: Deum in nobis moaz¬
chari , inebriari , mentiri, invidere, occidere, nufquam
neque fenfit zeque dixit Diatriba; quæ quanquam. in
aliquo fenfu poflunt videri vera, tamën à talibus di&is
folco libenter abftinere. Quare fi non habet alias pro¬
| bationis bafes, nihil aget apud Diatribam: Ne in hoe
| quidem convenit, quod Latherns ait, fic Deum in nobis
| Operari, quemadmodum faber agit fecurim aut ferram.
Paulus Actorum xvu. probat Ethnici Poete fententiam,
In ipſo vivimus, movemar © fumas, nimirum de natu~
tali motu loquentis. Effe primum eft nature furida¬
mentum, vivere proximum, moveri tertium, nifi mo¬
veri malis referre ad vegetabilia. Nam in foetu ani¬
mantis prior eft motus vegetationis, quam vita anima=
lis, cui adheeret motus, id eft, vitalis aétio. Jam opor¬
tuit Lutherum diftinguere generalem: illam aétionem
prime: caufe in rebus conditis omnibus , a peculiari
actione, de qua nos hic agimus, & de qua loquitur
Paulas primæ Corinth. duodecimo: Et divifiones opera¬
tionum funt, Ídem vero Deu , qui operatur omnia ii
omnibus. Quanguam hoc loco operatur non eft ¿yd
Cera, ſed è wey, quod magis fonat impulfum, &
vim auxiliantem quam operationem. Sic în amante
agit amor, nimirum impulfu. Nec illic loquitur de
quibuslibet hominum aftionibùs , {ed de variis donis
Sancti Spiritus; quanquam nec hee fic aguntur in piis,
ut faber agit ferrar, cüm Panlæs dicat Spiritus pro¬
phetiee, Prophetis ipfis fùbjećtos effe; {fed potius ut
{effor agit equum. Porro locus Eph. 1. quem perperam
in affertione citat Lutherws , non agit de motu illa
communi, fed ide vi effe@uque gratia , quam ex{erebat
erat tes the
148