Page 52 [52]
Cato. ‘nimentis. Quod fi Catonis exemplum leviter nos mo¬
RNS: ipfe divus Auguftinus, jam Epifcopus, jam fe¬
tins. nefcens, ad Graccas litteras pucro deguftatas quidem
Agrico- fed faftiditas, reverfus eft. RopoLPHUs AGRI¬
la, cota unicum Germaniæ noftræ lumen &ornamen¬
tum, annum egreffus quadragefimum , Hebræaslit¬
teras difcere necerubuit, virin relitterariatantus, nec
defperavit homo natu tam grandis; nam Grecas ado¬
lefcens imbiberat. Ipfe jam quinquagefimum tertium
ingreflisannum, ad Hebraicas litteras olim uteumque
deguftatas, cumlicet, recurro. Nihil eft enim quod
non efficiat humanus animus , modo fibi imperarit ,
modo impenfe velit. Et ad hoc, utdixi, negotium
qualifeumque mediocritas fatiseft, dum ea faneabfit
atemeritate, que fere folet hoc audacius pronunciare,
quo minus exacte dijudicat. Felicior quidem hac in
- parte juventus, at interim non defperandi funt fenes.
Tla plus fpei de fe præbet , at huic nonnumquam ardor
animi præftat, quod aliis non præftat xtatis vigor.
Hilarii Porro fententiam Hilarii & Auguftini, qui putantin
ee Veteris Inftrumenti libris nihilrequirendum ultra Se¬
Spini, ptuaginta tranflationem,, fatisin Epiftolis ac Præfatio¬
nibusipfe refellit Hieronymus : & fi nonrefelliffer ille ,
fatis refellebat infignis ille lapfus Hilarii indictione, ©
fanna: divo quoque Ambrofio ad eumdem impingen¬
te lapidem. Sed more hominum fit, ut tantum quif¬
que probet, quantum fe adfequi pofle confidat. Adin¬
terpretationem Septuaginta Vetus Teftamentum con¬
tulit Auguftinus: multo magis idem facturusad He¬
braicam veritatem, fi litteraseas tenuiffet. Idem ali¬
cubi difputans cum Crefconio, nime fallit memoria,
quum adverfarius adduxiffet reftimonium ex Ecclefia¬
ftico, cujus fenfus effet abfurdus, jubetuti Gracam
tranflationem confulat; velut illinc peti poffet certior
veritas. i
Porro fi rara quædam felicitas, &alba, quod dici
folet, indoles infignem Theologum polliceri videbi¬
tur, haud mihi difplıcet , quod in libris de Doétrina
Chriſtiana placuit Auguftino, utcautimac moderate
deguftatis clegantioribus difciplinis per ætatem infti¬
tuatur, ac preparetur,nempe, Dialectica, Rhetorica,
Arithmetica, Mufica: cum primis autem Rerum Na¬
turalium cognitione, velut fiderum , animantium, ar¬
borum, gemmarum , ad hæc locorum , præfertim co¬
rum, quos Divinæ litteræ commemorant. Fit enim
ut agnitis ex Cofmographia regionibus, cogitatione
fequamurnarrationem obambulantem, & omnino non
fine voluptate, velutunacircumferamur, utrem fpe¬
étare videamur, non legere. Simulque non paulo te¬
naciushærent, quæ fic legeris. Neque vero raro loco¬
rum vocabula fuis libris, ceu lumina quzepiam interji¬
ciunt Propheta , quorum allegoriam fi quis tractare
conetur, nec tuto nec feliciter id fecerit , filocorum
fitum ignoret. Jam fi gentium, apud quas res gefta
narratur, five ad quas {fcribunt Apoftoli, non fitum
modo, verem etiam originem, mores, inftituta, cul¬
tum, ingenium, ex Hiftoricorum litteris didicerimus:
dicta mirum, quantum lucis, & ut itadicam, vite
fitacceffurum leCctioni, qui prorfus ofcitabunda mor¬
tuaque fit oportet , quoties non hæc tantum, fed &
omnium pene rerum ignorantur vocabula : adeo ut
nonnumquam velimpudenteraddivinantes, vel fordi¬
F difimos confulentes Diétionarios , ex arbore faciant
rase. duidrupedem, e gemma pifcem, e citharædo flu¬
viumh, ex oppidofruticem, ¢ fidereavem, ex brafli¬
ca braccam. Abunde doctum videturiftis, fitantum
adjecerint, eft nomen gemme, aut, eft fpecies arbo¬
ris, aut, eft genus animantis, aut fi quidaliud mayis.
Argui non raro ex ipfa rei proprietate pendetintelle¬
&tus myfterii : Quod evidentius declarat Auguftinus
libro, de Do&rina Chriftiana , fecundo, capite decimo
fexto, exemplis aliquot ineamrem arguendamaddu¬
ctis. Idem imopere quod {cripfitadverfus Fauftum Ma¬
nicheum, narrat quod jufferit fibi exhiberi pomum
Mandragora » quo vel forma, guftu, odoreye collige¬
ret quod faceretad explicandam myftici fermonis alle¬
goriam, de Rachel communis mariti concubitum hu¬
A ljus pomi mercede vendente Lex forori, Porro quidam
ſola Dialectica freti, avis inftruétos fefe putant , ut Diale
quavis de re differant : tantumque tribuunt huic difci- 4e fè¬
plinæ, ut actum exiftiment de fide Chriftiana , nifi à A
Dialeétices præfidiis fulciatur, cum interim Gramma- 3 dif¬
ticam, ac Khetoricam, ceu prorfus ftipervacaneas , #4147¬
ad{pernentur. Bt probat quidem Auguſtinus, fiquis
connexionum rationes teneat, modo abfit peculiaris
huicartimorbus, pertinax contentio, ac libidorixan¬
di. Sed, obfecro te , quid divides, aut finies, aut quid
colliges, firerum, dequibusdiflenitur, vim ac natu¬
ramignores? Quid protuerit tibi concinnafle fyllogif¬
mum in Celarent, aut Baroco, de crocodilo difputans,
fi nefcias quod arboris, autanimantis genus fit croco
Idilus® Neque vero hac tam difcuntur ex octo libris
|Naturalium Ariftotelis , qui foli nune traduntur in
{cholis, quam ex eruditiffimis ejufdem commentariis
de Animantibus,ex libris Meteorologicon, ex libris de
Mundo, de Anima;de Senfu & Senfili, de Memoria &
Reminifcentia’, ex Problematis : ex Theophraftilibris
| de Plantis, Ventis, ac Gemmis: ex Plinio,ex Macrobio
& Athenzo, ex Diofcoride, ex Seneca Naturalibus,
aliifqué hoc genus Scriptoribus: etiamfi non mediocri¬
| \xeradhancetuditionis partem conducunt Poëtæ,apud
quos frequens hujufmodirerum deferiptio , velut apud
Lucanum, quanta defcriptio venenorum ? Oppianus Oppia
vero etiam ex profeffode Pifcium ac Ferarum naturis 7%¬
Prede : Nicander de Noxiis Beftiis. Sunt quædam NAS
artes, quas Auguftinus inter fuperftitiofas &impro= der.
laies recenfet, e quarum ritibus quædam natrationes
ducuntur in Sacris litteris. Profuerit igitur & harum
fuperftitiofas obfervationes non ignorare , quam ad
rem potiflimum confert lectio Poetarum , fubinde ma¬
gicas ineptias depingentium. Conferrent & Senccæ
libri de Superftitiofo Deorum Cultu, fi modo exfta¬
rent, quos Auguſtinus in opere de Civitate Dei, fe le¬
ife teftatur. Et font quidam, autfuerepotius, qui
fua induftria Chriftianorum otio confuluerunt in hac
parte, explicatis vocabulis, ac naturis earum rerum
D|dumtaxat , quarum in divinis libris habetur mentio,
quorum de numero fuit Euſebius Cafarienfis Epifco- Zuſe¬
pus. Et exftant hodie quoque in hoc genere nonnulla bims
monimenta, partim Hieronymi titulo, fed ut appa¬
ret, confuſa mutilaque. Tametfinecifta legimus ple¬
rique, fed fi qua vox ignote feu peregrina lingue in¬
ciderit, Tripodis vice nobis eft EB R ARDUS Gra¬
cifta, aut confufiffimus ille libellus, de Nominibus
Hebraicis. Quibufdam ad omnia fatis eft unus Carholi¬
con, authoceruditior Mfidorus. Necillud, opinor, in¬
utile fuerit, fi Theologiz deftinatusadolefcens, dili¬
genter exerceatur in {chematis ac tropis Grammatico¬
rum Rhetorumgue, quæ non magno negotio edifcun¬
E tur etiam, præludatinfabulisad allegoriam explican¬
dis, præfertim iis, quæad moresbonos pertinent, vel¬
uti fi Tantali fabulam accommodesad divitem, incu¬
bantem & inhiantem opibusfuis, nec tamen fruentem 5
fi Phaëthontis, ad periculofam temeritatem fufcipien¬
itis magiftratum, qui magiftratui gerendo non fit ido¬
neus. Ídem fiatinapologis, in fimilibus, dequibus a
nobisnonnihil eft proditum, Tumin hispræcipue par¬
tibus Rhetorices, quæ tractant de ftatibus, de propo¬
fitionibus , de probationibus, de amplificationibus, de
(quibus accuratiſlime tractat Fabius: deque geminis af¬
‘feGibus, alteris quos #4, vocant, mitioribus: alteris
~ sacrioribus „quos 79y dicunt, de quibusnemo diligen¬
(tius feripfit Ariftotele ; quod harum rerum peritia ma¬
ljoremin modum faciat ad judicium, quæ resin omni
ſtudiorum genere valet plurimum. Er quoniam pro¬
feflio Theologica magis conftat affectibus quam argu¬
tis, quas in Ethnicis quoque Philofophis ipfi rident
Ethnici, Paulus in Chriftiano deteftatur, idquenon
unoinloco: convenietnon fegniter per atatem in hoc
genere exerceri, quo poftea dexterius in Theologicis
allegoriis ; locifque communibus tra&tandis verfari
poflis. Inillis feliciflimus eft Origenes, inhiscreber- Licen4
rimus eft Chryfoftomus. Hoc , nifallor, videbat Au- tims
guftinus , cum libro, de Ordine, priore, Licentium ne
(um
i
\