Page 87 [87]
OCR
4 148. 140% arragemus nobis. Dicet aliquis, quid valet liberam arbitrinm fi nihil efficiat} Refpondeo, Ad quid valet torus homo, fi fic in illo agat Dem , quemadmodum figulus agit in lato? His Diatribæ verbis declaro liberum arbitrium aliquid agere; fed quod non pertingàt ad æternam falutem, nifi præfdio jugi gratiæ. Augaftinn jam fenex in libris, quos fenex Goo ad Valentinum, plurimum tribuit gratiæ, nonnihil tamen libero arbitrio. Idem cum in iifdem libris commemoret præparantem five pulfantem gratiam, que nondum largiatur juftitiam, fed co provehat, &¢ huic tribuit bona quedam opera, fed imperfecta, minimum abeft ab opinione tertia; que putat hominem nature viribus huc ufque per opera moraliter bona poffe proficere, ut promereatur eft, ut jam Dei bonitas immenfa non neget quod ab ipfo petitur. Exagitat illad quod Orizenes annotavit, Deum non ita loqui, In hoc creavi te, fed in hoc excitavi. Excitavit autem præbita occafione majoris malitiæ. Vidit enim Dens omnia qae condiderat, & erant valde bona. Hoc, inquit Larberas, dixit ante lapfum hominis: Sed mox tertio Capite fequitur , quomodo fit homo factas malus, defertus a Deo ac (ibi relittus. Rem novam audio. Ergo nunc non {unt valde bona que Deus condidità Si Satanas quatenus eft Dei creatura, valde bonuseft, cur homo fimili ratione non poffit dici valde bonus? Omitto quod hie dicit hominem 4 Deo defertum, & ita lapfum in mortem. Imo potius Deum deferuit homo per liberum arbitrium, feipfum avertens 4 Deo, quemadmodum & Angeli mali defciverant , unde & Gracis apoftate dicuntur. Hic nobisadmovebit alteram machinam Zetherss , Peccatum originale , quod fic exageerat, fic amplificat , ut nec gratia agens in ho-] mine poffit aliud operari quam peccatum. Nafcimur omnes filii ira, quanquam , ut oftendimus, ibi Pals videri poteft de mortalium inquinatis moribus loqui, & naturam appellat, non conditionem; fed id quod no omnes homines nafci filios ira. Nor ramen ufqueadeo valet peccatum alienum; ut nulla femina reliquerit in homine pietatis ac virtutum, cum harum rerum femina nonnulla videamus & in animantibus brutis, ut in columbis ac turturibus cafti conjugii, in Elephantis religionis & pudicitiæ, in canibus gratitudinis, in afinabus pietatis erga fœtus, im apibus & formicis politiæ: in hoc tamen omnes referunt primos parentes, quod fentiunt in fe proclivitatem ad peccandum, licet alii plus alii minus. Quis autem tribuit infantibus impietatem? aut adolefcentulis etiam probe indolis nondum vite commercio contaminatis ? non enim omnis culpa impietas eft. Ea pronitas per baptifmi gratiarn non in totum tollitur, fedimminuitur. Pharao vas erat | ire, paratum in interitum , natus immufidus ex immundo femine, qui fi nihil habuiffet præter originis | Vitium, faciliusaufcultaffer pulfanti gratie. Nunc confuetudo peccandi callum obduxerat. Arqui ea durities ‘primum è libero arbitrio profecta eft, & per I arbitrium crevit in immenfum. Non aufim tamen dicere quod non potuerit ad meliora converti, cum coperit flecti: fed fi non potuit, ipfe meritis pracedentibus caufam dedit, ut traderetur in reprobum fenfum. Abuſus eſt igitur Deus impii Regis prava voluntate ad puniendum fimilem ‘Regi fùo populum, qui hofpites Hebræos tam inclementi fervitute premi fuftinüerit. Profertur & illud, jam pridem explofum ab liis, omnia propter femetipfum fecit Dominas y Chiat impium ad diem malum. Neque enim Deus facit impios, alioqui dicetur omnes homines impios feciffe: fed virum impium & infanabilem Ge dicitur feciffe ad diem thalum, quemadmodam vala ira’ preeparavit in interitum. Si éondidiffet in interitum , nemo falvus eſſet, fed abu| 1402 C F tia, futura, bona fimul & mala, ut ex his admiranda quædam refultet harmonia, Septuaginta nobis longe alium fenfam tradiderunt. Sic enim verterunt: Were tà teya TE taneg Gareca moe T Oef) oi dù dede dv Heo nang drSvru. Ideft, omnia fatta humilis manifeJata funt apad Deum, impit vero in die malo peribunt. Ineptum autem fit hic puerilibus gryphis argutari, Deum impios generare, at non generare impios. Deus Ut omnium rerum fumma caufa , producit agitque cunGta, in his & hominem, malitiam tamen non gignit in homine: Naturam gignit vitiatam , fed hujus vitium non gignit, vertim id profeétum eft a Satana, & libero arbitrio. Lurherws autem hic fatetur à Deo non gigni peccatum, cum alias fateatur Deum & bona pariter & mala operari in omnibus. Et adhibet fimile : Dess fic Propagat nathram hominis vitiatam, quafi fi bonus artsWee ex inutili vitiarogne ligno faciat Statwas. Sedde iis, que répeeya fünt, alias incidet differendi locus. Aperit aliam rimam, Deus vidit omnia efe bona, at non dittum eft, homo vidit & erant valde bona, Imo hoc vidit Propheta qui fcripfit, Benedicite omnia opera Domint Domino. Quomodo benedicent Domino, nifi bona fint? Ex turpibus operibus non relucet artificis gloria. Vident igitur & hominesomnia qua fecit Deus effe valde bona, quia malorum auétor Deus non eft. Affli&ioness incommoda dici poflunt, per fe necvere mala funt, mec vere bona. Probabilius poterat Orige#15 abnotationem rejicere, fidixiffet Deum illic loqui de rebus conditis & a€tione naturali. Jam peccatum eft res præter naturam, Nihil enim magis pugnat cum natura, quam creaturam obfiftere creatori. Tandem confutatis tropis dignabitur nobis aperire quomodo Deus dicatur in Scripturis indurare cor, tradere in reprobum. fenfum , feducere hominem, & ia errorem trahere & feducere Prophetam. Ad hoc afutitur veluti confeflum à ratione fimul & à Diatriba, Deum omnia in omnibus operari, ac fine ipfo nihil fieri nec efficax effe. Ratio pro fe refpondeat; certe apud Homerum jupiter negat fe efle caufam malorum mortalibus, fed ipfos fua ftultitia ruere in interitum. Pro Diatriba refpondeo; illam nufquam hoc dixifle, quod Deus operatur omnia in omnibus:gratiam in omnibus bonis cooperari homini, profefla eft: Deum in nobis moazchari , inebriari , mentiri, invidere, occidere, nufquam neque fenfit zeque dixit Diatriba; quæ quanquam. in aliquo fenfu poflunt videri vera, tamën à talibus di&is folco libenter abftinere. Quare fi non habet alias pro| bationis bafes, nihil aget apud Diatribam: Ne in hoe | quidem convenit, quod Latherns ait, fic Deum in nobis | Operari, quemadmodum faber agit fecurim aut ferram. Paulus Actorum xvu. probat Ethnici Poete fententiam, In ipſo vivimus, movemar © fumas, nimirum de natu~ tali motu loquentis. Effe primum eft nature furidamentum, vivere proximum, moveri tertium, nifi moveri malis referre ad vegetabilia. Nam in foetu animantis prior eft motus vegetationis, quam vita anima= lis, cui adheeret motus, id eft, vitalis aétio. Jam oportuit Lutherum diftinguere generalem: illam aétionem prime: caufe in rebus conditis omnibus , a peculiari actione, de qua nos hic agimus, & de qua loquitur Paulas primæ Corinth. duodecimo: Et divifiones operationum funt, Ídem vero Deu , qui operatur omnia ii omnibus. Quanguam hoc loco operatur non eft ¿yd Cera, ſed è wey, quod magis fonat impulfum, & vim auxiliantem quam operationem. Sic în amante agit amor, nimirum impulfu. Nec illic loquitur de quibuslibet hominum aftionibùs , {ed de variis donis Sancti Spiritus; quanquam nec hee fic aguntur in piis, ut faber agit ferrar, cüm Panlæs dicat Spiritus prophetiee, Prophetis ipfis fùbjećtos effe; {fed potius ut {effor agit equum. Porro locus Eph. 1. quem perperam in affertione citat Lutherws , non agit de motu illa communi, fed ide vi effe@uque gratia , quam ex{erebat erat tes the 148
