Page 621 [621]
x Cor.
III:
Pfal.
XXI.
1237
tur omnia & bona & mala. Initium vite bone, miferi¬
cordia & veritas, &c. Aliaque inibi multa leguntur ,
que faciunt pro his qui ftatuunt liberum arbitrium.
Quod autem citat cx codem capite, Omnia propter fè¬
metipſum operatus eft Dominus, etiam impium ad diem
malum, Deus non condidit ullam naturam ex fe ma¬
lam, & tamen fic fua ineffabili fapientia temperat
omnia, ut mala quoque vertat in bonum noftrum &
in gloriam fuam. Nec enim Luciferum condidit ma¬
lum, fed fua fponte deficientem reſervat æternis
fuppliciis, & per hujus malitiam exercet pios, punit
impios. Neque multo magis urget , quod refert ex
capite xx. Sicut divifiones aquarum, ita cor Regis in
manu Domini , quocunque voluerit inclinabit illud. Non
ftatim cogit, qui inclinat : & tamen nemo negat, ut
dixi, Deum poffe vim facere cogitationi hominis, ex¬
tundere quod volebat, & aliam yoluntatem inferere ,
quin & mentem ipfam poteft adimere. Nec ideo ta¬
men non manet in nobis regulariter liberum arbitrium.
Quod fi Solomon fentithic , quod interpretatur Luthe¬
rus, cum omnia corda fint in manu Domini, cur hoc
ceu peculiare pronunciat de corde Regis? Hic locus
magis confentit cum co quod legimus Fob xxxıv. Qui
regnare facit hominem bypocritam , propter peccata populi.
Item Efaie 111. Er dabo pucros principes eorum, C
effeminati dominabuntur cis. Cum Deus propitius po-|
fert illius voluntati neceffitatem. Cæterum ad malum
revocat animum ftulti Principis ad rapinas , ad bella,
ad tyrannidem propenfum , fed finit illum: fuis affecti¬
bus precipitem agi, quo per illius malitiam caftiget
populum. Quod fi quando fieret, ur Deus Regem
ita commeritum impelleret ad malitiam , nihil eft ne¬
cefe peculiarem cafum trahere ad fententiam genera¬
lem. Hujuſmodi teſtimoniorum , cujulmodi Larkeras
profert e Proverbiis, ingens acervus undiquaque colli¬
gi poterat, fed magis faceret ad copiam quam ad vi¬
étoriam. Tale genus argumentorum Rhetores folent
in mediam aciem conjicere. Sunt enim hujufmodi ple¬
raque, ut adhibita commoda interpretatione , vela
libero arbitrio ftare , vel contra liberum arbitrium pu¬
gnare queant. Illud telum Zatherus exiftimat Achil¬
Ileum & inevitabile , quod Chriftus in Evangelio Fo¬
annis xy. ait: Sine me nibil poteftis facere. Atqui mea
fententia poteft ad hoc non uno modo refponderi. Pri¬
mum, vulgo nihil agere dicitur ,, qui non aflequitur
id quod expetit, & tamen frequenter aliquoufque pro¬
movit, gui conatur. In hoe fenfu veriffimum eft, nos
fine Chrifto nihil poſſe facere : loquitur enim illic de
fruétu Evangelico , qui non contingit nifi manentibus
in vite, qui eft Chrifas Jeſus. Hoc tropo dixit Peu:
Ins: Teague neque qui plantat eff aliquid, meque qui rigat |
fed qui incrementum dat Deus. Quod minimi momenti
elt, ac per fe inutile , nihil appellat. Item x ad Co¬
rinth. cap. x111. Si charitatem non habuero, nihil fum.
Et mox : nihil mibi prodef. Rurfus ad Romanos capi¬
te Iv. vocat ea que non funt , tanquam (int. Rurfus ex
Off, non populum Vocat, populum contemptum &
reje@um. Simili figura ditum elt in farms: Ego
fim vermis, @ non homo. Alioqui fi quis urgeat bac
voce nihil, ne peccare quidem licebit fine Chrifo.
Nam Chriſtum hic opinor dici gratiam ejus, nifi con¬
fugiant ad illud jam explofumi, peccatum efe nihil.
Et hoc in aliquo fenfu verum eft, quandoquidem nec
fumus, nec vivimus , nec movemur fine Chrifio. At¬
qui ifti donant nonnunquam liberum arbitrium abfque
gratia valere ad peccandum. Donarat hoc Lutherus
ipfe in principio fuze affertionis. Eodem pertinet quod
ait Joannes Baptilta: Noa poteſt homo accipere quicquam,
nift fuerit ei datum de celo. Nec ideo confequitur nul¬
lam effe vim aut ufaméliberi arbitrii. Quod ignis ca¬
lefacit, e coelo venit , quod nos juxta nature. {fenfum
expetimus utilia & refugimus noxia, C cœlo eft, quod
pott lapfum, impellitur voluntas ad meliora ftudia, e
coelo eft, quod lachrymis, eleemofynis » precibus
affequimur gratiam , que nos Deo gratos reddit, e cor:
| 1238
A lo eſt. Nec interim nihil agit noſtra voluntas , quan¬
¡quam non affequutura quod conatur, nifi adjutrice
(gratia: fed quoniam minimum hoc eft , quod per nos
\agitur , torum Deo tranferibitur , quemadmodum na¬
vita, qui navim in portum deduxit e grayi tempeftate
[incolumem , non dicit , ego fervavi navim, fed Deus
fervavit: & tamen illius ars & induſtria non fuit otio¬
fa. Similiter agricola conyehens uberem proventum
lex agris in horrea, non dicit, ego dedi tam copio¬
fam annonam , fed Deus dedit: & tamen interim quis
dicat agricolam nihil egiffe ad proventum frugum? Sic
& vulgo loquuntur : Deus dedit tibi pulchros liberos,
cum ad hos gignendos non defuerit opera patris. Et
B |Deus reftituit me fanitati , cum nonnihil adjuvarit
Medicus: quemadmodum dicimus, Rex devicit ho¬
ftes, cum tamen duces & milites navarint bonam ope¬
ram. Nihil provenit abfque coeletti pluvia, & tamen
terra bona producit fruétum, terra mala nihil adfert
boni fruétus. Sed quoniam humana opera nihil effi¬
cit, nifi accefferit favor divinus, fumma tribuitur di¬
vino beneficio. Wifi Dominus edificaverit domum , in PAL.
dierit civitatem , frufira vigilat qui cufedit eam. Nec
tamen interim in ædificando ceffat cura fabrorum, nec
enim wos effis qui loquimini, fed Spiritus Patris vefire y X
qui loquitur in vobis: prima fpecie videtur tollere libe¬
[rum arbitrium, fed re vera adimit nobis follicitudinem
janxiam premeditandi, quid fimus dicturi in negotio
Chrifti : alioquin peccarent concionatores, qui fe ftudio
preeparant ad facram concionem. Nec omnibus hoc
exfpectandum, fi quando Difcipulis rudibus Spiritus
infudit quod dicerent , quemadmodum infudit & Lin¬
guarum donum. Et fi quando infudit, tamen in di¬
cendo voluntas eorum confentiebat affatui Spiritus ,
fimulque agebat cum agente. Arque hoc fane eft li¬
beri arbitrii. Nifi forte recipiemus fic Deurn loquu¬
tum per os Apoftolorum , quemadmedum loquebatur
Balaamo per os afine. Sed magis urget quod eft apud
Foannem v1. Nemo poteſt venire ad me, nifi Pater mens
traxerit eum. Trahendi verbum videtur fonare necef¬
fitatem , & excludere voluntatis libertatem. Verum
hic tractus non eft violentus , fed facit ut velis, quod
tamen potes nolle, quemadmodum oftendimus puero
malum, & accurrit, oltendimus ovi ramum falicis vi¬
rentem , & fequitur: ita Deus pulfat animam noftram
fua gratia, & volentes ampleétimur. Sic accipiendum
& illud quod haberur apud eumdem capite xiv. Ne¬
mo venit ad. Patrem nifi per me. Sicut Pater glorificat
Filium, Filius Patrem , ita Pater trahit ad Filium ,
Filiusad Patrem. Sic autem trahimur , ut mox vo¬
te, ourremus &c.
Ex Panlinis Epiftolis aliquot loca colligi poflunt ,
quæ videntur omnem liberi arbitrii vim fubvertere :
|guod genus eft illud 2 Corinth. 111. Non quod ſuſficientes
fimus cogitare aliquid a nobis quafi ex nobis, fed omnis no¬
(fra (ufficientia ex Deo efl. Verum hic duobus modis fuc¬
curri poteft libero arbitrio. Primum enim quidam
orthodoxi Patres tres gradus faciunt operis humani :
primus eft cogitare, fecundus velle, tertius perficere.
Atque in primo quidem ac tertio nullum locum tri¬
buunt libero arbitrio quicquam operandi. Animus enim
a fola gratia impellitur , ut cogitet bonum , & a fola
gratia peragitur, ut perficiat quod cogitavit. Cate¬
rum in medio, hoc eft, in confenfu, {imul agit gra¬
tia & humana voluntas: fc tamen , ut principalis
caufa fit gratia, minus principalis noftra voluntas.
Quoniam aytem fumma rei tribuitur illi, qui totum
contulit ad perficiendum, non eft quod homo ex bono
opere fibi quicquam afferar, cum hoc ipfum, ut poflic
confentire & cooperari gratiæ divine, Dei munus
fit. Deinde hæc præpofitio , ex, fonat originem ac
fontem , eoque Paulus diftinéte refert a nobis quafi ex
nobis, d@' avra ds iÈ iauräy , id eft, ex nobis ipfis.
Hæc dici poterant etiam ab illo qui donaret, hominem
(natura viribus efficaciter velle bonum , quandoqui¬
Tom. LX. Tiii 2 dem