Page 51 [51]
Tropi.
Scopus
fludii
Theolo¬
gici.
Theolo¬
gia mo¬
ribus
expri¬
menda,
Jacob,
3¬
Difci¬
plinead
Theolo¬
giam
neceffa¬
ris.
Hiero¬
jrs
Busli¬
dius.
27 THEO
LO GI E 78
videre mereberis, quodtemet ipfum ab illorum con¬
fpe&ureverenter fubmoveris: fortaffishoc nosdocuit
Mofes, faciem {uam obvelans , ne Dominum intue¬
retur e rubo fibi loquentem. Cæteras difciplinas cau¬
tim acfobrie vult Auguftinus attingi, libroshumanos
vult cum judicio deleciuquelegi, Hic fi quid occurrit,
quod parum congruat innaturamdivinam, aut quod
cum Chrifti do&rina pugnare videatur, cave calumnie¬
risquod{eriptum eft: fed te potius crede non affequi
quod legis, aut {ubefle tropumin verbis, autcodicem
che depravatum. Veluti cum legis Deum iafci, aut
poenitentia tangi, cum id habeat certum Chriſtiana fi¬
des, Deum ab aftectibus hujufmodi prorfus immunem
efie: aut cum legisa Chrifto præcipi Apoftolis, ut di¬
venditis tunicis emant fibi gladios, cum idem antca
vetuiffet, ne malo refifterent. Inter humanas difcipli¬
nas, alia alium habent fcopum. ApudRhetorem hoc
{peCas, ut copiofe, fplendideque dicas : apud Diale¬
ticum, ut argute colligas, & adverfarium illaquees.
Hic primus & unicus tibi fit fcopus, hoc votum, hoc
unum age , Ut muteris, utrapiaris, ut affleris, ut trans¬
formeris in €a quee difcis. Ammicibuseft, ita demum
utilis, non fiinmemoria ceu ftomacho fubfidat, fed fi
in ipfosaffeétus, & in ipfa mentis vifcera trajiciatur.
lra demum tibi videare profecifle, non fi difputes a¬
crius, fed fi te fenferis paulatim alterum fieri, minus
elatum, minus iracundum, minus pecuniarum, aut
voluptatum, aùtvita cupidum , fi cotidie vitiis dece¬
dat aliquid, aliquid accrefcat pietati. In diſputando
fervanda fobrietas, fummaque animi moderatio, ut
collatio, non conffiétatio videatur. Leétionem fubinz
de interrumpat precatio , aut gratiarum actio , quarum
altera facri Spiritusimploretopem, altera beneficium
agnofcat, ficubite fenferis profeciffe.
Quorumdam enim mores faciunt, ut hoe fanéiffi¬
mum ftudium apud quofdam male audiat , cumapicem
ac faftigium hujus profeflionis adfecuti, nonnumgquam
ferociores fint idiotis, ambitiofiores, magis irritabi¬
les, lingua virulentiores, ac proifusadomnem vite
confuetudinem incommodiores, non modo quam fint
imperiti, fed quam ipfi foleant effe, ut tales ab ipfa
Theologia redditi quibufdam videantur. Sanétus Ja¬
cobus admonet, ut qui veram fapientiam fit adfecu¬
tus, eam præftet ac declaret, nonfupercilio, autdif
putandi pertinacia, fed probitate morum ac manfuc¬
tudine. Porrofcientiam, que fubamatulentam habet
zmiulationem, gue pertinacem contentionem , ne¬
gate fupernis proficiici: fedterrenam, fedanimalem
ac Dxmoniacam vocat. Nam fapientia vere Theolo¬
gica primum, inquit, pudicaeft: deinde, modeſta,
pacifica, traCtabilis, plena mifericordia, & fructibus
bonis, nefciadijudicationis, nelcia fimulationis.
Jam quod ad eas attinet litteras, quarum admini¬
culo commodius ad hæc pertingimus , citra contro¬
verfiam prima cura debetur perdifcendis tribus linguis,
Latina; Grace & Hebraice : quod conftet, omnem
Scripturam myfticam hifce proditam cfe: quarum
cum Auguftinus Latinam dumtaxat calleret , Gra¬
cam leviterattigifiet, Hebraicam necfciret, nec fpe¬
raret: tamenlibro, de Doétrina Chriftiana, fecundo,
nondubitat, harum cognitionem ad facros codices vel
intellisendos, vel reftituendos, necefariam pronuncia¬
re : quod, quemadmodum incognitis elementorum
figuris nemo legit quod fcriptum eff, ita fine cognitio¬
ne linguarum nullusintelligit quod legit. Nequevero
mihi protinus hic refilias, amice lector, negotii diffi¬
éultate, ceu clava repulf{us. Si non defit animus , fi
non defit præceptor idoneus , minore pene negotio
tres hæ linguæ difcentur, quam hodie difciturunius
femilinguæ miferanda balbuties ; nimirum,ob piæce¬
ptorum, tum inféitiam , tum inopiam. Atque hoc
fanenomince par cft, utclarifimi vii HIERONYMI
BusLipit, quondam Præpofiti Arienfis, memoria
facrofanéta fit, cum omnibus honeftarum difciplina¬
rum ftudiofis, tum pracipue Theologie candidatis,
i faudatisctiamhæredibus, ingentem pecuniarum
pafarentur , qui Lovanii tres linguas profiterentur.
Cujus laudis non minima portio debetur & hujus ger¬
mano, Aligrp10 BusLiDio, qui fic favet fratris
teftlamento, imo ficlitterisip{e litteratifimus, ut ma¬
lit eam pecuniam juvandis ftudiis omnium , quam
fuis {eriniis augendis dicatam. Exemplum hoc pul¬
cerrimum gnaviter-emulatur vir omnium feculorum
Senonenfis, undique pramiis ampliffimis eyocans qui
linguas doceant. Neque flagitat Aurelius Auguftinus,
ut in Hebræis Græcifgue litteris ufquead eloquentiæ
B\miraculam proveharis , quod admodum paucis con¬
tingit & in Romano fermone: fatiseft, {i ad mundi¬
ciem & elegantiam , hoc et, mediocritatemaliguam
progrediare, quod fùffciat ad judicandum. Nam (ut
omneiscæterasbumanas difciplinas negligamus) nul¬
la ratione ficri poteft, utintelligas quod icriptum eft ,
fifermonis, quofcriptum eft , fuerisignarus: nififor¬
te malumus otiofi, quidquidhoc cft muneris, cum A¬
pottolis e caelis exfpeétare. Neque enim audiendos
arbitror iftos quofdam, qui cum in Sophifticistricis,
& illitteratis litterisufquead decrepitamætatem com¬
putrefcant, dicere folent: Mihi fatis eſt Hieronymi
c\Uanflatio. Sicenim potiffimum refpondent ii, qui ne
Latine quidem fcire curant, ut hisetiam fruftra verte¬
rit Hieronymus. Cæterumutne dicaminterim, plu¬
rimis modis referre , € fuis haurias fontibus aliquid ,
an e qualibuſeumque lacunis, quid quod quædam ob
fermonum idiomata ne poffunt quidem ita transfundi
in alienam linguam,ut eamdem lucem, ut nativam gra¬
tam, utparem obtipeantemphafin? Quid quod quæ¬
dam minutiora funt, quam ut omnino reddi poflint? id
quod paflim queritur, clamitatque divus Hieronymus,
Quid quod permultaab Hieronymoreftituta, tempo¬
rum injuria interciderant, velut Novum Teftamen¬
tum ad Græcam veritatem emendatum, velutobelo¬
ram & afterifcorum notulæ , veluti Prophetæ com¬
p|matis, colis & periodis diftinéti ? Quid quod Scripto¬
rum vel errore, vel temeritate Sacri codices tum olim
vitiati funt, tum hodie paffim vitiantur? Quid quod
Hieronymus unus omnia necreftituit, nec potuit re¬
ftituere ? Quid fi idem queedam perperam vel emen¬
davit, vel tranftulit ? Aufer mihi hic illa tragica , ô
cœlum , 6 terra : liceat vera loqui. Quamlibet vir
pius, quamlibeteruditus, homoerat, & fallipotuit,
&fallere. Multa (utopinor) illumfugerunt, multa
fefellerunt. Poftremo, quid quod neccommentaria,
quibus Fiieronymus ea reftituit , fatis intelliguntur,
fi linguas, quarum testimoniis nititur, prorfus igno¬
res? Quod fi femel fuficiebat Hieronymiana tranfla¬
tio, quorfum tandem attinebat , caveri Pontificum
E | decretis,ut Veteris Inftrumenti veritasab Hebrzis vo¬
luminibus, Novi fidese Graecorum fontibus peteretur?
quod ipfum non unoinloco præcipit Auguftinus. De¬
niquefihæc, quavulgoutimur, fatiserat, quipoftea
factum eft, ut tot manifeftariis ac pudendis erratis lapfi
fint primi nominis Theologi? Id quod apertius eft,
quam ut vel negari , vel diffimulari poflit. In quibus
eft & Auguftinus inter antiquos precipuus : & ipfe
neotericorum omnium , mea fententia, diligentiffimus
Thomas Aquinas; quorum utrumque mihi parum pro¬
pitium effe velim, fi aut mentior, aut contumeliæ cau¬
fa haec dico: nequid interim loquar de ceteris, cum
hoc haud quaquam conferendis, meo quidem judicio.
Quod fi cujus ætasjamad hoc præteriit, is, quod eft vi¬
ri prudentis, fuam fortem boniconfulat, & quantum
poteft, aliena fuleiatur induſtria: modo ne bone {pei
juvenibus, quibus haec potiffimum feribuntur > ob¬
ftrepat. Quamquam ego profecto ne fenibus quidem
fuerim auétor defperandi , quandoquidem quatuor
nominatim recenfere poflim , mihi familiariter notos,
viros jam libris etiam editis celebres , quorum unus
duo de quinguaginta natus annos, nemo non major
quadraginta, prima Græci fermonis clementa fitag¬
grelfus. Porro quo profecetint, ipfi {uistellanturmo=
nimen¬
à
Bri
dius
dius.
Quare
neceffe
rie line
Depras
vatio
codi=
Thomas.
Aquin
nas,