gellillent , nihil ferrent præter folicum flarium peo
talle poffet obmurmurantibus: militibus reſpondere :
Qua vobis injuria fit, fi mihi liber in hunc effe gratuito
liberalem ? At juſtus & clemens quì poflet videri, fi
ducem, quem machinis , copiis, pecuniis, & omni¬
bus preefidiis affatim inftruxiflet ad bellum > prò re be¬
ne geſta magnifice coronaret, & alteram > quem nul¬
lis mftraétum preefidiis inermem bello objeciffet , ob
rem infeliciter geftam afficeret fupplicio ? Nonne mo¬
riens ille jure diceret Regi: Cur in me punis quod tua
culpa commiffum eft? fi fimiliter inftruxiffes, fimiliter
viciffem. Rurfus fi herus fervum nihil commeritum
manumitteret, haberet fortafle quod aliis fervis obmur¬
murantibus refponderet ; Nihil vobis decedit, fi in
hunc fam benignior , habetis dimenfum veftrum, At¬
qui nemo non judicaret crudelem & iniquum domi¬
num , quì fervum'loris cederet, vel quod minus effet
Procero corpore, vel nafo porreétiore, vel alioqui pa¬
rum elegante forma... Nonne is jure obmurmuraret
domino cadenti : Cur do pænas ob id quod in manu
mea non eft? Atque hoc juftius etiam diceret mf
domino effet in manu mutare vitium corporis in fervo,
quemadmodum Deo in manu eft mutare voluntatem
noftram , aut fi dominus hoc ipfum , quo offenditur,|
vitium addidiffet fervo , yeluti fi truncaflet nafum aut)
faciem cicatricibus foedaflet , quemadmodum Deus , |
ratur in nobis. Rurfus, quod ad preecepta attinet, fi
dominus fervo compedibus adftriéto in priftino multa
preefcriberet; abi illuc, fac hoc, curre, recurre, di¬
ra minitans ni pareat, nec interim folyeret illum
jamque non parenti virgas expediret , nonne videatur
fervus jure dominum vocare vel innam > vel crude¬
lem , fi loris occideret quod non feciffet ca, que non
crant in ipfius poteſtate ? Porro quod ifti fidem &
charitatem in Deum in immenfum exaggerant , æquis
auribus ferimus , arbitrantes vitam Chriftianorum tot
undique {celeribus contaminatam non aliunde profi¬
cifci, quam ex fide noftra frigida & fomniculofa, qua
verbotenus credimus Deo, queeque natet in fummis la¬
' biis , cum juxta Paulum , corde credatur ad juſtitiam.
Nec admodum digladiabor cum his, qui ad fidem velut
ad fontem capütque referunt omnia, etiamfi mihi
fides ex charitate y charitas ex fide vierflim nafci ali¬
que videtur: certe charitas alit fidem, quemadmodum
in lucerna lumen alitur oleo : libentius enim illi fidi¬
mus, quem vehementer amamus. Nec defunt , qui
fidem initium volunt effe falutis potius, quam fum¬
mam. Sed de his non contendimus.
Cæterum hîc cayendum erat, ne dum toti fumus
in amplificandis fidei laudibus, fubvertamus liberta¬
tem arbitrii , qua fublata, non video quo, paéto poffit
explicari queeftio de juftitia, deque mifericordia Dei.
Ex hujufinodi anguftiis cum fefe non explicarent Ve¬
teres, quidam duos Deos facere coacti funt : alterum
veteris T'eftamenti, quem tantum: volebant efe juftum,
non etiam bonum: alterum novi Teftamenti , quem
tantum volebant effe bonum , non juftum : quorum
impium commentum fatis explodit Tertullianus. Ma¬
Zichaus, ut diximus, duas in homine naturas fomnia¬
vit: altéram quæ non poflet non peccare, alteram quæ
non. poffet non benefacere. Pelagius dum metuit ju¬
ftitiæ Dei, plus faris tribuit libero arbitrio: a quo non
ira multum abfunt, qui tantum tribuunt voluntati ho¬
minis, ut ex nature viribus per opera moraliter bona
mereri poffint gratiam illam fupremam , qua juftifica¬
mur. Hi mihi videntur hominem oftenfa bona {pe fa¬
lutis adipifcends ad conandum invitare voluiffe,
Quemadmodum Cornelius precibus & eleemofynis me¬
ruit doceri a Perro, Eunuchus a Philippo , divus Au¬
gvftizus dum fedulo quærit Chrifum in Paulinis Epifto¬
lis, meruit invenire. Hic illos > qui non ferunt quic¬
guam boni hominem poflc, quod non debeat Deo, fic
placare poffumus, ut dicamus, nihilo fecius totum
opus deberi Deo, fine quo nihil ‘efficcremus, & quod!
adfert momenti liberum arbitrium, perpufillum efe 5
& hoc ipfum. effe divini muneris, ut poffimus animum
Tot NE Oe Rea Ad OS EN el 1244
Auguftinus ex colluttatione cum Pelagio factus eft ini¬
quior libero arbitrio, quam fuerat antea. Contra Zy¬
therus ante nonnihil tribuens libero arbitrio, huc pro¬
vectus eft calore defenfionis, ut in totum tolleret, At¬
qui reprehenditur apud Graecos Lycurgus,opinor, quod
odio temulentize yites incidijuflérit, cum admotis pro¬
pius fontibus fic poflet excludere temulentiam , ut ta¬
men non periret ufus vini. Poterat enim , mea fen¬
tentia , fic ftatui liberum arbitrium , ut tamen vitare¬
tur illa fiducia meritorum noftrorum , ceeteraque in¬
commoda, que vitat Lurherus, fimulque ea incommo=
da, quæ nos fupra recenfuimus, nec perirent ea com»
moda, que miratur Lutherus. Hoc mihi videtur præ¬
ftare illorum fententia , qui tractum > quo primum ex¬
ftimulatur animus, totum tribuunt gratie : tantum in
curfu tribuunt nonnihil hominis voluntati, quæ fe non
fubduxerit gratie Dei. Cum autem rerum omnium
tres fint partes, initium, progreflus, & fumma, duas
tur aliquid. agere liberum arbitrium , fic tamen, ut
ad idem opus individuum fimul concurrant duæ cau¬
fæ, gratia Dei, & hominis voluntas : fic tamen , ut
ne principalinihil poffit, cum principalis fibi fafficiat.
Quemadmodum nativa vis ignis urit, éc tamen principa¬
retulla.. Hac temperatura fit, ut homo totam falu¬
tem fuam divina gratie ferre debeat acceptam, cum
perpufillum fit quod hic agit liberum arbitrium , &
hoe ipfum qued agere poteit, fit divinæ gratiæ ; qui
primum condidit liberum arbitrium, deinde liberavit
etiam ac fanavit. Atque ita placantur , fi modo pla¬
cabiles funt hi, qui non ferunt homini quicquam efe
boni , quod Deo non debeat. Debetr & hoc , fed
aliter alioque titulo. Quemadmodum bæreditas cx
æquo obveniens liberis, non vocatur quidem benigni¬
tas, quia per communem legem contingit omnibus.
liberalitas dicitur, tamen hæreditatis etiam nomine li¬
beri debeant parentibus. Conabimur & parabolis ex¬
primere, quod dicimus: Oculus hominis quamyis fa¬
nus nihil videt in tenebris, excaecatus ne in luce qui¬
dem : ita voluntas quamvis libera nihil tamen poteft,
fi fe fubducat gratia: & tamen infufa luce , poteft oc¬
cludere qui fanos habet oculos » ut non videat , poteft
& oculos avertere, ut definatvidere, quod videre po¬
terat. Plus autem debet, qui oculos habebat exceecatos
vitio quopiam. Primum debet conditori , deinde medico,
Ante peccatum utcunque fanus erat oculus , peccato vi¬
tiatur oculus. Quid hic fibi poteft arrogare , qui videt?
Eft tamen quod fibi impuret , fi prudens claudat aut
avertat oculos. Accipe parabolam alteram : Pater in¬
fantem nondum ingredi potentem, collapfum erigit,
utcunque adnitentem , & pomum ex adverfo pofitum
oftendit: geftit puer accurrere , fed ob imbecillitatem
membrorum mox denuo collapfurus effet , ni pater
manu porrecta fulciret., regeretque greflum illius, Itae
que patre duce pervenit ad pomum , quod pater vo¬
lens dat illi in manum, veluti curfus premium. Eri¬
gere fe non poterat infans, nifi pater fuftuliffet : non
vidiffet pomum , nifi pater oftendiffet : non poterat
progredi, nili pater invalidos gradus perpetuo adjuvif¬
fet: nonspoterat attingere pomum, nifi pater dediflet
in manu. Quid hic fibi vindicabit infans? Et tamen
egit nonnihil. Nec habet tamen » quod de fuis viri¬
bus glorictur, cum fe totum debeat patri, Ponamus
enim hoc interim effe quod ef in Deo. Quid igitur
bic agit infans > Erigenti utcunque adnititur, & ad
illius moderationem greflus infirmos > ut poteft, ac¬
commodat. Poterat pater trahere nolentem > &po¬
terat reluétari puerilis animus, fpreto pomo, poterat
pater dare pomum abfque curfu, fed fic dare maluit,
quia fic magis expedit pucro. Facile patiar , ut ali¬
quanto minus debeatur induftrize noftre ad confeguen¬
dum vitam æternam » quam pueri ad patris manum
çür¬