re conjunctam. Fa poteſt vel immodica effe. Sic re¬
ligsonis yocabulum accepit Hilarius, cum queritur fe
religionis amore cogi ad irreligiofitatem. Irreligiofita¬
tem appellat audaciam hominum verbis loquendi de
rebus ineffabilibus, quam fibi precatur ignofci; quod
idem precatur Athanafius , in alios culpam rejiciens,
quod omni verbo cogeretur uti, cum Scriptura: Ca¬
nonicæ vocem hanc ignorarent. Simili religione divus
Hieronymus horrut dicere more Gracorum rpeîs vzo¬
socess. Haec religio fuit in cauſa > ut Hilarius annis
aliquot veritus fir fcribere adverfus Arianos, Mox ex¬
culis diligentius Scripturis, & auétoritate Conciliorum
fretus , fortiffime reftitit Arianis, nimirum edoctus
quomodo locus ille , quem objiciebant Artani, poffet
exponi st cognofeant te folum verum Deum, & quem
mififti Fefuma Chrsfium, quemadmodum ante fignificavi¬
mus, aufus eft tot voluminibus afferere Chrifum elle
verum Deum. Ex meis verbis non poteft alius colli¬
i fenfus, nec video quid hic fenfus habeat impietatis.
Quod filuit Aslarins s tribuo religioni, hoc eft, tre¬
mori loquendi de rebus incomprehenfibilibus : quod
fortifime {cripfit adverfus Ariazos , adferibo pieta¬
ti. Quod autem hic predico de Hilario, mox prædi¬
co de cxteris omnibus, prefertim recentioribus, ita
loquens: Pofferiores diligentius excuffis Sacris Volumini¬
bus, ac majorum auctoritate freti , non verentur Filiam
Dei appellare vcrum Deum, & ad illum fuas preces diri¬
ere. Si damnarem quod pofteriores pradicant Fefum
Deum, & ad illum preces dirigunt, non adderem,
diligentins excuffis Sacris Voluminibys , © majorum auw¬
florisate freti. Quod autem dixi, zon veremar, pertinet
ad tremorem illum religionis, quem excuflit lux Scri¬
pturarum, & Conciliorum auctoritas. Sunt & alia in¬
numera, que Prifci non aufi funt definire, fed fuf
penſa pronunciatione venerabantur; quod genus eft 5
an Spiritus Sanétus procedat ab utroque , an parvuli
effent baptizandi , an his danda Euchariftia. Quin in
Symbolo, quod arbitror efe Nicene Synodi, cani¬
104%
vitats fludemus in prafentia. Gam quod Fadei colligunt ne a
Chriſtum hbi vendicafe Divinitatem, quod fe vocaret Fi- ae
lum Dei, nihil conira me facite Nam non confequi, ut bifunt
quicunque fit Filius Dei, idem fit natura Dens, docuitipfe ti
Chriftus, offendens & pios homines appellatos filios Dei, par
atque adeo Deos efè ditos. Quod fi maxime confequere- quele¬
tur, nibil adverfum me fucit, qui fateor plurima effe lo- sere
cain Libris Divinis, ez qaibas certo colligimus Chriftum fre
eſſe Deum. Porro quod hoc loco, cum att, Ex Deus erat ae a
Verbum, Chriftus aperte vocatur Deus, mihi magis vi¬
derar certa ratiocinatione colligi, quam appellatione mani¬
(feſta, Docet enim Joannes Verbum Dei fuiſſe ab initio,
B |#m0 fine initio, ante conditum mundum, idque Verbums
\fuife nature divina, idemaue poftea fattum hominem. Quo=
niam autem fic affumpfit quod non erat „ut non defineret efe
quod erat, certo colligityr eumdem fuife gersine nature,
divine & bumana, atque id ex multis divina Scripiure
locis colligi teflatus fum, impius futurus fi quid de hac
re dubitarem. Sed evidentins eſt quod Thomas contreîta¬
to latere Chrifti exclamat, Dominus meus & Deus
|meus. Hic aliquis tergiverfari poffet , exclamationem efes
non alfeverationem de Chrifto. Sed malo locum hanc unum
eſſe ex corum numero, in quibas Chriftus manifefie fit ap¬
\pellatus Deus. Nolo enim effe argutus cum offendiculo in¬
Glfrzoru , prafertim cum non difpatetur de Chrifto, fed
de lapfa memorie mea, deque infeitia Scrspturarum, Nee
aliud eft periculum fi vincat adverfarins , quam ue Exal¬
mus zon legerit aut non meminerit locorum, in quibus
Chriftus aperte nominatur Dens. Porro quod ait Paulus
in Altis Apofiolicis cap. xx. Attendite vobis & univer¬
fo. gregi, in quo vos Spiritus Sanctus pofuit Epifco¬
pos ad regendum Ecclefiam Dei, quam acquifivit fan¬
guine fuo, poref efe duplex tergiverfaiio. Primum hic
Chriftus repeii potefi ex eo quod paulo ante praceſſit: Quod
accepi a Domino Jefu exc. ut sntelligamus Ecclefiam Det
dici Patris, quafi familiam ejus, quara Chriftus Patri fao
fanguine aferuerit. Deinde poteft accipi, nt Pater Filis
Deus quidem appellatur , quod poftea probatum fit, &
hunc appellandum verum Deum. Nam prima quæftio
tantum crat de Filio. His gradibus Deus voluit inno¬
tefcere mundo. Primum vetuit ne prædicaretur effe
Chriftus. Nec ftatim preedicatus eft aperte Deus. Tan¬
dem & Deus verus agnitus elt. Hoc eviéto, fucceffit
fimilis quæftio de Spiritu Sancto. Et arbitron pios ho¬
mines reverenter fenfife de Spiritu, fed religio quæ¬
dam obftabat, ne proloquerentur, quod nondum fatis
Jiqueret e Scripturis. Hæc omnia faciuat ad fidei ca¬
tholicæ firmitatem, & adverfus temeritatem quorum¬
dam, pronunciantium de rebus divinis, quæ non opor¬
tet. Quod hic admoneo, i
locis. Etiam atque ctiam te Togo Leétor , nonne mi¬
rum telum deprompferunt , quo me convincant de fa¬
vore in Arianos?
obieno Tiem ad eumdem errorem confirmandum y omnes fere
7 puëloritates, in quibus Chrifti divinites manifeſliſſime de¬
monfiratir ita callide detorquet 4 nt manifeſte videatur
Arianorum cagfam defendere. Primum quidem Jena
cap. in Apologia ad Stunicam, unde firmiſſimum funda¬
mentum & validifima argumenta Auguſtinus fe ©
ter CONVINGILUT 5 bujuſcemodi tergiverfarionibus © impie¬
ranis commentis uiitur à Jam) #qHils ad loca decem ,
que mihi objicit Stazica» à
refert ex Efaie op. Vi: nen : Ecce virgo
concipiet & pariet filium & voca in nomen
Emanuel , quod eft interpretatum > no Hone eus,
Hie vnli Chriftum manifefe vocatum Deum » prafertio
cum ita interpretetur Hieronymus 5 narrare A ro¬
phetam. Primum nec in verbis Propheta manifeſte Chri¬
{tus appellatur Dens y ſed ex indito tome fignificatar co
à nato Deum fore propitium humano generi. A
di Deus eſſe dicitur , quibus faves. Quin © Graci aw t4
rant, fi. O6@ y ouv 7475 Mouais y
pus aique favensibus fieri capta? e
me nl TONYMUS » 44 quod Stuniga del0r)
pro ſalute mundi mortens obierit. E
Jam antea docui difputationem de locis nihil perti- Refer
nere ad Chriſti divinitatem. Nec cam tamen ingreffus 4° $
fum fine præfatione catholici dogmatis, ita loquens:
Haudquaquam in dubium vocans an Chriftus efer Deus
& homo, quod nobis indubitatiffimum cffe eportust , ctiam¬
fi [femel duntaxat in Sacris Litteris legeretury fed ut fu¬
diofis Leftor inquireret quo) confilio Apoftoli palam ac per=
perno tribuant cognomentum Dei Patri, Filio, ac Spiritui
Sanio non item: quoniam fenferam nonnullos ofenfos hoc
loco, aut quod magis arbitror, anfam hinc arripuife
calumnie &c. In pofteriore Editione adjeceram hac
verba: Etiamſi compluribus ex locis certo colligitur y
Chriſtum fuiſſe Deum , non hominem tantum. Floc sgi¬
tur fundamento fixo € inconcuſſo y paucis Stunicæ argu=
menta &c.
Hoc exordio fum ingreflus eam difputationem.
Porro difputationem fuper hac ipfa re cum eo ha¬
bitam , qui tum Senice ferebat ſuppetias , his ver¬
bis clauli: Cuperem in Sacris Litterts Chriftum vel
excenties appellatum verum Deum, guanquam hoc no¬
bis non minus perſuaſum eſt y quan fi fexies millies di~
Eus efer. Urinam aque perfuafum efèt Fudais omnibus | De¬
nigue in his ipfis verbis, quæ recitant in hoc.ut do¬
ceant quod impie fentiam de Filio, toties declaratur
me bene fentire. Y
Poftremo nec Ariani negabant Chriftum efe Deum,
fed in cognomine & in hemuſ yerbo erat quæ¬
ftio, de hoc inter nos & Stunicam nulla erat contro¬
yerfia , fed tantum de confuetudine Scripturarum.
Quid igitur iiti fumma petulantia clamant ?. ex his lo»
cis probari veram Chrif Divinitatem? Id femper in¬
genue fum fallus, faltem ex aliquammultis. Tantum
habent acuminis ut non videant iplum difputationis
{copum. 3
Vergiverfationes autem , quas illic refero, difpu¬
tans cum Stanica teftor non efle meas, fed ab Hæ¬
lreticis pofle objici. Hac cum ipf difputatio per fe
Tom. IX, Vvy loqua=