Page 45 [45]
ipterminatam in omneis partes magnitàdinem regionum vi¬
fleretis. Nec dubium eft, quin Tullius imitatus hic
fit illud ex Platonis Cratylo : Ei un deg dy, warte oi
Tegywdoraio) , eredav Ti Dympo cv, ÖN ms unywe 37m¬
QW yar , Jeds œipores. 1. €. Wifi fane quemadmodum trage¬
diarum feriptores , ficubi haferint, ad machinas confu
ginnt, Deos fuftollentes. Quem Platonis locum ob igno¬
ratum proverbium, Latinus interpres perperam , aut
certe obfcure, vertit. Nimirum hunc in modum: 2Vf
forte , quemadmodum tragici, quoties ambigunt , commen¬
ritits quibufdam machinamentis ad Deos confuginnt. Ad
cundem lapidem impegifle videtur, qui Lyfandri vi¬
tam tranftulit è Plutarcho. Quum enim Lyfander in¬
ftituifict innovare remp. perpenderetque negocium efle
difficilius quam ut vulgaribus confiliis poflet expedi¬
ri, fecit quod poete folent in tragcedia, fictis oracu¬
lis ac Deorum religione ftuduit quod conftituerat effi¬
cere. Greeca fic habent : Saree w tes pudia, ungovlu
ipay mes oo: moAlmas Moyo TWO EN NG JENTUSE Ouve¬
nH aj rarontarv. i. c. Quemadmodum in tragedia
machinam tollens apud cives, refponfa velst a Pythio red¬
dita © oracula componebat apparabatque. Idem fubob¬
ſcure, fed fanc quam eleganter, indicat Ariftoteles li¬
bro Ff uf T° vara primo: Avafazien te d, inquiens,
DAT pen.) TA vA aregs tlw nocpormitaw. dr av WS Samproy
jo TIVO adria è dudyans esa) mote Ened culrov. Cy 5 mis dA¬
moss mv polmov ciriimy E yavor wv vay. Que quidem
verba fic licebit vertere: Nam Anaxagoras mente per¬
inde, quafi deo quopiam tragico, qui repente folet ofkendi,
utitur ad condendum mundum. Etenim cum haretinex¬
plicanda cana, quare neceffario fit , tum illam adducit.
Porro reliquis in rebus , quiduis potius canfam facit
coram que fiant, quam mentem. Unde inGrecorum
tragoedus illud pene folenne eft: Moma poea) © dou¬
poviay, 1.€. Multa forme deorum, &c. Cum induéto nu¬
mine fabulam explicant: veluti in Orefte Euripidis,
Apollo in mediis tumultibus apparens res turbatiffimas
fubito componit. Hujus rei exemplum videtur ab Ho¬
mero ductum, qui quemadmodum Iliad. primo, Pal¬
ladem inducit, ut ferocientem Achillem compefcerct,
ita compluribusaliis locis numenaliquodallegat. Quod
quidem Horat. in Arte Poet. vetat in comeediis fieri,
nifi rerum difficultas major fit, quam ut poffit huma¬
na ope explicari :
Nec Deun: interfit, nifi dignus vindice nodus
Tneiderit.
Qua ratione Plautus in Amphitryone Jovem induxit,
coque tragicocomeediam vocat. Lucianus in Philo¬
pfeude: Kei 70 ¥ Aoys, Seov dom pungganiis resonAnbluò y os
remy dulw sod S wyys. i.e. Ac jaxta proverbium, ar¬
bitrabar hunc mihi perinde quafi Deum quempiam repente
apparentem, à fortuna fuiffe adduitum. Allufiteodem in
lib. De mercede fervientibus: Oizéor d À niais tex¬
yudas Sol > TV dov CH uny avis eov don TA Ke TA
xaSeCcuo. i.c. Nam hi peculiariter ad hujuſizodi tra¬
gœdiam pertinent. Aut alinm Denm quempiam de repente
exortum , atque in antemnis confidentem. Huc refpexit
Euripides in Iphigenia Aulidenfi: 9e0s tye zÆolwd m
pins, 1.c. Equiden Deus tibi maximus apparzi. Lu¬
cianus in Seis: Emas, n P teagpudov 18m, Oeds cx
bris Im@avers. 1.€. Affiftens juxtatragedorum prover¬
bium, Deus ex improvifo offenfes. Apud Atheneum li¬
bro fexto lurconem quendam querentem facit poeta
nefcio quis, quod pifcium venditores vix oftenfos pi¬
{ces ftatim fubducerent:
Kal Jatov Sonatunsa ca avyuwee ,
i Am unyovis TWASVTE | Ware of Geol.
l.c. Et venditos mox eximunt Afpectuz ,
_ Venduntque tanguam a machina ritu Deim.
Proinde quoties falus ex infperato oftenditur, id Deo
folet adfcribi. Ita Plinius libro xxv. Quippe etiam inre¬
pertis alias invenit cafus , alias, ut vere dixerim, Dens,
Idem libro vicefimo feptimo : Hre ergo cafus, hic eft
ille, qui plurima invenit in vita Deus. |
LXIX. Homo homini Dems.
Non admodum hinc abludit & illud: ArbporG dy¬
54
let de co, qui fubitam atque infperatam attulit falu¬
tem, aut qui magno quopiam beneficio juvit. Anti¬
quitas enim nihil aliud exiftimabat cfe Deum, quam
prodeffe mortalibus : unde frugum, vini, legum,
auctores, & quicunque ad vitæ commoditatem ali¬
guid attuliffet, cos pro Diis habebat antiquitas: adco,
ut & beluas quafdam pro numinibus coluerit : velut
apud /Egyptios ciconiam, quod ferpentes, qui certo
anni tempore ex Arabicis paludibus fubvolant, ob¬
viam profe&à; arcere, conficereque credatur ; Apud
Romanos anfereri , quod Capitolinam arcem experge=
factis clangore cuftodibus , ab irruptione Gallorum
Quod indicat M. Tullius, cum libro De na¬
tura deorum primo feribit: Concludam beluas 2 Barba¬
ris propter beneficium confecratas. Quin & au&ore Pro¬
dico * Chio, corpora quadam inanima pro Dis habi¬
ta funt, velut fol, luna, aqua, terra, quod advitam
conducere viderentur, quodque horum commoditate
mortales majorem in modum dele&tarentur. Scythe,
quemadmodum in Toxaride teftatur Lucianus, per
ventum & gladium , tanquam per Deos jurant , pro¬
pterea quod ille fpirandi fit auctor, hic mortis. Sed
quoniam, ut inquit Cicero, plurima hominiab homi¬
ne vel commoda, vel incommoda folent oriri, & Dei
proprium eft vel fervare, vel benefacere: idcirco qui
in grayi periculo fuccurrit, quive ingenti quopiam affi¬
cit beneficio : quoniam Der quafi vice fungitur, eicui
prodeft, Deus dicitur extitifc. Huic adftipulatur il¬
la folennis apud Homerum atque Hefiodum clau¬
fula,
@coi durhpes tawv. i.e. Dii bonorum l'arcitores.
Et quod ait Strabo libro decimo : Rete dittym Oars
mortales tunc maxime Deos imitari, cum benefici fent.
Idem libro decimo feptimo tradit, Ægyptios quofdam
duplicem facere Deum, immortalem, qui rerum o¬
mnium fit auctor, & mortalem ignoti nominis i tum
à quibus beneficio fint afe&ti, cos ferme pro Diis co¬
lunt. Preterea vulgo quoque qui in rebus perplexis
ac defperatis, aut ancipiti periculo fervantur, 2 Deo
E
quopiam ajunt fefe fervatos. Horatius:
fic me fervavit Apollo.
Rurfum in Odis , in bello per Mercurium, &iterum
ab arboris iétu fefe Fauni ope fervatum fcribit. Eo¬
dem allufit Juvenalis, cum ait:
* Quadraginta tibi ff quis Deus, ant fimilis Diis
Et melior fatis donaret homuncio.
Item Virgilius in Tityro :
O Melibeez Deus nobis hec octa fecit.
Nangue erit ille mihi femper Dens: illins aram
Sepe tener noftris ab ovilibus imbuet Agnus.
Deinde reddit caufam, quare fit Cafarem loco numi¬
mis habiturus, beneficium fubtexens :
Ile meas errare boves, ut cernis, © ipfum
Ludere qaa vellem calamo permifit agrefti.
Plinius Secundus , lib. Naturalis Hiftoriæ fecundo,
manifeftius Græcam ræporuiaw indicavit, fed tamimpie
fentiens de Duis, quam paulo poft de animorum immor¬
talitate , deque corporum refurre@tione defipienter.
Nam cum & multitudinem Deorumirrififfet , & uni
illi fummo, quem aut mundum hunc, aut naturam
nefcio quam efe putat, prorfus ademiffet curam mor¬
talium: Dexs eff, inguit, mortali juvare mortalem. Et
hec ad eternam gloriam via. Hac proceres iere Romani,
hac nunc cælefti pafu cum liberis [uis vadit maximus omnis
aut rector Ve e/pafianas Auguftus , feffis rebus febveniens.
Hic off vetuftiffimus referendi bene merentibus gratiam
ros, #t tales numinibus adfcribane. Quippe -& omnium
altorum nomina Deorum , & que fupra fiderum retuli Mic
hominum nata funt meritis. Hactenus Plinius. Ovidius:
Conveniens homini efè hominem ferusre voluptas
Et melius nulla querttur arte favor.
Plutarchus in Commentario , quem inferipfit Adverfus
principem indoctum , negat Deos hoc nomine felices
1 Imo Cejo, ex inſula Ceo.
K Omnes editiones, quas vidimus, habent Quadringenta,
Tom. II. D2 elle
ee
è