Page 71 [71]
13 SECUNDUM
, > 7, È EINES NI AGIO SE Wr
Aws emopevoncay' no) idg d C ,0ÿ eidov èv 17 cuarto | A!
z RN ATTI an Dates 3°
Nitin FPORYEY OSD 5, Cac AN. Ls trio 3 nv To moim
ve > 1 x \ 4
TS SO Sa \ fa
dior. davies è TOM dsp 2 pa) ape wed
RE 3 f È \
Tpi Ka} enbortes eis THY oia. y Upa 70 mardión
\ à
pera Magia Tis. po
Fe 7 7
S UTE y no) meoovres mpoceniyy¬
Coy COMI) nal volk
anes re Sno avpss, cvrar 5 mpodiVey¬
hav ars döpa y HAUT, a) Alava , xa) cpspvavi, Ka)
Xpamiadénres tar buwe us) oiv aide dior rpg “Hpaday.,
IE ganne óda AVENTA: Eic TV par ara. Aayo¬
pradiray dè avrà » ids “Agyyenos Kupis Doivercr nor
væg TO. larg a Ayw Eyephels Tapdnate tÒ modioy
xa} Th AT) OITS y 40) Devye ele Aiyvarvov’ xo) lobe
EXE! ews av clare gol: VÉANSE yae Hpadns Cyreiv Tò mas¬
diay 5
Avaritia corcupti, videntes non viderent. Etenim Jurifperitus ro¬
gatus a Chrifto , Quid legeret de magno mandato è refpondet in¬
contanter : Diliges Dominum Deam tunm, &c. & ille approbato
illius refponfo: Hoc fuc , inquit, EF viues. Porto Sadduceis di-|
um eſt: Erratis, zon intelligentes Scripturas. Âxbitrorautem eundem|
eſſe locum, qui narratur Lucæ decimo, Matthæi vigefimo {cune |
do, & Marci duodecimo : apud Lucam furifperitus interroganti
Domino refpondet, apud Matthæum Dominus refpondet, a
admodum & apud Marcum. Sed ipſe Marcus præbet anfam fol. |
vendæ diflonantiæ ; apud hune Mim Scriba repetit & approbans|
Domini refponfum velut intérprétatur. Apud Mattheum vero fit|
mentio Pharifeorum, qui per Legifpevitum proponunt queftionem.|
Jana altera defenfio,, quamı aliorum nomine gecenſet Hieronymus |
aliquanto etiam eft durior: videlicet menaoria lapfos Eyangeliftas ,! C
fæpenuniero diffentire yerbis ab Hebræo , nonnunguam & fenfi¬
bus. Et hanc fententiam ita refert aliorum titulo. » ut tamen non!
infeétettr yelut impiam. Notavit hune locum idem Hieronymus)
in libello ad Pammachium de Optimo genere interpretandi , pa¬
lam oftendens Evangeliftam non folum verbis diffidere a Prophe-|
tæ verbis, verum ctiam fenfum prorfùs effe contrarium, Nam!
quod eft in Hebræo , Parvulus es in millibus Juda, X Septuagin-|
ta yerterunt ; Modicus es ut fis in millibus Fuda, Evanselifta dixit, |
Nequaquam minima es in millibus Fuda. ‘Et tamen Prophete fen¬
fum magis approbare videtur Hieronymus , oftendens eum con-|
fentire cum verbis divi Pauli, Blegit infirma mundi Deus, nt con¬
fundat fortia. Atque hune locum ita claudit Hieronymus : Hac
replico, non ut Evangeliftas arguain falfitazis , hoc quippe impio¬
rum efl, Celfi, Porphyrii, Juliani , fed ut reprebenfores meos ar¬
Suam imperitia , C9 impetrem ab eis veniam , ut concedant mihi in
fimplici epiftola , quod in Scripturis Santtis , velint , nolint , Apo¬
Solis conceffuri funt. Hactenus Hieronymus, Certe Hieronymus JD
non id poftulat fibi concedi, ut fenfum reddat contrarium » fed
ut aliis verbis candém efferat fententiam. At in Ev ngelifta fate¬
tur fenfum prorfus effe pugnantem cum fenfu Prophetæ, Quod fi
conceditur Evangelitæ, multo magis isnoſcendum ſit Hieronymo.
At falfitatis crimen abominatur in Eyangeliftis, 73 evmpiney DATA
qaaa non item. Neque enim continuo forte yacillet totius Scriptu-|
re Sacre auctoritas, ficubi varient „ vel in verbis, vel in fenfu,!
modo fumma conftet earum rerum, de quibus agitur, & unde car)
do pendet noftræ falutis. Ut enim Spiritus ille divinus, mentium
Apoftolicarum moderator , paflus eft fuos ignorare quedam , &
labi errareque alicubi judicio five affectu > non folum nullo in-|
commodo Evangelii, fed bunc etiam ipfum errorem vertit in ad¬
jumentum noftræ fidei : ita fieri potuit, ut fic temperarit orga¬
num Apoftolice memorie, ut etiani fi quid humano more fugit
ſet, id non ſolum hon deroget fidei divinæ Scripture, verum etiam
fidem arroget apud' cos, qui alioqui de compofito {criptum ca:
lumniari poterant. Quod genus fit, fi nomen pro nomine ſit | F,
pofitum , id quod alicubi factum fatetur Hieronymus : aut fi quid}
non fuo narretur ordine, in quo fæpenumero torquentur veteres
Interpretes, Et Hieronymus in præfatione Commentariorum ,
quos {cripfit in Mattheum , teftatur Marcum ca, que audivit a Pe¬
tro, juxta fidem geſtorum retulifle potius quam ordine. Spiritus
ille cæleftis torum hoc falutis noftræ miyfterium arcanis confiliis
& abftrafis humano ingenio rationibus moderatus eft. Neque
nollie facultatis st, neque Chriftianæ modeftiæ, quibus modis
fuum negorium temperarit præfcribere. Solus Chriftus didtus eft
veritas, unus ille caruit omni errore. Adfuit Spiritus divinus &
divo Cypriano, ut eft probabile, & tamen quædam illius reji¬
ciuntur ab Orthodoxis : adfuit & Hieronymo , rejiciuntur & hu¬
jus nonnulla : adfuit Auguftino , atque ipfe quedam fia recanta¬
vit. Prima quidem au&oritas debetur Apoftolis & Evangelittis :
ſed fieri potuit, ut Chriftus occulto nobis confilio quiddam hu¬
manum in bis quoque refidere voluerit , peifpiciens hoc ipſum ad
humani generis reftiwtionem conducere. Poterat {ios femel omni
ignorantia, omni liberare errore , at juxta Auguſtinum > & poft
acceptum Spiritum Santum deliquit Petrus > & ita deliquit, ut a
Paulo meruerit acriter objurgari, Diffentit a Barnaba Paulus,
uod fieri non potuit, nifi alterutro errante. Quod fi prorfus exi¬
inet labetactari Scriptura: totius auétoritatem, fi vel leviflimus
eiror ufquam infit, certe plufquam probabile ett, in omnibus Ge
emplaribus , quibus nunc utitur Ecclefia Catholica > nullum efle
tam emendatum, cui non yel'cafùs’, vel ftudium alicujus, men¬
di nonnihil adfperferit. Jam fi placer ſuperior ratiocinatio, aut
hoc plane negandum eft , aut labafcet univerfa fides divine: Seri¬
pure. Atque hee dixerim, optime Leétor, non quod hujus fen¬
tenti® velim vel au&tor efle, vel patronus, fed fi qui forte funt,
qui putent hujufmod nodos, quos aliquot ne&it Hieronymus, ex-|
plicavi non pofle , ne protinus fic interpretentur, ob unum aut,
alteram verbulum labefa&andam totius $ pturæ Sacræ auétorita¬
tem, iniquiores erga facros Libros, quam erga profanos. Gra-|
vis auctor eft Suetonius , etiamfi in uno, aut altero loco lapſus
TL 4
| leem terra Juda, nequaquam minima és inter prin.
cipes. Juda.: ex te enim. mihi. proditurus-cft dux; g
qui gubcrnaturus efè populum: meum Iſiacl. Tum
Herodes, clam accerfitis magis , accurate perquifi¬
Vit ab.illis quo tempore ftella.apparuiflet. Ex juf
fis ire in Bethleem,, dixit: Profeéti illuc > 9 accu¬
rate inquirite de pucro : ubi vero: inveneritis z re~
nunciate mihi, ut & ego veniam & adorem illum.
At illi audito rege profeti funt: & ecce ftella,
quam viderant in, oriente, preecedebat illos; donec
progrefla ftaret fupra Locum, in quocrat puer. Quum
autem. vidiffent ttellam , gavifi funt gaudio magno
valde. Et ingreſſi domum, 10 invenerunt puerum
cum
effe comperiatur, Quod fuffugium fi non recipitur , equidera ma¬
lo credere, velapud Hebreos, vel'apud nos locum eflè depraya¬
tum, aut fi quid mutatum eft, diyino confilio, mutatum in melius?
aut denique Scripturam quidem effe finceram , fed noftram imbe¬
cillitatem non aflequi myfterium. Mud repetam, * fi Hierony¬
mo fuiffet Evangelium Matthæi {criptum Hebraice , hoc fane loco
teftimonium illins adduxiffer. Quanquam autem impudens. videri
poflit, fi nos conemur explicare nodum , quem Hieronymus ipfe
non explicatsexplicaturus haudl dubie, fi potuiffer: tamen illud fecum
perpendat velim Le&or pius ac dilizens , num hae ratione poft ex
his anguftiis emergi, ut dicamus, fubito in medio ſermone perfo¬
ham commutatam, quod alias quogue fa&um animadyertimus in
Sacris Litteris. Imaginemurgue Propheta verba fic recitari 5 yela
Phavifeis., vel ab eee ut de fuo nonnihil admifceat ;
quod tamen haudquaquam adverfetur fenfui prophetie, Siquidem
cum Propheta fentiret antea Bethlehem humilem contemptam¬
que fuifle præ cæteris fudæ civitatibus, tamen fururum, ut, ejuſ¬
modi partu edito , vet omnes felicitate celebritateque : quod
a Propheta di€um erat, racuit Evangelifta, quod fenfit, explicuit 3
non ad id tempus refpiciens , quo hæc feriplit Propheta, fedad
fùa tempora , quibus edito Jefu defiit effe minima Bethlehem ,
ac maxima coepit effe. Perinde quali dixifer: Quod olim pradi¬
cum eft a Vate, fore ut ex omnium minima fieres omnium
maxima, id jam contigit. Adjiciam & illud, quo Leétori copio¬
fiorem commentandi materia fuppeditem, Haud {Cio an per hy¬
perbolen di@um accipi poffit : Nequaquam minima es in princi¬
pibus Juda, ut, quam vehementer humilem intelligi yoluit , nesa¬
ret vel minimam effe inter principes , perinde ac fî extrema ino¬
te hominem negemus effe in hominum numero: & quemadmo¬
dum Paulus fupra modum contempta vocat ea que non funs:
Subindicat & tale quiddam divus Hieronymus Michææ locum enar¬
rans: Hs tantis , inquit , mülibus comparata , VIS parvus es viz
calus. Hæc yifum eft in medium afferre , partim quo liberum fit
Leétori fequi , quod maxime probandum exiftimarit > partim ut ex
his aliquid. forte ficcurrat melius, ut folent alia ex aliisin mentem
venire ftudiofîs, Septuaginta verterunt ad hune modum : Kai cd
Balaci oixos Edppadà Gdiyosds ci 76 cai di Né isda, ex of
por égeNebrerasy 78 elvai ele pare 7$ ‘Iopeza , id ell > Ex tw
ethlehem domus Ephrata , nequaquam minima es, ut fis in mil¬
libus Juda. Ex te mihi egredietur , ut fit in principem Iſraël;
etiamfi in Aldina editione deeft Reise, aut Sdauds, fi yera refert
Hieronymus. Hebraica hunc in modum tranftulit Hieronymus <
Ei tu Bethlehem Ephratha , parvulus in millibus es Juda: ex te
mihi egredietur , qui fit dominator in Ifraël. Caterim quod Las
tine diciturparvulus, Hebreis PYY non fimpliciter parvulum fi¬
gnificat, ſed adule/centulum & juvenculum. Unde & in Pfalmo i
Adulefcentulus fum ego, EF contemptus: Pro adulefcentulo et DYS.
Ad hæc notat Hieronymus eandem civitatulam Bethlehem, que
fita eft in regione Ephrata , nunc vendicari forti Juda: , nune Si¬
Meonis, nunc Benjamin. Porro Ephrata AMS Hebreis fonat
furorem , five xaparopépo», id eft, frugiferam , autore Hierony¬
mo. Illa quoniam Jeyicula funt , fatis eft indicafle , quod iz
Principibus dixit , pro izter principes , & exiet, pro exzbit. Item
pro dix, ele jy&ucvos , participium ejus verbi ; unde dedu&tum
eft nvepay , quod principem ac duétorem fignificat 3 ac modo
verterat préncipem. Unde forte melius yertiflet , extbiz qui dux
ſit populo meo.
8 Qui regat bopulum meum | ders
élurus eft, five reger ; futuri temporis ;
emplaribus vetuſtis , nominati eo quod exhibuit Joannes Cole¬
tus, Id fignificat non fimpliciter regere , {ed pzfcere , ut aliquo¬
ties tranftulit , & regere quomodo paktor gregem, Quanquam
Græca Yox non refpondet Hebraicæ,quæ hoc loco dominatum magis
fignificat. Ceterum in Pfalmo, Quare fremuerunt gentes : Reges
cos in Virga , momayeis , quod verterunt Septuaginta ; refpondet
Hebraicæ, quæ elt Dy DA; 'de quononnihil annotavit & Hilarius
=
Tomei s id eſt, qui re:
ſuffragantibus & Latinis ex¬
Pfalmum hune enarrans.
9 Interrogate diligenter | dupiGds, id ett , exabte, quod abfo¬
lutam quandam fignificat diligentiam. Inde verbum &xp1$6%,,
quo mox ufus eft: ixoSazy 742 adr, id eft , diligenter didi¬
cit ab illis. Id fignificat accurate exaétaque cura quippiam age¬
re, ubi quis omnibus nervis incumbit. ec eft, interrogate ;
fed exquirite, five examinare y ègerávære. Quin & illud parum
commode reddidit , tempus fiele que apparuit eis , rev pores
TS Qewopes dsépos ; que apparuilfet, five apparuerat. Nos,
fee dilucidior effèt fermo, vertimus hunc in modum , quo tem¬
|
bare ſtella apparuiſſer. Nec additur apud Græcos eis, Caterum
pronomen Interpres addidit, quo dilucidior effet narratio.
10 Invenerant puerum) Minutula funt & illa, quod Grace non
wus
d |