Ka} cvvaya¬
CE s È STAT LE
yO TONTAS Tèc OPLIEPEIS xal YP Lares TS AQS g ETUV¬
Où dù emo
Ria wy da: dia
QUT, ev BAe THS Is SIA STA yo yeppamioi dia
5 ? \ II 5 an n
«8 Tpo@yzx. Ka) od Bybacey yi Ida, Sda ax
sn ei ev rois riyegzonim Isda: ex of yao tkeAeuoerou 7Y8¬
xpdvev T8 Danouérs dstfos. Ka) melas atts eis Byl¬
Actu, ele, Mopevbtwres , apt eLerdeare mep) 18
medis’ emav dÙ elpnre , dmayyeiAaTé oi s dms Ke
yo ¿Ma mpasnuvicw ora. Oi dè dascavtes 78 Baci
y AES 9
35 Filium fuam primogenitum | se xpwrorexey. Grecus arti¬
culus favere videtur Helvidianis, qui fic additur , quafi diftinguat
hunc filium a cæteris , fed magis accipiendus interpretative, pro
co quod eft qui eft primogenitus : ut intelligas eundem illum
filium , de quo prius eft locutus, & quem è Spiritu dixit conceptum.
Eadem de caufa addidit ass, id eft, fax». Alioqui quæ mu¬
Ner pavit alienum filium ? ut interim Gleam de myſterio, quod
fubeft in votabulo primogeniti. Cæterum quod ait , donec pepe¬
vit, Latinius erat, donec peperiffet. Ex his quoque verbis Helvi¬
diani venantur erroris fui patrocinium, haud animadyertentes He¬
bræi fermonis proprietatem. Ad eundem modum legis de corvo
emiflo Genefis cap. v111. qui egrediebatur , & non revertebatur
donec ficcarentui aquie fuper terram : cum fignificet ayem nun¬
quam fuiffe reyerfam. Quanquam hac de re fuperius item nonni¬
hil attigimus. Porro quum extra controverfiam fit hic éyfrwcisy
verecundiæ caufa pofitum pro coiit cum ea, coaétum ac frigidum
eft quod quidam commenti funt , ante partum non cognovit quan¬
tæ dignitatis eflet, poft partum yilis miraculis cognovit illam effe
toto mundo fuperiorem.
TA Um ergo natus effet | Græci codices autem habent, non
( ergo. T$ dì ‘Iuré yemnttwros, id eft, Nato antem Je¬
fa, atque ita legit Chryfoftomus, quanquam refraganti¬
bus antiquis exemplaribus Latinis, Neque magni refert ad fen¬
tentiam. e
2 In Bethlehem Gude | Fudea \egendum arbitror, non Fude,
fuffragantibus yeruftiffimis exemplaribus noftris. Siquidem Juda
hominis nomen eft , Judæa regionis, ‘Ey Bate Ts "Iedalas.
Czxterum ob{curi viculi nomen , quo magis agnofceretur , addito
regionis yocabulo illuftrayit. Eft enim Bethlehem oppidulum fitum
in tibu Juda, unde Judæa di&a eft , haud procul ab Hievofoly¬
mis. Solemus autem regionis nomen addere , etiam difcernen¬
di gratia , velut Antiochiam Palæftinw , quod altera fit ejufdem
nominis in AGa, id quod hic quoque locum habet. Siquidem.al¬
teram effe Bethlehem in Galilæa, indicat liber Jofuc, quemadmo¬
dum auétor eft Hieronymus in fuis Commentariis; ac rurfus enar¬
rans quintum Michææ caput. Scribit enim hunc in modum: Pal¬
chre autem dicitur in Bethlehem Juda, ad diftinétionem ejus Beth¬
lehem, que in Galilea fita efi : ficat in codem Fefø volumine re¬
peri. Confimiliter deprayatum eft quod paulo poft fequitur: Jn
Bethlehem Fude pro Fudee. Hieronymus tamen arbitratur librario¬
rum errore fatum, quod fcriptum fit Judee pio Fuda : cum in Mi¬
chæa legatur Fda, fus hoc argumento , quod non fit altera Bethle¬
hem aliarum gentium, fedin Judæa duæ fint, altera in tribu Juda,al¬
tera in Galilæa. Confentiunt quidem exemplaria, quæ viderim, tum
Græcorum tum Latinorum cum opinione Hieronymi: licet argu¬
mentum illius refelli poterat , quod ille Judæam pro univerfa re¬
gione accipît, que duodecim tribus complectitur : cum Judea
proprie dicenda fit pars Juda & Benjamin.
dat, Judeam non ufurpari, nifi pro univerfa Judaorum regione,
* is protinus ex ipfus Matthæi refelletur auétoritate , qui paulo poſt
{cribit in hunc modum : Cum andiffer Archelaum regnare in Fu¬
dan , loco Herodis patris ſui , timuit illuc abire; fed craculo ad¬
monitus in fomnis , fecelfit in partes Galilee. Nam qui confi¬
fet, eum fugiffe e Judea , & Galilwam adifle, fi & Galilæa
Judea pars eft. Etenim , fi Hieronymo creditur , gentium Gali¬
læa erat in forte tribus Neptalim , altera in tribu Zabulon.
Cæterum quod Origenes libro epi épx dv quarto fic dividit totam
gentem ab Hieroboam filio Nabath fectam in duas partes, utde¬
cem tribus , quibus ipfe imperabat, dicerentur Ifrac) , cæteræ ve¬
ro duæ Benjamitica, & ea quæ ex regio genere David duxit ori¬
ginem fit Juda : quibus femper junéta fuit tribus Levitica , unde
facerdotes legebantur : quicquid autem locorum hæc natio acce¬
perat a Deo, communi yocabulo dici Judæam : ut in genere ve¬
rum fir, certe non yidetur perpetuo verum. Sed hæc ad ſenſum
Evangeliſtæ perpuſillum habent momenti. Proinde five Juda le¬
gamus, five Judæzæ, non eft quod aliquis digladietur , cum fen¬
ſus ſit idem : & conftet olim etiam Judææ feriptum fuiffe in ynl¬
gas exemplaribus. Certe in vaticinio Prophetæ, quod mox ad¬
ucetur, Juda legitur, non Judea, magno confenfu codicum, tum
Græcorum, tum Latinorum, Ad hæc Hebræis peculiare et, ho¬
minis vocabulum pfurpare pro gente feu loco, Cxterum on? Da
Bethlehem Hebræis fanat domum panis , a on? panis,& DI
domus. “WM Judeeus confitens: quo nomine nunc indigni fant ,
qui Chriftum pertinaciffime pernegant. Bethlehem ab Hierony¬
mo in Idcis Hebraicis , civitas dicitur David ,, qua cadem diéta
eft Ephrata, Abeft ab Ælia fex M. P. ad plagam meridianam.
Idem enarrans v. Michaw caput, paryum viculum appellat, fed
ad reliquarum civitatum comparationem, Nam & Luce capite
{fecundo mbais dicitur. Addam & illud : Si Hieronymus vidiffer
Hebraicum Eyangelium , ut creditur a Matthæo fcriptum , non
Opinaretur hic corupte legi Fudaa pro Fauda, fed ex illius aucto¬
primogenitum , & appellavit nomen ejus Jesum, 1
Quum autem natus effet Jeſus 2 in Bethleem civj¬
tate Judææ , temporibus Herodis regis y ecce
magi ab oriente acceflerunt Hierofolyma. Dicen¬
tes, ubi eft ille 3 qui natus rex Judaorum ? vidimus
enim illius ftellam in oriente, + & acceffimus s ut
adoremus eum. Auditis autem his Herodes rex,
turbatus eft, & tota Hierofolymorum #7bs cum il¬
lo. Et convocatis omnibus 6 pontificibus & feri¬
bis populi , percontatus cft eos ubi Chriftus nafce¬
retur. At illi dixerunt ci, in Bethleem Judææ :
fic enim fcriptum eft per Prophetam. 7 Et tu Beth¬
ritate plane pronunciaret. Porro quod magi nominantur : nemo
maleficas artes , quas vulgo magicas dicimus, fomniet. Siquidem
uos Graci fophos aut philofophos , Chaldæi #4g0s vocant, ur te¬
ue & divus Hieronymus in Danielem. Illud minutius , quod
mapevyevero , id eft , accefferunt , vertit venerunt : Venerunt
Hierojolymam , dicentes, Nomen urbis apud Græcos fere neutro
genere pronunciatur ‘Iepersavue & Zóavuæ : populus iple Hiero¬
{olymi dicuntur , mafculino genere, numero multitudinis, quem¬
admodum & Solymi. Semel duntaxat, quod equidem memine¬
rim , Hierofolymam lego , idque apud Cornelium Tacitum libro
Augulte hiftorie xx1. Solymos, inquit, carminibus Homeri cele¬
bratam gentem, conditam urbem Hierofolymam nomine fuo feciffe,
plurimi auétores confentiunt. Verum haud fcio an hic appofitiye
ufirparit Hierofolymam , quemadmodum Juvenalis in Satyris :
Interpres legum Solymarum. Suetonius in Tito Vefpafiano: Cu¬
ma Hierofolymorum oppugnatione, &c. Quanquam autem hoc le¬
vius effe duco, quam ut ea gratia quifquam cum alio digladietur ,
tamen quoniam ita reperio fcriptum ab ipfis , ut opinor, Evan»
geliftis, quomodo fæpius obvium eft apud probatos auctores,
præfertim apud Tacitum eo, quem modo citayimus, libro, nos
fequi maluimus. Nonnunquam placuit periphrafis , utpote mol¬
lior, ac dilucidior, ficuti mox: Et tora Hierofolymorum urbs.
3 Qui natus eſt | o rexbets , non yewséeis. Participium eta
verbo ríx7@, pario, quaſi dicas partus eft. Nos vim articuli cupientes
exprimere , vertimus: Ubi eft ille qui natus fuit, vel efl, rex Fu¬
deorum è Et rurfum în ftella appofuit articulum , airs roy &sipa.
Ut certam ftellam intelligas, & non quamlibet, fed eximiam.
4 Et vènimus } Venimus prima acuta pronunciandum eft, ut¬
pote præteriti temporis 7Adouev. Quod ego minutius effe ducerem
quam ut admoneretur, nifi paffim audirem multos in hoc & am¬
|bigere & errare. Proinde nos vertimus acceffinius. Ad hac:
5 Venimus adorare | Grecantce dixit magis quam Latine , ve¬
nimus ut adoremus , fiye ad adorandum. Minutius & illud , quod
éxsous patticipium preteriti temporis vertit #wdiens. Reétius
erat, cum audiſſet, live ut nos vertimus , auditis antem his Hero¬
des. Ad hae , quod bic in pronominis cafu variant Græca exem¬
plaria, dum in nonnullis lesitur rperxw$ez add, in aliis mpor¬
kwÿoat aüréy , non elt quod‘quenquam moveat, quod yerbum
mpecxustiy apud Grecos au&ores utrique cafui junétum reperia¬
tur. Id exemplis quoque docerem, ni per fe clarum effet. Pra¬
terea quod omnis Hierofolyma poétice magis quam hiftorice ,
pro tota dixerit Hierofolyma : nec id citra yitium amphibologix ,
quafi plures fint Hicrofolymæ. Rurſum quod fecit in ¿z#7as ,
idem fecit in cueyeydr. Verum hac quoniam levicula fant , &
ad fenfim non ita multum habent momenti, non eft animus paf
fim admonere.
6 Principes facerdotum) &oxispeîs, id et, primarios facerdo¬
tes, quos alias fæpe vertit pontifices : & nos alicubi fequuti fü¬
mus, quod vereremur ne non ferrent aures Chriftianorum , fi
dixiflem , portifices maximos, more Latinorum. Alioqui prin¬
ceps facerdotum effe poffit, qui ipfe non fit facerdos.
7 Et tu DA Teftimonium hoc fumptum ef ex Michææ
capite quinto. Divus Hieronymus ingenue fatetur , id quod re¬
fertur a Matthæo, neque cum editione Septuaginta , neque cum
Hebraica veritate per omnia convenire : five quia -voluerit Evan¬
gelifta ftudiofe referre , ficut ab illis fuit refponfum , ut oftende¬
ret Scribarum 6 Pharifeorum in Divina Scriptura neglisentiam =
fiye juxta quorundam opinionem , quod ipfi Evangeliftæ teftimo¬
nia hujufinodi non e libris deprompferint , fed memorizx fidentes,
ita ut fit, lapfi fint : quandoquidem deprehenditur aliquoties in
fenfibus quoque nonnulla diverfitas , ut verba prudentes neglexe¬
rint, Atque bic fane, ne quis offendi poflit infirmior , aut etiam
| | morofior, non gravabor ipſa Hieronymi yerba ſubſcribere ex
hujus loci Commentariis: Quod, inquit, teflimonium nec Hebrai¬
co , nec Septuaginta Interpretibus convenire , me quoque tacente
perfpicuam eft, &S) arbitror Matthaum volentem arguere Scriba¬
rum & Sacerdotum erga Divina Scripture leétionem negligentiam,
fic etiam poſuiſſe, ut ab eis dictum eſt. Sunt autem qai afferunt,
in omnibus pene teftimoniis , que de veteri Teftamento fumuntur ,
iftiufmodi ineffe errorem ,ut ant ordo mutetur, ant verba , ES ine
rerdum fenfus quogue ipfe diverfus fit , vel Apoftolis, vel Evange¬
liftis, non ex libro carpentibus teftimonia, fed memoria credentibus ,
que nonnunquam fallitur. Hactenus Hieronymi verba recenfui¬
mus. Apparet autem hoç loco yirum eruditiffimum magnis fuifle
contritum anguftiis , unde vix explicare {efe potuerit. Nam
prior illa ratio , quam fuo nomine refert » ut cum {an@iffimi viri
pace dixerim , coaĉtior videtur & affeGation Primum enim id
quod fequitur , Sic enim ſcribtum eft per Prophetam , non minus
| commode poteſt ad Evangeliſtæ quam ad Phariſæovum perſonam
referri, Deinde nufquam reperire licet , Phariſæos & Scribas in
hoc notatos , quod Legem ignorarent, fed quod ambitione &