Page 621 [621]
OCR
x Cor. III: Pfal. XXI. 1237 tur omnia & bona & mala. Initium vite bone, mifericordia & veritas, &c. Aliaque inibi multa leguntur , que faciunt pro his qui ftatuunt liberum arbitrium. Quod autem citat cx codem capite, Omnia propter fèmetipſum operatus eft Dominus, etiam impium ad diem malum, Deus non condidit ullam naturam ex fe malam, & tamen fic fua ineffabili fapientia temperat omnia, ut mala quoque vertat in bonum noftrum & in gloriam fuam. Nec enim Luciferum condidit malum, fed fua fponte deficientem reſervat æternis fuppliciis, & per hujus malitiam exercet pios, punit impios. Neque multo magis urget , quod refert ex capite xx. Sicut divifiones aquarum, ita cor Regis in manu Domini , quocunque voluerit inclinabit illud. Non ftatim cogit, qui inclinat : & tamen nemo negat, ut dixi, Deum poffe vim facere cogitationi hominis, extundere quod volebat, & aliam yoluntatem inferere , quin & mentem ipfam poteft adimere. Nec ideo tamen non manet in nobis regulariter liberum arbitrium. Quod fi Solomon fentithic , quod interpretatur Lutherus, cum omnia corda fint in manu Domini, cur hoc ceu peculiare pronunciat de corde Regis? Hic locus magis confentit cum co quod legimus Fob xxxıv. Qui regnare facit hominem bypocritam , propter peccata populi. Item Efaie 111. Er dabo pucros principes eorum, C effeminati dominabuntur cis. Cum Deus propitius po-| fert illius voluntati neceffitatem. Cæterum ad malum revocat animum ftulti Principis ad rapinas , ad bella, ad tyrannidem propenfum , fed finit illum: fuis affectibus precipitem agi, quo per illius malitiam caftiget populum. Quod fi quando fieret, ur Deus Regem ita commeritum impelleret ad malitiam , nihil eft necefe peculiarem cafum trahere ad fententiam generalem. Hujuſmodi teſtimoniorum , cujulmodi Larkeras profert e Proverbiis, ingens acervus undiquaque colligi poterat, fed magis faceret ad copiam quam ad viétoriam. Tale genus argumentorum Rhetores folent in mediam aciem conjicere. Sunt enim hujufmodi pleraque, ut adhibita commoda interpretatione , vela libero arbitrio ftare , vel contra liberum arbitrium pugnare queant. Illud telum Zatherus exiftimat AchilIleum & inevitabile , quod Chriftus in Evangelio Foannis xy. ait: Sine me nibil poteftis facere. Atqui mea fententia poteft ad hoc non uno modo refponderi. Primum, vulgo nihil agere dicitur ,, qui non aflequitur id quod expetit, & tamen frequenter aliquoufque promovit, gui conatur. In hoe fenfu veriffimum eft, nos fine Chrifto nihil poſſe facere : loquitur enim illic de fruétu Evangelico , qui non contingit nifi manentibus in vite, qui eft Chrifas Jeſus. Hoc tropo dixit Peu: Ins: Teague neque qui plantat eff aliquid, meque qui rigat | fed qui incrementum dat Deus. Quod minimi momenti elt, ac per fe inutile , nihil appellat. Item x ad Corinth. cap. x111. Si charitatem non habuero, nihil fum. Et mox : nihil mibi prodef. Rurfus ad Romanos capite Iv. vocat ea que non funt , tanquam (int. Rurfus ex Off, non populum Vocat, populum contemptum & reje@um. Simili figura ditum elt in farms: Ego fim vermis, @ non homo. Alioqui fi quis urgeat bac voce nihil, ne peccare quidem licebit fine Chrifo. Nam Chriſtum hic opinor dici gratiam ejus, nifi confugiant ad illud jam explofumi, peccatum efe nihil. Et hoc in aliquo fenfu verum eft, quandoquidem nec fumus, nec vivimus , nec movemur fine Chrifio. Atqui ifti donant nonnunquam liberum arbitrium abfque gratia valere ad peccandum. Donarat hoc Lutherus ipfe in principio fuze affertionis. Eodem pertinet quod ait Joannes Baptilta: Noa poteſt homo accipere quicquam, nift fuerit ei datum de celo. Nec ideo confequitur nullam effe vim aut ufaméliberi arbitrii. Quod ignis calefacit, e coelo venit , quod nos juxta nature. {fenfum expetimus utilia & refugimus noxia, C cœlo eft, quod pott lapfum, impellitur voluntas ad meliora ftudia, e coelo eft, quod lachrymis, eleemofynis » precibus affequimur gratiam , que nos Deo gratos reddit, e cor: | 1238 A lo eſt. Nec interim nihil agit noſtra voluntas , quan¡quam non affequutura quod conatur, nifi adjutrice (gratia: fed quoniam minimum hoc eft , quod per nos \agitur , torum Deo tranferibitur , quemadmodum navita, qui navim in portum deduxit e grayi tempeftate [incolumem , non dicit , ego fervavi navim, fed Deus fervavit: & tamen illius ars & induſtria non fuit otiofa. Similiter agricola conyehens uberem proventum lex agris in horrea, non dicit, ego dedi tam copiofam annonam , fed Deus dedit: & tamen interim quis dicat agricolam nihil egiffe ad proventum frugum? Sic & vulgo loquuntur : Deus dedit tibi pulchros liberos, cum ad hos gignendos non defuerit opera patris. Et B |Deus reftituit me fanitati , cum nonnihil adjuvarit Medicus: quemadmodum dicimus, Rex devicit hoftes, cum tamen duces & milites navarint bonam operam. Nihil provenit abfque coeletti pluvia, & tamen terra bona producit fruétum, terra mala nihil adfert boni fruétus. Sed quoniam humana opera nihil efficit, nifi accefferit favor divinus, fumma tribuitur divino beneficio. Wifi Dominus edificaverit domum , in PAL. dierit civitatem , frufira vigilat qui cufedit eam. Nec tamen interim in ædificando ceffat cura fabrorum, nec enim wos effis qui loquimini, fed Spiritus Patris vefire y X qui loquitur in vobis: prima fpecie videtur tollere libe[rum arbitrium, fed re vera adimit nobis follicitudinem janxiam premeditandi, quid fimus dicturi in negotio Chrifti : alioquin peccarent concionatores, qui fe ftudio preeparant ad facram concionem. Nec omnibus hoc exfpectandum, fi quando Difcipulis rudibus Spiritus infudit quod dicerent , quemadmodum infudit & Linguarum donum. Et fi quando infudit, tamen in dicendo voluntas eorum confentiebat affatui Spiritus , fimulque agebat cum agente. Arque hoc fane eft liberi arbitrii. Nifi forte recipiemus fic Deurn loquutum per os Apoftolorum , quemadmedum loquebatur Balaamo per os afine. Sed magis urget quod eft apud Foannem v1. Nemo poteſt venire ad me, nifi Pater mens traxerit eum. Trahendi verbum videtur fonare neceffitatem , & excludere voluntatis libertatem. Verum hic tractus non eft violentus , fed facit ut velis, quod tamen potes nolle, quemadmodum oftendimus puero malum, & accurrit, oltendimus ovi ramum falicis virentem , & fequitur: ita Deus pulfat animam noftram fua gratia, & volentes ampleétimur. Sic accipiendum & illud quod haberur apud eumdem capite xiv. Nemo venit ad. Patrem nifi per me. Sicut Pater glorificat Filium, Filius Patrem , ita Pater trahit ad Filium , Filiusad Patrem. Sic autem trahimur , ut mox vote, ourremus &c. Ex Panlinis Epiftolis aliquot loca colligi poflunt , quæ videntur omnem liberi arbitrii vim fubvertere : |guod genus eft illud 2 Corinth. 111. Non quod ſuſficientes fimus cogitare aliquid a nobis quafi ex nobis, fed omnis no(fra (ufficientia ex Deo efl. Verum hic duobus modis fuccurri poteft libero arbitrio. Primum enim quidam orthodoxi Patres tres gradus faciunt operis humani : primus eft cogitare, fecundus velle, tertius perficere. Atque in primo quidem ac tertio nullum locum tribuunt libero arbitrio quicquam operandi. Animus enim a fola gratia impellitur , ut cogitet bonum , & a fola gratia peragitur, ut perficiat quod cogitavit. Caterum in medio, hoc eft, in confenfu, {imul agit gratia & humana voluntas: fc tamen , ut principalis caufa fit gratia, minus principalis noftra voluntas. Quoniam aytem fumma rei tribuitur illi, qui totum contulit ad perficiendum, non eft quod homo ex bono opere fibi quicquam afferar, cum hoc ipfum, ut poflic confentire & cooperari gratiæ divine, Dei munus fit. Deinde hæc præpofitio , ex, fonat originem ac fontem , eoque Paulus diftinéte refert a nobis quafi ex nobis, d@' avra ds iÈ iauräy , id eft, ex nobis ipfis. Hæc dici poterant etiam ab illo qui donaret, hominem (natura viribus efficaciter velle bonum , quandoquiTom. LX. Tiii 2 dem
