Page 51 [51]
OCR
Tropi. Scopus fludii Theologici. Theologia moribus exprimenda, Jacob, 3Difciplinead Theologiam neceffaris. Hierojrs Buslidius. 27 THEO LO GI E 78 videre mereberis, quodtemet ipfum ab illorum confpe&ureverenter fubmoveris: fortaffishoc nosdocuit Mofes, faciem {uam obvelans , ne Dominum intueretur e rubo fibi loquentem. Cæteras difciplinas cautim acfobrie vult Auguftinus attingi, libroshumanos vult cum judicio deleciuquelegi, Hic fi quid occurrit, quod parum congruat innaturamdivinam, aut quod cum Chrifti do&rina pugnare videatur, cave calumnierisquod{eriptum eft: fed te potius crede non affequi quod legis, aut {ubefle tropumin verbis, autcodicem che depravatum. Veluti cum legis Deum iafci, aut poenitentia tangi, cum id habeat certum Chriſtiana fides, Deum ab aftectibus hujufmodi prorfus immunem efie: aut cum legisa Chrifto præcipi Apoftolis, ut divenditis tunicis emant fibi gladios, cum idem antca vetuiffet, ne malo refifterent. Inter humanas difciplinas, alia alium habent fcopum. ApudRhetorem hoc {peCas, ut copiofe, fplendideque dicas : apud Dialeticum, ut argute colligas, & adverfarium illaquees. Hic primus & unicus tibi fit fcopus, hoc votum, hoc unum age , Ut muteris, utrapiaris, ut affleris, ut transformeris in €a quee difcis. Ammicibuseft, ita demum utilis, non fiinmemoria ceu ftomacho fubfidat, fed fi in ipfosaffeétus, & in ipfa mentis vifcera trajiciatur. lra demum tibi videare profecifle, non fi difputes acrius, fed fi te fenferis paulatim alterum fieri, minus elatum, minus iracundum, minus pecuniarum, aut voluptatum, aùtvita cupidum , fi cotidie vitiis decedat aliquid, aliquid accrefcat pietati. In diſputando fervanda fobrietas, fummaque animi moderatio, ut collatio, non conffiétatio videatur. Leétionem fubinz de interrumpat precatio , aut gratiarum actio , quarum altera facri Spiritusimploretopem, altera beneficium agnofcat, ficubite fenferis profeciffe. Quorumdam enim mores faciunt, ut hoe fanéiffimum ftudium apud quofdam male audiat , cumapicem ac faftigium hujus profeflionis adfecuti, nonnumgquam ferociores fint idiotis, ambitiofiores, magis irritabiles, lingua virulentiores, ac proifusadomnem vite confuetudinem incommodiores, non modo quam fint imperiti, fed quam ipfi foleant effe, ut tales ab ipfa Theologia redditi quibufdam videantur. Sanétus Jacobus admonet, ut qui veram fapientiam fit adfecutus, eam præftet ac declaret, nonfupercilio, autdif putandi pertinacia, fed probitate morum ac manfuctudine. Porrofcientiam, que fubamatulentam habet zmiulationem, gue pertinacem contentionem , negate fupernis proficiici: fedterrenam, fedanimalem ac Dxmoniacam vocat. Nam fapientia vere Theologica primum, inquit, pudicaeft: deinde, modeſta, pacifica, traCtabilis, plena mifericordia, & fructibus bonis, nefciadijudicationis, nelcia fimulationis. Jam quod ad eas attinet litteras, quarum adminiculo commodius ad hæc pertingimus , citra controverfiam prima cura debetur perdifcendis tribus linguis, Latina; Grace & Hebraice : quod conftet, omnem Scripturam myfticam hifce proditam cfe: quarum cum Auguftinus Latinam dumtaxat calleret , Gracam leviterattigifiet, Hebraicam necfciret, nec fperaret: tamenlibro, de Doétrina Chriftiana, fecundo, nondubitat, harum cognitionem ad facros codices vel intellisendos, vel reftituendos, necefariam pronunciare : quod, quemadmodum incognitis elementorum figuris nemo legit quod fcriptum eff, ita fine cognitione linguarum nullusintelligit quod legit. Nequevero mihi protinus hic refilias, amice lector, negotii diffiéultate, ceu clava repulf{us. Si non defit animus , fi non defit præceptor idoneus , minore pene negotio tres hæ linguæ difcentur, quam hodie difciturunius femilinguæ miferanda balbuties ; nimirum,ob piæceptorum, tum inféitiam , tum inopiam. Atque hoc fanenomince par cft, utclarifimi vii HIERONYMI BusLipit, quondam Præpofiti Arienfis, memoria facrofanéta fit, cum omnibus honeftarum difciplinarum ftudiofis, tum pracipue Theologie candidatis, i faudatisctiamhæredibus, ingentem pecuniarum pafarentur , qui Lovanii tres linguas profiterentur. Cujus laudis non minima portio debetur & hujus germano, Aligrp10 BusLiDio, qui fic favet fratris teftlamento, imo ficlitterisip{e litteratifimus, ut malit eam pecuniam juvandis ftudiis omnium , quam fuis {eriniis augendis dicatam. Exemplum hoc pulcerrimum gnaviter-emulatur vir omnium feculorum Senonenfis, undique pramiis ampliffimis eyocans qui linguas doceant. Neque flagitat Aurelius Auguftinus, ut in Hebræis Græcifgue litteris ufquead eloquentiæ B\miraculam proveharis , quod admodum paucis contingit & in Romano fermone: fatiseft, {i ad mundiciem & elegantiam , hoc et, mediocritatemaliguam progrediare, quod fùffciat ad judicandum. Nam (ut omneiscæterasbumanas difciplinas negligamus) nulla ratione ficri poteft, utintelligas quod icriptum eft , fifermonis, quofcriptum eft , fuerisignarus: nififorte malumus otiofi, quidquidhoc cft muneris, cum Apottolis e caelis exfpeétare. Neque enim audiendos arbitror iftos quofdam, qui cum in Sophifticistricis, & illitteratis litterisufquead decrepitamætatem computrefcant, dicere folent: Mihi fatis eſt Hieronymi c\Uanflatio. Sicenim potiffimum refpondent ii, qui ne Latine quidem fcire curant, ut hisetiam fruftra verterit Hieronymus. Cæterumutne dicaminterim, plurimis modis referre , € fuis haurias fontibus aliquid , an e qualibuſeumque lacunis, quid quod quædam ob fermonum idiomata ne poffunt quidem ita transfundi in alienam linguam,ut eamdem lucem, ut nativam gratam, utparem obtipeantemphafin? Quid quod quædam minutiora funt, quam ut omnino reddi poflint? id quod paflim queritur, clamitatque divus Hieronymus, Quid quod permultaab Hieronymoreftituta, temporum injuria interciderant, velut Novum Teftamentum ad Græcam veritatem emendatum, velutobeloram & afterifcorum notulæ , veluti Prophetæ comp|matis, colis & periodis diftinéti ? Quid quod Scriptorum vel errore, vel temeritate Sacri codices tum olim vitiati funt, tum hodie paffim vitiantur? Quid quod Hieronymus unus omnia necreftituit, nec potuit reftituere ? Quid fi idem queedam perperam vel emendavit, vel tranftulit ? Aufer mihi hic illa tragica , ô cœlum , 6 terra : liceat vera loqui. Quamlibet vir pius, quamlibeteruditus, homoerat, & fallipotuit, &fallere. Multa (utopinor) illumfugerunt, multa fefellerunt. Poftremo, quid quod neccommentaria, quibus Fiieronymus ea reftituit , fatis intelliguntur, fi linguas, quarum testimoniis nititur, prorfus ignores? Quod fi femel fuficiebat Hieronymiana tranflatio, quorfum tandem attinebat , caveri Pontificum E | decretis,ut Veteris Inftrumenti veritasab Hebrzis voluminibus, Novi fidese Graecorum fontibus peteretur? quod ipfum non unoinloco præcipit Auguftinus. Deniquefihæc, quavulgoutimur, fatiserat, quipoftea factum eft, ut tot manifeftariis ac pudendis erratis lapfi fint primi nominis Theologi? Id quod apertius eft, quam ut vel negari , vel diffimulari poflit. In quibus eft & Auguftinus inter antiquos precipuus : & ipfe neotericorum omnium , mea fententia, diligentiffimus Thomas Aquinas; quorum utrumque mihi parum propitium effe velim, fi aut mentior, aut contumeliæ caufa haec dico: nequid interim loquar de ceteris, cum hoc haud quaquam conferendis, meo quidem judicio. Quod fi cujus ætasjamad hoc præteriit, is, quod eft viri prudentis, fuam fortem boniconfulat, & quantum poteft, aliena fuleiatur induſtria: modo ne bone {pei juvenibus, quibus haec potiffimum feribuntur > obftrepat. Quamquam ego profecto ne fenibus quidem fuerim auétor defperandi , quandoquidem quatuor nominatim recenfere poflim , mihi familiariter notos, viros jam libris etiam editis celebres , quorum unus duo de quinguaginta natus annos, nemo non major quadraginta, prima Græci fermonis clementa fitaggrelfus. Porro quo profecetint, ipfi {uistellanturmo= nimenà Bri dius dius. Quare neceffe rie line Depras vatio codi= Thomas. Aquin nas,
