Page 79 [79]
Ane
Dye
modele Se TO Kuplw ndo opus oe. Eyd dè ipo Vul y
Z Soros ws" porre êv TA Spay “ors Spovos es) #6!
O28. Mare ty THY, rr varomédiby tse ray modlav O
TS Wire els "leporum, Gri monis és) E peyors Bæ¬
TIAgwS. Mire èy TH KEOUAG os Gone > Ori S dÜvatr pv
Th Asuniy i penaway Tomo. eu) 32 6 Adyos Vudy 4
Va) Va) SEE TO DE repond Fira te iS movape est. “Huse
care Ore topé O Ob aud dvr) ODPRAUS na) dovr dvi
oddvros. ‘Bye dé eyo Suir, Lf durs io TA Top: NA
dele dé farine em) shv debrdy os idées sp Vo wira
xl TV ANNA. Ka) TO Seroyal cos upihaverry woe) roy r=)
Tie o8 raGey, doe aith xo) To ipecriov. Ka) osis
ge dyyopeloz pinioy Èv, Days per wire do. TA wi¬
Å rit fraryi fuo racha, obnoxius erit t3 concilio : 13
quifquis autem dixerit fatue, obnoxius erit 2 ge
henne incendio. Ttaque fi obtuleris munus tuum
ad aram , & illic recordatus fueris quod frater tuus
habet aliquid adverfum te : Relinque illic munus
tuum coram altari , & abi, prius 21 reconcilieris
fratri tuo, & itum veniens offer munus tuum. 22 FJa¬
beto benevolentiam cum adverfario tuo cito, dum
Jes in via cum illo : nequando te tradat adverfarius
judici, & judex te tradat miniſtro, & in carcerem
conjiciaris. Amen dico tibi, non exibis illinc, do¬
nec perfolveris 24 extremum quadrantem. Audiftis
quod di&um fuerit antiquis , Non committes adul¬
daoudi. “Hutoore br eppedy 5 Ayawyoes rov mAN¬
giov as, o) pioneers rov txbpov os. ‘Eyod dè atya Vus,
yar ATE TSS en dpss Judy eVnoyetre 78 HO po Lee
Juas, nans rore Tods Hisodras Vus, #4) rposeiye¬
ole Unie cay earnpenCovray vudic 10) dvaxovroy Vucis. O¬
BOS yevycbe jo) Tot mergis vty rod ev ovpavois | Ori rey
HArov oro civeewéAnes Sar) Tovnpovs xo) dyælods , zæ) Bpi¬
xe
theum decima fexta legere yidetur 2/43 » diftinguens iram oppor¬
tunam ab intempeltiva, & negans affe&um penitus eximi nobis ,
fed cohiberi duntaxat ac regi. His confentanea {cribit TheophylaCtus.
xerit'uxofem alterins ad concupifcendum eam, 25
jam adulterium cum ea commifit in corde ſus.
Quod fi oculus tuus dexter 26 obftaculo tibi fuerit,
crue illum , 8 abjice abs te: expedit enim tibi, ut
pereat unum membrorum tuorum , ac non 27 to¬
tum corpus tuum conjiciatur in gehénnam. Et Gi
dextera tua manus obftiterit ubi, amputa cam , &
5 DO
minem tardum objurgans appellet tardum , ita non fit convicium,
1 quis hominem impium emendare cupiens appellet flulzum. In
fingulis igitur fübaudiendum eft , fi quis iratus dixerit racha, fi
Non erat opushic diſtinguere iram juftam ab injufta, aut iram catnis
ab ira animæ, aut iram qua irafcimur homini, & qua irafcimur ho¬
minis vitio, {i fentiamus Dominum hic loqui de ira vulgari, qua eft
motus animi tendens ad ultionem doloris, nimirum primus ad ho- |
micidium gradus. Alioqui & judex, qui cum iva punit nocentem; ;
peccat, autcerre impertectus eft, quum hic Chriftus doceat perfe¬
ca. Verum ut redeamus ad particulam eix7, id eft, fine can¬
fa; quam diyus Hieronymus negat efle in veris exemplaribus,
quid hic'adferent qui contendunt hanc tranflationem ab Hierony¬
mo fuifle caltigatam? Quod damnat, relitum eft, quod reli&um
eft, ad. fenfiim pertinet, non ad yerba, que videtur alicubi ne¬
glexiffe. Auguſtinus Retra. lib. 1. cap. xIx, teftatur in Græcis
codicibus non addi fize caufa. Nam in fermone habito in mon¬
te, vult etiam in ceteris duabus partibus fubaudiri , qui dixerit ;
racha , fine cauſa, qui dixerit , fatue, ſine cauſa.
18 Qui dixerir fratri Juo racha] Apud Hebræos contumeliæ
vox eft, quafi Latine dicas cerebroſum, aut cerebro carentem five
vacuum. In Pſalmo quarto exponitur p per vanitatem : De¬
cidam merito ab inimicis meis inanis. Atque in hac quidem fen¬
tentia eft Hieronymus, qui perinde valere putat racha, acli Græ¬
ce dicas xeyòs. Quin & Greci hominem. nibili páros appellant,
a velte derrita rejiculaque fumpto convicio. Quod indicat & di
vus Auguftinus Commentariorum , quos in hunc edidit locum, li
bro primo. * At videtur racha magis ẹfle vox indignantis, velut
interje&io. Alioqui quid interet inter racha & fatuum? Con¬
fenraneum enim Chriſtum gradus quofdam, oltendere > quorum
primus fit irafci, fecundus fono aliquo incerto motum animi figni¬
ficare , tertius in manifetum convicium prorumpere. Atque ita
fentit Auguſtinus eo loco quem paulo ante adduxi , addens feid
a Judæo quopiam ‘accepifle, Racha’ Hebrais interjectionis inftar
effe, eaque voce nihil certi, ſed tantum animi indignationem Signi¬
Chryfoftomus homilia decima fexta tradit, racha non elle
gravioris aut atrocis convicii , fed ab impatientia ftoma¬
loquentis proficifci: quomodo ſeryis nonnunquam ſtoma¬
chofius loquentes dicimus : Ab: tu, Dic illi tu. Quin & Syria¬
cæ linguæ teftimonium adducit, in qua racha ponatur pro eo
quod eft #4. Sic enim fervis loquimur, & hisquos contemnimus.
Cum Chryfoftomo concordat Theophyla&us. Nonaulli fic di¬
inguunt inter rachz & fatuum, ut differentia peccati non fit in
diétis , fed in animo dicentis. Nam Dominus fuo more doétri¬
nam fuam attemperans ad captum fimplicium , hoc modo pro¬
pofuit exemplum iræ leyis , , quæ nondum decrevit ultionem Ica
ire gravioris per racha, & ire graviflime , quae proxima fit ho¬
micidio, per fatne. Alioqui plerunque gravius peccat, qui tacitus
iraſcitur, quam qui conyiciis debacthatur, Nec defunt qui recha
doceant efle legendum , non racha, quod Chaldwis fonet tocho.
Eam yocem nolunt effe interjectionem, fed fimpliciter fignificare
vacuum. Nec effe convicium, aut fi eft, leyius eſſe convicium,
quod competat in eum, qui careat eruditione, aut alia re, quam
“fibi quifque parare valeat ſua induftria, cum fatui conyicium per¬
tineat ad impietatem. Quod attinet ad ditionem racha, firecha
legendum eft , guum in codicibus Grecis ac Latinis fummus fit
Interpres, quum oportet antiquiſſimum fuiſſe, quifquis fuit, nam
quidam autumant fuiffe Joannem Evangelitam. Deindesquum
Dominus fit ufos vulgari lingua, quæ Syro Chaldæoque fermone
corrupta fuir, fi Chaldei pro racha dicunt rocho > quid mirum,
fi Dominus pro recha dixit racha? Neque enim confequitur , fic
fribitur in yeteris Teftamenti yoluminibus, igitur fic pronuncia¬
vit Chriftus, tametfi Gracci codices rhaca habent,non racha, Quod
attinet ad diltinétionem farsi , conftat Græce ſcriptum Hope, quid
Hebraice feripferit Mattheus nobis incertum , qua. voce Paulus
ufus eft de difeipulis Domini: que Salta funt mundi elegit Deus:
non utique fignificans impios , fed humiles & imperitos juxta
mundum, & ipfe Paulus agnofcit fiulte vocabulum , non quod
vere ftultus efler, fed quod ftultorum {it de feipfis magnifice pra»
dicare, quod tamen non eft impietatis, fed ineptum potius, fi
modo yera predicent. Jam ut non eft conyicium, fi quis ho¬
s [quis iratus dixerit farne. “Quidam philofophantur in di@ione
fratris, quafi fratres non fint nili qui communem agnofcunt pa¬
trem, Ego arbitror hic nomine fratris omnes homines intelligi.
|Etenim quum Dominus precipiat, ut maledicentibus impiis benedi¬
C [camus , cui concedit dicereşfatve „ duntaxat juxta fenfim quem
indicavimus,
_ 19 Concilio] Non et Pern, quod & ipm fignificat concis
lium , fed cuyedpics > quod confeffum judicum fignificat, id quod
indicatum eft & a Chryfoftomo, ` In hujufmodi confeffibus ,
velut Athenis in curia Martis , graviores caufæ folent agitari. Nam
in judicio , quod interdum ab uno peragitur, multa fpes eft ela¬
bendi, ad fynedrion non nifi gravis caufa defertur, jamque non
tam de damnando reo quam de fupplicii modo deliberatur,
20 Gehenne ignis ] cis yéeway Tg mupos, id eft, ad gehennam
ignis. Sed Hebraice magis quam Grace aut Latine dictum eft;
\gehenne ignis, Pro gehenna incendio, five gehenna ardente. Pors
ro apud Hebræos gehenna DIVNA fonat vallis ennom, de quo
inferius plura dicemus capite decimo.
24 Reconciliari fratri tuoj Palam eft hic yerbi modum errore
libariorum füifle mutatum > reconciliari pro recorcilisre, im
D perativi modi, diaaadyas. Unde nos vertimus recorcilieris, ne
perinde facilis effet deprayatio. Certe reconciliare legitur & in
pervetuftis Latinorum exemplaribus, yelut in Paulino, Et in Cor
fendoncenfi manifeftum rafuræ yeltigium indicabat, & illic {cris
ptum fuifle reconciliare, Omittam meye abi potius yertena
dum fuiſſe, quam vade. Nec effe offeres, ſed mporpspe, ideit,
offer, five adfer. È
22 Efto confentiens | "led ebyody , id elt, Efo benevolus, fiye 5
quod addit Hieronymus , benignus, etiamfi non videam quid Ge¬
nignus vefpondeat ad edvedy. Nonnulli verterunt concors, quema
admodum indicat Auguftinus.
23 Et adverfario| dvridizw. Non abfolute fonat adverfarium s
fed adverfutium cauſe , five litis. Siquidem a&torem fentit,
qui reum facit, & in jus trahit. Rurfus autem timore ne fore
te vertit, cum rectus fit, ze indo, aut fimpliciter, ze. Pre
terea COTE quod hic vertit miniftro , nonnunguam carzifia
cem wanftulit, alias exaélorem, E(t autem is qui exfequitur judi.
E cis fententiam.
24 Noviffimum quadrantem | toyeeroy zedpavem. Cur non pos
tius extremum quam zovifimum à Nec enim de temporis agitur
ordine , fed de fumma.: Deinde apparet hic quoque Romanam
vocem ufùrpatam ab exteris, id quod in plerifque fit, fed depra¬
vate, Eft autem quadrans nummulus , quarta pars aflis, quam
a tribus uuciis Plinius rizzcium vocat Gulielmus Budæus im¬
mortale fuæ gentis decus, utpote vit non folum omniam quos un¬
quam Gallia genuit eruditiflimus » Verum etiam diligentifimus,
eundem effe putat , qui Ciceroni dicitur teruncius, Atque eum
nummum yulgo ceu minutum contemptui fuiffe > proverbio quo¬
{que teftatum eft, id quod in Chiliadibus.noftris adnotayimus.
25 Mochatus eff eam) Ut diffimulem interim 3 quod toties
jam vertit quía pro quod + ut demus mechari Latinis efè rece¬
ptum : nam & Catullus mæchari dixit, & Terentius mæchum ,
mæchatur illam? Proinde fi mæchari
hoc loco fignificat adulterium committere, vertendum erat ad
hunc modum , Qui viderit uxorem fiye matronam ad concupi¬
[eendam eam, jam adulterinm cum illa commifia. Sin meechari ‘
pofitum ef pre quovis illicito concubitu, quemadmodum aliquo¬
ties inyenitur, pro machatus eft dicendum erat fiupravit eam,
five, ut Suetonius loquitur, adtlteravit cam.
26. Scandalizat te) Mivam eft Grecam yocem ufque adeo pla¬
cuifle, cum dicere licuerit, offenderit, five obftaculo aut offendi=
culo fuerit. Nam quod zeae, id eft, exime, five extrahe , ver
| tit erze, reprehendi non potet,
| 27 Quam totum corpus tuum | Hujufinodi fermonis character
apud Græcos invenitur, & apud nonnullos Latinos; fed Græci£
| fantes. Verum id, cum additur è, ut fubaudias pe@aror. Ac
ITS fecus haber, ze? m7 caor, EF non torum, &c Atque itidem
#3
29