Page 69 [69]
2
S
¡UG
/ vol A rein ee
; 1 Vere i
AMES mo moge ENTE, Eupovsyn, 0 ESI Helepunvevoue
yov, peb uiv d Oeds. Areyephels dè d 'Iwrpo dò 18 d¬
5 € 2 5D
TVS 5 EWolyoey ws Tposeratey avrà 6 "Ayleros Kupis’ xal
7 \ 2a e oo EN
Toperace tiv yuvaine ovr, Ka) sx Eyivurzey KUTAY
ARTE, CORE 2 5
ERS Z etene Tov yov aris Tov mpwroroKoy 4 na) tnoAece
\ y pay È LEE e 5
To ovo durè TH IONN. TE dè Inok yewnbévrtos èy
\ ~ 2 2 € e 4 DI A
Bib rcey THs Isdæloas, ey rutpars “Hpuds rf Basinéus,
F ar Ss PARE
¡ds wy dad dvar NE mapeyévovro tis ‘TeporoXupo.
Aéyovres 5 78 ¿siv ó Ten bels Bacireds táv Isdæiwy ; eldo¬
x prata ae A 2 y
MAY y Ag AUTE rdv cistpa èv th cvaroAR 5 xo) HAbomer
mpocKy¬
26 De Spirit faneto] èx Tlvedpcrds èss dyis, Id cl, e Spi¬
vitu fančto eff, five, ut nos vertimus, 4 Spiritu fantto profettum
eff: ut auctorem indicet præpofitio. Jam diximus, quod recen¬
tiores aliquot Theologi ingens myfterium fubefle volunt in hifce
prepofitionibus ex & de: cum apud Gracos cadem fit prepofi¬
tio, apud nos diverfa, tantum quia libuit Interpreti, qui frequen¬
ter affectat yarietatem, ubi nihi opus.
27 Pariet autem filium ] Annotayit Chryfoftomus , non effe
ditum , pariet tibi filium, quemadmodum folet dici patribus: &
tamen di&um eft , vocabis nomen ejus Jeſum : quod auétoritas
imponendi nominis foleat effe penes maritum. Id tamerfì vide¬
tur a fufcepto negotio alienius, tamen admonere vifam eft, quod
ad tuendam leđionis integritatem pertinere videretur.
28 Et vocabis nomen ejus Fefum ] Vel hic refelli poteft Ju¬
dæorum noſtræ tempeſtatis væfania , qui volunt Chrifto diverfim
fuiſſe nomen a nomine ducis Joſue, & Jofue facerdotis, Cal
eft enim YY, five additis duabus litteris Van 8 He MW He
breis fonare falutem. Et Angelus vocabuli rationem exponens,
Ipfe enim , inquit, falvam facier populum fuum. Id quod anno |
tavit & Hieronymus. Et divus Chryoftomus homilia prima tefta¬
tur in ipfo ftatim Evangelii frontifpicio , Liber generationis Feſu
Chrifli filii David, ftudio ab Evangelifta additum Chriſti cogno:
men, ut eo difcerneretur a duce Jofue. Rurfunz additum , fili
David, quod ille Joſue de tribu Dayid non fuerit Porro fi no¬
men erat diyerfum , quorfùm attinent hæ notæ > nonien a nomi¬
ne fecernentes ? Cæterum Latinius erat > 4 peccatis fuis, quam
eorum. Verum Interpres , opinor , vitavit amphibologiam : fed
dum yitat hoc incommodum, in aliud incidit incommodum. Ne¬
de yero periculum erat ne quis acciperet Jefum liberafle fuos Ju¬
æos a fuis ipfius peccatis. Medium erat a peccatis ipforum.
29 Per prophetam dicentem | Sermo Græcus bifariam accipi
poteft. Altero modo fic, Ut impleretur, quod di&um erata Do¬
mino, qui locutus eft per Prophetam. Altero fic, Ut impleretur ,
quod diétum erat a Domino per os Prophete , cujus hac {unt ver¬
ba. Hac amphibologia Gracis hinc nafcitur , quod utraque pra¬
politio vm & did, idet, a& per , eundem nominis cafum
adfcifcunt. 7> paély umd 7H Kupis , dice tH [lpoPrre Aéyovras. Ve¬
rum poſterior ſenſus mihi magis probatur , quod videam hanc
fermonis figuram folennem efle Sacris Litteris , quoties aliena ver¬
ba recitant. Id quod Latini faciunt per, inguit, & inguam. Jam
yerbum impleretur, pro perficeretur, ut ignotum eft Latinis auri¬
bus, nifi cum fentimus addi quod deerat rei confummande , ita
ex Hebrai fermonis proprietate religum eft. Quod genus per¬
multa licebit in Apoftolorum litteris animadvertere.
30 Ecce virgo) "Ids + 7250805. Apud Prophetam Hebreum
nomen eft, non mana bethula ; quod proprie yirginem fignifi¬
cat, & intactam yiro, fed aby alma five alama, quod puellam
five adolefcentulam fignificat. Hoc etatis eft nomen, illud inte¬
gritatis. Cæterum Hieronymus negat ufquam inveniri in veteri
Teſtamento yocabulum a/a ,' niſi de virgine. Certe Genefis ca¬
pite xxry. Rebeccam adhuc virginem 4/34 vocat. Et Dentero¬
B:
C
E
nomii capite xxrs. Lex punit raptorem alma, id eft >, puella,
baud dubium quin de virgine fentiens; quem locum adducit & Ori¬
genes adyerfus Celfim. ` Proinde Septuaginta vocem hanc inter¬
pretati funt 4 wepbéves, idelt, virgo, cateris licet omnibus puel¬
Jam interpretantibus. Quanquam apud Hebraos vox eft anceps ,
ut que tum puellam fignificet, tum abfconditam, quod D2 alam
Hebiæis fonet abjcondiz. Unde quod in titulo noni Pfalmipofi¬
tum et MO , pro quo cateri Interpretes tranftulerunt, pro adole¬
fcentia, Septuaginta trantulerunt , pro abfconditis: ut alma non
folum yirginem fignificet , fed wor’ imiran virginem abfcondi¬
tam , & a yirorum confpeétu feclufam. Qui mos & hodie fere
manet Italis. Quin & Punica lingua , quam nonnulli volunt ab
Hebræis oram, alma virgo dicitur, Nam quod adjecit Hiero¬
Aymus , Latinis quoque quod fan&tum fit almum dici > Joco ve¬
rius quam ferio locutus videtur. Neque enim {i in tot millibus vo¬
cum una aut altera cafù conyeniat , continuo videri debet lingua¬
rum commercio fuiſſe fatum. Neque tamen 4074 vocabulum
competit in quamvis virginem , potelt enim & anus effe, fed in
cam yirginem duntaxat, que puella fir,, & jam nubilis, ac non¬
dum nupta, hoc eft, cognita viro. Verum fi cum contentiofis
agatur, quantumvis conftet alma fignificare virginem, non ta¬
men eyincemus ex his verbis virginem fuiſſe qua conceperit. Sic
enim de infantula liceat loqui , hæc pariet liberos , at non proti¬
nus pariet infantula. Veram cum ceu novum fignum polliceatur
Deus, quid noyi fuerat, fi qua prius crat virgo, poftea congrefla
viro conciperet ac pareret, id quod eft omnium commune ?
Poftremo nec illud arbiror negligendum, non di&um cfe fim¬
pliciter maæpdévos, {ed à mapléres : ut non de quayis virgine poflit
accipi, quod nihil eat monftri, fed certa quepiam : ut infignis
virgo denotetur , que fit paritura. Proinde vertendum erat c¬
Ge virgo illa concipier. Ad quem modum nos locis aliquot arti¬
culi vini expreffimus. Et it apud Hebreos hoc loco præpofitum
articuli vim habet,
F
quod in illa conceptum eft, 26 a Spiritu fanéto pros
fectum eft. 27 Pariet autem filium, 28 & voca¬
bis nomen ejus Jefum. Is enim falvum faciet po¬
pulum fuum a peccatis fuis. Potro totum hoc fa¬
étum cft , ut perficerctur id quod diétum fuerat a
Domino per 29 Prophetam ita loquentem. 30 Ecce
Virgo 31 crit pregnans, & pariet filium, & 32 vo¬
cabunt nomen ejus Emmanuel : quod, fi quis inter¬
pretetur; {onat , nobifcum Deus, 33 Excitatus aus
tem Jofcph a fomno, fecit ut injunxerat fibiAnge¬
lus Domini: 34 & adjunxit fibi uxorem fuam. Et
non
31 In utero habebit | èy yaspt ker, pro eo quod eft, gra¬
vida , ſive prægnans erit Nam apud Efaiam cap. vrr. unde
locus hic citatus et, mY habetur, quod divus Hieronymus conci¬
piet yextit , cum tamen Hebraa vox hic videatur effe prefentis
temporis. Caterum divus Hieronymus hunc enarrans locum legit.
fe videtur yes præfentis temporis, non fģe futuri : quafi Prophe¬
ta ceu rem futuram prædixerit, & ob id feriplerit accipiet , Evan¬
gelifta refpexerit ad id quod jam erat faum , eaque gratia feri¬
plerit habet. Quod verbum tametfi præfentis fit temporis, tamen
refpondet verbo præteriti temporis, Neque enim aliud pollet ;
habet in utero quam concepit. Oftendit Hieronymus fimile quid¬
dam fa&um a Paulo, qui cum adducat teftimonium Pfalmi fexage¬
{imi feptimi z Adfcendens in altum , captivam duxit captivitatem ,
accipiet dona in hominibus > accipiet futuri temporis -verbum 5
verterit in dedit. Atqui haud ſcio an hic locum habeat illa Hie¬
vonymi excufatio , quod que Propheta prædixerat fitur: ə hic nar¬
rat facta , cum Mattheus ipſum Prophetam adducat fuis verbis lo¬
quentem : Uz impleretur , inquit , quod diflum fuerat a Domino
per Prophetam ita loquentem. Poltremo fi Evangelifta narrat id
quod geftum eft, non dicendum erat Habet in utero, fed habuit.
Jam enim Maria defierat effè gravida. Hi nodi non video qui
poflint explicari, nifi fuccurrat Hebræi fermonis proprietas , quem
quifquis ignorat, multis in locis aut hereat, aut impingat neceffe
eft, Hic quoque locus argumentum præbet, hanc editionem „qua
vulgo utimur , tum nec in ufu fuiffe Hieronymo , nec ab illo ca¬
ftigatam. Nam fi ufus fuiffet , legilfet & hic paber : fi caltigat¬
fet, haberemus quod ille probat, ac fequitur. Verum , uc pace
Hieronymi dicam, cur magis refpexit huc in babebie quam in pa¬
riet, ubi tempus futurum relinquitur ? Aut quid peractum eft Pau¬
lo, poftea quam mutavit accipiet in dedit , cum duxit prete?
riti temporis verbum maneat? Nam fi Prophete:feribentis tempus
refpicias, nondum Chriftus adfcenderat in altum, neque captivam
duxerat captivitatem. Hæc attingere viſum eft ; quo præberem
eruditis ac ftudiofis qualemcunque veftisandi occafionem. Sed
interim in mentem venit, hunc quoque locum depravate legi in
Commentariis hujus loci. Nam {ciolus aliquis, audiens fieri men¬
tionem fituri, mutavit accepit in accipiet. Accipiet dona in ho¬
minibus , quam & juxta Septuaginta fit YAwCev , & juxta verita¬
tem Hebraicam fimiliter verterit Hieronymus. Nec aliter citat
hunc locum Epift. ad Ephefios capite quarto. Non animadvertit
autem rationem futuri temporis , non efle in voce verbi » fedin
te. Nam qui accepit elargienda nondum elargitus eft, ut qux
concepit , nondum ` peperit. Similis error quendam impulit ;
ut hoc loco mibi gravem moveret tragoediami Non grayabor au¬
tem & hoc indicare le&ori pio, locum hunc in Commentariis Hie¬
řonymi, in omnibus que viderim exemplaribus, haberi depraya¬
tum , etiam in hac, quantum licuît , claboratiflîma editione Bafi¬
lienfi. Leétio reftituetur ad hunc modum : Sed Propheta quia fu¬
tura pradicit:, fignificat quid futurum fit» C feribit accipiet.
Evangeliſta, quia non de futuro , ſed de preterito narrat hifloriam ;
mutavit accipiet, EF pofuit habet. Qui enim habet , nequaquam
accepturus eff, Certe ex hac clauſula , Qui enim habet; nequa¬
quam accepturus efl , palam eft Hieronymum legifle habet; hon
abebit. Idem mendum effe videtur in Commientarii} quibus enar¬
rat feptimum caput Efaie,
32 Et vocabitur nomen ejus | xartrsow „Side, vocabunt ,
non vocabitur. Atque ita fcriptum comperitur in antiquiffimis fi¬
mul & emendatiflimis Latinorum exemplaribus. Quin & Hic¬
ronymus Commentatiorum in Efaiam libro tertio & illud adno¬
tavit, Evangeliftam nonnihil immutafle de verbis hüjus prophe=
tie : quippe qui pro Mp), quod Hebræis fonat EF vocabis in
mafculino, five vocabit in fæminino > Ut referawr ad ipfam que
peperit virginem, vocabune mutarit. Nam vocabunt legit & Ori¬
genes, teftimonio hoc utens adverfüs Celfum. “Et Chryfoftomus
clariffime teltatur vocabuns elle legendum, homilia quiota: Sez
vocabunt , inguit , ponens multiradinis numero Masthaus tefpexie
populi perfonam , cujus illa vox eft , nobiftum Deus , nimivinn
ſibi gratulantis de:tali parsa. Qua de re nonnihil etiam meminit
Theophylaétus Bulgarienfis Epifcopus , Græcus Interpres etiamfi
recentior, haud ad{pernandus tamen, Emanuel autem Hebrwis fo:
nat Yobifcum Deus, Nam IDP nobiſcum 52S Dens, IBY nos
difcum Deus. Cxteram, quod eft interpretatum, quoniam inufi¬
tatior eft fermo , nec amphibologia carens , nos periphrafi ma.
luimus reddere, Quod fi quis interpretetur , fonat nobifeuns
Deus.
33 Exſurgens autem Joſeph | dteyepbets, id elt, experrestus ,
five expergefattas , aut excitatus. Quanquam hujus yerbi uù
ad tria folet accommodari, ad eum qui ſursît , qui reyiyiſcit, 6
qui expergiftitur. fi cr È
34 Er accepit conjugem | Hoc eft, adjunxit fibi. Pugnat enim
maparnubdrey cum co quod elt droateni, id elt , reicere. Sic
enim ufus eft & divus Paulus feribens ad Rotnanos : 73) di godes
Eyre wiser mporrowedyers, id elt , eun qui infirmus ofl file
ne rejicite , fed adniittite, & adjungite vobis.
35 Filiam
21
25