libero arbitrio , tamen quibufdam hoc iplum videtur
eſſe plus fatis: folam enim gratiam volunt in nobis agë¬
re, noftram mentem in omnibus nihil aliud quam pa¬
ti, velut organum divini Spiritus, ut nullo pato bo¬
num poflit dici noftrum , nifi quatenus divina benigni¬
tas gratis hoc nobis imputat : gratiam enim non tam
operari in nobis per liberum arbitrium quam in libero
arbitrio, quemadmodum figulus operatur in argilla ;
non per argillam. Unde igitur corone pramiique
mentio? Deus, inquiunt, fira doña coronat in nobis ,
ac fuum beneficium jubet effe notrum premium, &
quod in nobis operatus ct, imputare dignatur ad con¬
fortium regni coeleftis. Hic non video, quomodo
ſtatuant voluntatem liberam, qua nihil agat. Nam
fi dicerent, fic agi a gratia, ut aéta fimul agerer, fa¬
cilior effet explicatio. Quemadmodum juxta Phyfi¬
cos corpus noftrum principium motus habet ab ani¬
ma, nec omnino moyeri poffet abfque anima, & ta¬
men non folum movetar ipfum , verum etiam movet
alia, & tanquam focius operis vocatur ‘ad focietatem
gloria. Quod fi Deus fic operatur in nobis, quem:
admodum figulus in argilla, quid poteft nobis imputa¬
ri velin bonum , vel in malum? Non enim liber in
hanc vocare quæítionem animam Fefu Chrifi, quæ ni¬
miram & ipfa fait organum divini Spiritus. Et fi car¬
pis infirmitas obftat quo minus mereatur homo, €x¬
horruit & ille mortem, & non vult fieri voluntatem
fuam , fed Patris. Et tamen hanc fatentur effe for¬
tem meritorum, qui cateris San&is omnibus detra¬
hunt omne meritum boni operis. Czrerum qui ne¬
gant ullum omnino liberum arbitrium cfe, fed abfo¬
Tura neceffitate fieri omnia, fatentur Deum in omni¬
bus operari, non folum opera bona, verum ctiam
mala. Unde confequi videtur, ut, quemadmodum ho¬
mo nulla ratione dici poteft auctor bonorum operum ,
ita nullo modo dici poflit autor malorum. Hee fen¬
tentia cum palam videatur Deo tribuere crudelitatem
& injuftitiam, a quo fermone vehementer abhorrent
aures religiofe , (Deus enim non effet , fi quicquam
in illum competeret, vel vitii, vel imperfecti ) tamen
habent hi quoque quod in caufa tam non plaufibili re¬
fpondeant. Deus eft, non poteft non optimum &
Icherrimum effe quod facit y fi {pectes decorum uni¬
verſi, etiam illa quæ per fe mala funt , hic bona funt.,
‘&cilluftrant gloriam Dei, nec cft ullius creataræ judi¬
care confilium Creatoris, fed fefe totam illi per omnia
fubjicere , adeo ut fi videatur Deo hunc aut illum
damnare, non debeat obmurmurare , {ed amplecti
quicquid illi placuerit, illud femel perfuafum habens»)
omnia per illum optime geri, nec poffe aliter geri
quam optime. Alioqui quis ferat hominem , fi dicat
Deo, Cur me non fecifti Angelum è Nonne Deus huic
merito refpondeat : Impudens, fi te feciffem ranam ,
quid habebas quod querereris? Item fi rana expoftula¬
ret cum Deo, Cur me non fecifti pavonem, verfico¬
loribus pennis confpicuum? Nonne huic jure diceret :
Ingrata, poteram te fungum aut bulbum facere : nunc
falis, bibis, & cantas. Rurſus, fi dicat bafilifcus aut
vipera , cur me condidifti animal omnibus inviftm 5
omnibus letiferum , potius quam ovem? Quid refpon¬
deret Deus? Fortaffe diceret : Mihi fic vilum eft, &
fic congruebat decoro & ordini univerfitatis. Nec
tibi ramen faéta eft injuria, non magis quam mulcis ,
culicibus, reliquifque infectis, quorum unumquodque
fic finxi , ut ingens ctiam miraculum præbeant con¬
templantibus. Nec ideo non eft mirandum ac pul¬
chrum animal araneus, fi diffimilis eft elephanto, imo
plus miraculorum eft in araneo quam in elephanto.
Non tibi fat eft, quod in tuo genere perfectum es ani¬
mal? Neque tibi datum eft venenum ut occidas, fed
ut his armis te tuofque fœtus tucare ; quemadmodum
bubus addita funt cornua , leonibus ungues, lupo den¬
tes, calces equis. Habet animantium onamga e
fuam utilitatem. Equus bajulus eft, bos auto afi¬
nus & canis opera juvant, Ovis ad paftum ac ve ee
hominis adfert utilitatem, eu præftas ufum ad phar¬
rent. De homine nobis inftituta difputatio , quem
Deus condidit ad imaginem & fimilitudinem fuam , &
cujus gratia condidit omnia, Cum vero videamus
quofdam nafci corporibus felicifimis, ingeniis optimis;
ac velut ad virtutem natis, rurfus alios corporibus
monftrofis, alios morbis.horrendis obnoxios, alios ani¬
mis tain ftuptdis, ut minimum abfint a bratis animan¬
tibus; quofdam ipfis etiam brutis brutiores , alios in=
geniis tam propenfis ad flagitia ; ut ad hæc videantur
vi fatorum rapi, quofdam plane dementes ac demo¬
niacos 5 quibus modis hic explicabimus queftionem de
juftitia ac mifericordia Dei? An dicemus cum Paulo ,
O. altitudo &c. fic arbitror melius quam impia temerita=
te judicare de Dei- confiliis, quæ funt homini imperve¬
ftigabilia. Verum longe difficilius fit explicare , quare
Deus in aliis immortali gloria coronet fua benefacta
in aliis fua malefacta puniat æternis fuppli Hoe
tamen paradoxon ut tueantur, multis auxiliaribus pa¬
radoxis eft opus, quo tuta fit acies adverfus alteram
partem. Exaggerant in immenfum peccatum origina¬
le, quo fic volunt corruptas efie præftantiflimas etiam
humanæ naturæ vires, ut ex fefe nihil poffit, nifi igno¬
rare & odiffe Deum : ac ne per fidei quidem gratiam
juftificatus ullum opus poffit efficeré, quod non fit pec¬
catum :atque illam ipfam proclivitatem ad peccandam y
in nobis ex peccato primorum parentum reliétam, vo¬
lunt effe peccatum, & eamdem invincibilem effe, adeo
ut nullum fit Dei præceptum , quod homo etiam per
fidem juftificatus poflit implere , fed tot Dei præcepta
non alio fpeétare , quam ut amplificetur Dei gratia {a¬
lutem largiens abfque refpećtu meritorum. Verum
interim ifti mihi videntur alibi contrahere Dei miferi¬
cordiam, ut alibi dilatent, perinde ac fi quis apponat
convivis perparcum prandium , quo fplendidior videa=
tur in cœna , & quodammodo Piétores imitetur , qui
cum lucem mentiri volunt in piétura , obfeurant um¬
bris, quæ proxima .funt. Primum enim pené erudé¬
lem faciunt Deum , qui ob peccatum alienum fie fæ¬
viat in univerfum hominum genus, præfertim cüm qui
commiferant refipuerint , ac tam graves dederint pæ¬
nas quam diu vixerunt. Deinde cum ajunt eriam illos,
qui per fidem juftificati funt, nihil aliad guam pecca¬
re, adeo ut amando: Deum & fidendo Deo reddamur
digni odio Dei, nonne vehementer hie faciunt par¬
cami Déi gratiam, quæ fic jaftificat hominem per fit
dem , ut tamen adhuc nihil aliud fit quam ipſum pec¬
catum? Praterea dum Deus tot praceptis onerat ho¬
minem, que ad nihil aliad valent , quam ut magis
oderit Deum, graviufque damnetur , nonne faciunt
eut ipfo Dionjſio Sicilia Tyranno inclemeéntiorem , qui
multas léges ftudio prodidit , quas fufpicabatur plerof
que, & nullus inftaret, non fervaturos, ac primum
connivebat, mox ubi vidit omnes propemodum alicu=
bi peccaffe; cœpit cos vocate ad poenam. Tra reddi»
dit fibi omnes obnoxios, Et tamen hujus leges erant
hujufmodi , ut facile poffen fervari , fi quis voluiffet.
Non nunc excutio caufas, quibus docent omnia Dei
præcepta nobis eſſe impoſlibilia , nec enim hoc inſti¬
tuimus, tantum obiter oftendere volui, iftos nimio
ftudio dilatandæ gratiæ in ratione falutis, eamdem in
aliis obfcurare : quædam non video quomodo confi¬
ftant. Jugulato libero arbitrio docent hominem jam
agi Spiritu Chrifi, cujus natura non patitur confortium
peccati. Et tamen iidem dicunt hominem etiam acce¬
pta gratia nihil aliud quam peccare. Id genus hyper¬
bolis delectatus videtur Lutherus, ut aliorum hyperbo¬
las veluti malum nodum , quod dici folet, malo cuneo
propelleret. Quorumdam temeritas ad hyperbolem
procefferat , qui vendebant merita, non folum fua,
verum etiam omnium Sanétorum. At qualia tandem
opera ? Cantiones, murmura Pfalmorum , pifces , in¬
edias, veftes, titulos. Hunc clavum clavo fic pepulit
Lutherus , ut diceret nulla cfe omnino merita Sanéto¬
rum, fed omnia quamlibet piorum hominum faéta fu¬
life peceata , damnationem eternam allatura , ni fides
& Dei mifericordia faccurriffet. Itidem altera pars lu¬
cur