Page 88 [88]
139 |
ef: horam omninm (celerum atque criminum., Dicetur
autem de rei caufa aliquandiu difimulata , quæ vere
tandem deprehendatur. Veluti fi quis dicat, barba¬
ros damnare Græcas literas : ne, fcilicet, iph parum
doéti videantur, commode fubnectet , Hine ille lachry¬
me, hoc eft quod cos male habet. _Sumuntur autem
frequenter id genus allufiones a claris auctoribus , ein
proverbii vicem transferuntur , etiamfi nulla figura
roverbialis adfit. Quod genus illud (ex Homero foc
pius iteratum 1n E piftolis Ciceronis ad Atticum, Aidéc¬
pa Tp, 1. e. Vereor Trojanos.
LXIX. Hac Helena.
Non diffimili figura dixit Lucianus in Eunucho ,
Adm, @ moire, EA, UT ns poudre, 1. C. Hec
ipſa erat Helena , pro qua digladiabantur. Loquitur aŭ¬
tem de duobus Peripateticis , mercedis ac lucri cupi¬
ditate turpiter apud judices contendentibus. Allufit
ad monomachiam , id eft , fingulare .certamen , quod
inter Menelaum & Paridem factum defcribit Homerus
Tliadis libro tertio.
LXX. Ebur atramento candefacere.
Ebur atramento candefacere , eft genuine forme,
cultum atque ornatum externum inducere, quo decus
illud nativum obfcuretur magis quam illuftretur. Pro¬
inde lena Plautina puclle naturali forma præditæ , ta¬
men ceruffam ad oblinendas malas poftulanti: Una,
inquit , opera ebur atramento candefacere pofteles. Ro
pterea quod omne lenocimum rebus natura pulchris
dehoneftamentum adferat , non venuftatem. Veluti
fi quis veritatem , qua nihil eft pulchrius, Rhetorum
pigmentis conetur cxornare. Porro gaoir
cerufla ad candorem conciliandum adhibert confucyit,
itidem purpurifla ad tingendas rubore malas. Simili
forma dixit in Moftellaria: Nova pistura interpolare vis
opus lepidiffimum.
LXXI. Sincerum vas incraftare.
Fodem ferme pertinet Horatiana metapliora, que
in Sermonum lib. 1. legitur, Satyra ni.
At nos virtates ipfas invertimfas, atque
Sincerum cupimus vas incruftare,
Hoc eft, qu per fe recta funt, ca nominibus alienis
impofitis depravamus atque obtegimus. Quanquam
poteft & ad fuperiorem fententiam eleganter accom¬
modari, hoc eft , cum rebus per fe decentibus tecto¬
rium inducimus, quod tegat & obfcuret nativum de¬
cus, non augeat.
LXXII. Pulchrorum etiam antumnus pulcher eff.
Tay nardy ù mopa kerh, 1. €. Palchrorum etiam an¬
tumnus pulcher. Metaphora proverbialis nata ex Ar¬
chelai apophthegmate, quod ab eo diétum Plutarchus
refert in Euripidem, qui jam pubefcentem atque exo¬
letum Agathonem in convivio fuaviabatur. Non ab¬
Judit ab illo Homerico, quod alio reddemus loco,
B xardyuns yroonev, 1. ©. € culmo cognofcere. Vernis
enim menfibus nihil non tenerum ac nitidum , cum
omnia adhuc in flore aut in herba funt. Cæterum
autumni temporc pofteaquam jam in culmos, aut cau¬
lem excreverunt, horridiora videntur. Quadrat igi¬
tur in ca, quæ cum natura fint egregia, ne tum qui¬
dem faftidienda videntur, cum maturuerunt. Alioqui
nihil fere tam foedum, quod non aliquando niteat æ¬
tate. Dicetur non ineleganter & in hos , qui belle
portant ætatem. y
LXXIH. Magnorum fluminum navigabiles fontes.
Simili metaphora videtur ditum & illud, quod re¬
fert ac notat Fabius in octavo Inftitutionum libro,
Magnorum fluminum navigabiles fontes fant. Eam fen¬
tentam ait fe juvene decantatam fuiffe. Significatau¬
tem præpotentium quantulacunque, plus pollere quam
univerfas tenuiura opes. Caterum notat Fabius hoc
fententiarum genus, quod palam falfæ videantur.
LXXIV. Generofioris arboris ftatim planta cum
ee frutta ef.
l Simillimam huic eodem loco fubjicit, Generofioris
arboris ftatim planta cum fruitu efè. Quo quidem id in¬
pul yidetur, egregia beneque nata ingenia, ftatum ma¬
A
ERASMI 140
turefcere, & ad frugem pervenire, Taxat Fabius &
hoc fententiz genus. Mihi tamen vifum eft in adagio¬
rum catalogum has quoque referre, quod vulgo cele¬
bres fuifle teftatur, & impudentior hyperbole, ficut
paulo fuperius dictum eft , non rejicitur ab hoc ge¬
nere.
LXXV. Cornicum oculos configere.
M. Tullius in oratione pro Murena {cribit ad hunc
modum : Deinde etiam fi quid apud majores noftros fait
in iſto ſtudio admirationis, id enunciatis veftris myfteriis,
totum eft contemptui © abjetum. Poſſet agi lege nec ne,
panci quondam ſciebant. Faftos enim valgo non babebant.
Erant in magna potentia qui confulebantur , a quibus etiam
dies tanguam a Chaldeis petebantur. Juventus eſt ſcriba
quidam Cn. Flavias , qui cornicum oculos confixerit, &
fingalis diebus edifcendos faltos populo propofuerit , © ab
ipfis jureconſultis , eornm fapientiam consprlarit, Itaque
irati illi quod funt veriti, ne dierum ratione pervulgata
© cognita , fine fka opera lege poffet agi , notas quafdam
compofuerunt , ut omnibus in rebus ipfi intereffent. Idem
in aGtione pro IL. Flacco: Hic Hercule cornici oculum,
at dicitur: nam hune Hermippaw hominem eruditum ,
civem (uum, cui debebat effe notifimes, percuffit. Porro
proverbium natum fit ex apologo quopiam , an ex
eventu, an ex metaphora fumptum, non fatis liquet.
Undecunque fluxerit , perinde valere vid@tur, corni¬
cum oculos configere *, quafi dicas , novo quodam in¬
vento veterum eruditionem obfcurare , efficereque ut
ſuperiores nihil ſcifle, nihil vidifie videantur. Efer¬
tur dutem per ironiam. In cadem fententia ufus eft
divus Hieronymus , Apologetico adverfus Ruftinum
fecundo: Nanc vero cum pro varietate regionum diverfa
ferantur exemplaria, & germana illa antiquaque tranfla¬
tio corrupta fit atque violata , nofiri arbitri putas, ant ex
pluribus judicare, quid verum fit, Ant NOVU opus in ve¬
tere condere , illudentibefgue fadeis, cornicam , ut dici¬
tur, oculos configere. Haec Hieronymus fentiens,, quafi
{ua caftigatione prolata, Judai jam nihil faituri vide¬
rentur, à quibus 1d temporis Veteris Teftamenti veritas
petebatur. Nec admodum diverfe ufurpavit Macro¬
bius libro Saturnalium feptimo : Er qura , inquiens,
his loquendi labyrinthis nos impares fatemur, age Veli,
hortemur Enftathium , ut recepta contraria difputatione,
quicquid pro vario cibo dici poteſt , velit communicare no¬
bifcum: ut fuis telis lingua violenta (uccumbat, © Gracas
Graco eripiat hanc plaufum, tanquam cornix cornici ocu¬
los effodiat. Ha&enus Macrobius. Illud non ab re
fuerit admonere leétorem, ut etiam atque etiam con¬
fideret , num cornicum vivacitas & concordia huic ada¬
gioni locum fecerit. Siquidem cornix antiquitus con¬
cordiz fymbolum erat. Ejufdem vivacitas etiam Gre¬
co proverbio celebrata eff. Ut is videatur cornicuna
oculos velle configere, quifquis ea quæ antiquitas ma¬
gno confenfu approbavit, damnare ac refcindere, co¬
netur. Nec admodum abfurdum, fi quis in hunc mo¬
dum accipiat, ut dicatur oculos cornicum configere,
di perfpicaciffimis oculatiffimifque vifumadimat, of¬
undatque tenebras: aut qui rem ipfiffimam acu, quod
ajunt, tangat, tantus videlicet artifex , ut non fo¬
lum fcopum, aut avem, verum & ipfos oculos jaculo
feriat.
LXXVI. Gladiatorio animo.
Proverbu fpeciem habet quod legimus in Phormio¬
ne Terentiana , Herm gladiatorio animo ad me affectant
viam. Quo fignificatur , ita tendi ad nocendum alteri,
ut id cum proprio etiam periculo tentetur , animo
pertinaci ,, paratoque vel perdere , vel perire. Nam
gladiatori compofito ad certamen hac pugne propo¬
ſita {ors eft, aut occidere fi occupaverit, aut occum¬
bere fi ceflaverit. Ariftoteles audaciam hujufifiodi ,
cum proprie falutis contemptu conjunétam, Celtica
appellat.
_I Si perpendas loca Ciceronis & Macrobii, intelliges hoc prover¬
bio fignificari, id facere cuipiam quod ipfe aliis facere folet. Qua
de re diximus in Queftienibus nofiris Hieronymianis Quælt: 1%
$. 13.
LXXVII.