Page 53 [53]
8r
82
reverti jubet, quod ejufmodi ftudia ad cæteras item
litteras , ſeriaſque diſciplinas reddant ingenium vege¬
tiusac fucculentius: interim Poétices cognitionem in¬
ter difciplinasliberalesnumerans: fed precititerit, o¬
pinor, ob contentiofosipfius Auguftini verba fubferi¬
bere: Redeundum, inquit, tibi ef. ad illosverfus. Nam
eruditio diſciplinarum liberalium modeſta ſane atque ſuc¬
cintla , © alacricres & perfeverantiores & comptuores
exhibet amatores amplettenda veritati > ut & ardentius
appetant, © conftantius infequantur , & inbercant po¬
fremo dulcius. Flaĉtenus Auguftinus. Alioqui fi quis
tantum infantibusillis & anxiis jejunifque præceptiun¬
culis imbuatur, puta, Diale@ices , aux verius , ut
nunc fere traditur, Sophiftices: quam ipfam tamen co¬
tidie novis & commentitiis diffeultatibusaliam atque
aliamreddunt : fitutad contentionem quideminviétus
evadat, caterum in tra&andis Divinislitteris, in fa¬
crisconcionibus, Deum immortalem ! quam videmus
iftos jacere, frigere, immo quam non vivere? quorum
præcipue partes crant, animosinflammare. Cujus rei
fiquis exemplam requirat,legat Origenis Homiliam de
‘Abra- Abraham, juflo filiumimmolare: in quo typus & ex¬
bam emplar ob oculos ponitur, fideirobur omnibus huma¬
oy Dis afiectibus effe potentius. At opera pretium fit,
Orig- fingulis penfitatis, {peGtare, quibus & quot machinis
nem. tentatio, patrisanimum impetat, ac repetat : Tolle, in¬
quit, filiuns tuum. Cujus parentis animum non labefa¬
étaret auditum filii nomen? Sed ut validior effet hic
aries , addit, cariffimum. Nec hoc contentus, adjecit :
quem diligis. Satis hæc videri poterant, ad quodlibet
humanum peétus expugnandum. Additum dulcifli¬
mum paternisaffeCtibus fili vocabulum , /#40, in quo
xefricatur & promiflidivinimemoria; aquoaudierat:
In Mane vocabitur tibi femen: X, in Ifaac erunt tibi repro¬
miffiones. Erat €a natio dsadsopyos ergaliberos, ficut
nonalia eque. Optabat pofteritatem vir optimus, nec
erat hujus ulla {pes reliqua occifo eo, per quemunum
ventura erat pofteritas. Ettamen hunc Deus non fim¬
pliciter jubetoccidi , fed imperatimmolari , ut inter
apparandum idemtidem cruciet fenis animum affećtus
pietatis. Multa graviaque tentationis pondera ! Super
hæc omnia, jubetur montem excelfum confcendere,
ad quem tertio demum die perventum eft, ut diuvariis
cogitationibus parentis animus quateretur, hinc folli¬
citanteaffeétu humano, hinc urgente juflu divino. Jam
cum inter cundum puerlignis, quibus exurendus pu¬
tabatur, onuftus, parentem, ignem geftantem & gla¬
dium, appellans ,dicit: Pater mi, atque is refpondet,
Quid vis, fili $ quanto ariete patriæ caritatis arbitra¬
mar pulfatum fenis animum ? Cuiverononcommoyeat
miferationis affectum, pueri patri obfequentis fimpli¬
citas, cum ait : Ez ignis & ligna , fed ubi vittima?
Tot modis follicitata fides Abrahæ , jam mihi vide,
quo robore, quaque conftantiajuffa peragit. Nonre¬
{ponfat Deo, nonexpoftulat de fide promifli, non de¬
plorat orbitatem {fuam apud amicos & cognatos: quiy
bus rebus utcumque leniri folet dolor. Loco procul
confpećto, jubet refidere famulos, ne quis juffa pera¬
genti obfifteret: filium onerat lignis, iple ftruemin
altari collocat , ipfe filium alligat, & lignis mactandum
atque adolendum imponit, reduéto brachiovibrat en¬
fem, filium unicum omnem pofteritatisadamate fpem
jugulaturus, ni fubito Vox Angelica fenis dextram in=
hibuiflet. Hæc copiofius & elegantius ab Origene dif¬
feruntur, baud fcio majorene voluptate leGtoris an fru¬
étu; cum tantum interim in Hiftorico fenfu verfetur:
nec aliud agat in divinis libris, quam Donatus egit in
Comeediis Terentianis, dum Poetæ confilium aperit!
An eadem vifurus erat, gui politioreslitteras numquam
attigiffet? qui vix deguftatis Grammaticæ præccptis,
idque ex auttoribus male Grammaticis, mox ad {pino= |}
fasangutias, &c jejunas quæftionumanxieratesraptus;in
his confenuit ? Pofem exemplis innumeris declarare,
quam frigide, ne dicam ridicule,ineptiant quidam,quo¬
ties eft encomio celebrandus Divusaliquis, aut hymno
aliove fcripti genere utendum,quod {plendorem è affe¬
D
nosquofdam & cantica, quas vulgus fegaentias appellat;
quæ nemo doëtus vclabfque rifu , velabfque naufeale¬
gat. Veruminpræfentianon hocnobisagiewr,utcujuf
quam infcitiam traducamus , fed utad optimam ftudii
rationeminvitemus adoleſcentes. Tantum illud dicam
in genere, fi quis hujusrei promptum aliquod argumen¬
tum requirat, veteres illos Theologos’, Origenem,
Bafilium, Chryfoftomum » Hicronymum cum hifce
recentioribus componat conferatque: videbit illic au¬
reum quoddam ire flumen: hic tenues quofdam riyu¬
los; cofquenec purosadmodum, nec {uo fonti refpon¬
dentes. [lictonant oracula veritatis æternæ s hic audis
magis fimilia infomniis éyanefeunt. Mlic folidis Scri¬
Pturarum fundamentis innixum ædificium furgitin al¬
tum: hic futilibus hominum argutiis, aut etiam adu¬
lationibus , non minus inanis quam immanis fuperftru¬
éa machina tollitur in immenfum. Ilic yelut in feli¬
ciflimis hortis affatim tum obleGaberis „tum explebe¬
ris „dum hic inter fpineta fterilia dilaceraris, ac torque¬
ris. Illic majeſtatis plena omnia: hicadeo nihil ſplen¬
didum, utpleraque fordida, parumque digna dignita¬
te Theologica :ut interim a comparatione morum ab¬
Itineam. Quod fidiutiusimmorandum fit profanis lit=
teris, cquidem id fieri malim in iis, quæ propius affi¬
nes ſunt arcanislibris. Neque vero me clam eft, quan¬
to fupercilio quidam contemnant Poeticen, ceu rem
nas, utvocant, & funt,litteras omneis. Attamen hæ
quamlibetiftis faftiditae littere, infignes illos dedere
Theologos, quosnune proclivius eft negligere, quam
vel intelligere, vel imitari. Cujus rei fi guis fibi fidem
fieri poftulet, difpiciat quam multis hoc quidquid eft
Poeticæ feu Grammaticæ, utajunt, facultatis, emu¬
lariconatis, non fuccefferit. A nominibus tempero,
ne quem oftendam, etiamfi femet cotidie libris editis
produnt. Eli fi politiores litteras damnant, cur tam
anxicaffectant politiem orationis? fin probant, cur ab
his deterrent felicius amplexuros? Poeticis figuris ac
tropis fcatent undique Prophetarum litteræ. Parabo¬
lis omnia pene conveftivit Chriftus > id quod Poetis
eft peculiare. Neque puerilis operæ putavit Augufti¬
nusin Propheticis acPaulinis litteris, {chemataRhe¬
torum, & Orationis cæfuras ac circuitus indicare, id¬
que in his libris quos inferipfit,, non de Grammatica
aut Dialectica, fedde Do&rina Chiiftiana, que quid
aliud quam Theologia ? Nec puduit Epifcopum ibi¬
dema Grammaticis pronunciationis & Syntaxeos dif¬
ferentiam petere, Non referam hic, quod immortali¬
tatedigni viri, Gregorius Nazianzenus, Damafus,
Prudentius, Paulinus, Juvencus Chrifti myfteria Poe¬
ticiscarminibustraétarint. IpfePaulus Apoftolus non
femel abutitur Poetarum teftimoniis. Ubi tandem in
hislitteris, quod Ariftotelem, quamlibetargutum aut
eruditum ,quodimpium Averroém referat ? Ubi pri¬
marum X fecundarurs sntentionum à Ubi formaruns
(yllogifticarum , ubi formalitatuy aut quidditatum aut
etiam ecceitatum ulla mentio? quibusapudiftos differ¬
ta funtomnia. Anideo parum argute differunt, quod
non in conclufiones & corollaria diflecent omnia: quod
non priusdicant, quid diéturi fint, quam dicant: ac
rurftim admoneant fibi dictum effe, quod aliquoties di¬
cumnoneft: quod non fermonem omnem verbatim
pene concifum contruncent ? Hæc pars dividitur in
tres : prima rurfus in quatuor, atque harum fingulæ
rurfusin ternas : prima, ibi: fecunda, ibi. Hæc de¬
hisa puerisaflueti, nihilintelligimus nifiguod ad eum
modum fit fruftulatim difcerptum. In cateris profet
fonibuspulcerrimum , uteft, habetur , f fuos quifque
Principes & Auctores referat. Virgilius expreflit Ho¬
merum , Theocritum & Hefiodum: Horatius, Pinda¬
rum & Anacreontem: Avicenna, Galenum: Gale¬
nus, Hippocratem: Cicero, Demofthenem: Plato¬
nem, Xenophon: Ariftoteles, qui nihil non tractavit,
\prodiverfisargumentis, diverfos: Ariftotelem 'Theo¬
Tom. V. H phras