Page 45 [45]
OCR
ipterminatam in omneis partes magnitàdinem regionum vifleretis. Nec dubium eft, quin Tullius imitatus hic fit illud ex Platonis Cratylo : Ei un deg dy, warte oi Tegywdoraio) , eredav Ti Dympo cv, ÖN ms unywe 37mQW yar , Jeds œipores. 1. €. Wifi fane quemadmodum tragediarum feriptores , ficubi haferint, ad machinas confu ginnt, Deos fuftollentes. Quem Platonis locum ob ignoratum proverbium, Latinus interpres perperam , aut certe obfcure, vertit. Nimirum hunc in modum: 2Vf forte , quemadmodum tragici, quoties ambigunt , commenritits quibufdam machinamentis ad Deos confuginnt. Ad cundem lapidem impegifle videtur, qui Lyfandri vitam tranftulit è Plutarcho. Quum enim Lyfander inftituifict innovare remp. perpenderetque negocium efle difficilius quam ut vulgaribus confiliis poflet expediri, fecit quod poete folent in tragcedia, fictis oraculis ac Deorum religione ftuduit quod conftituerat efficere. Greeca fic habent : Saree w tes pudia, ungovlu ipay mes oo: moAlmas Moyo TWO EN NG JENTUSE OuvenH aj rarontarv. i. c. Quemadmodum in tragedia machinam tollens apud cives, refponfa velst a Pythio reddita © oracula componebat apparabatque. Idem fubobſcure, fed fanc quam eleganter, indicat Ariftoteles libro Ff uf T° vara primo: Avafazien te d, inquiens, DAT pen.) TA vA aregs tlw nocpormitaw. dr av WS Samproy jo TIVO adria è dudyans esa) mote Ened culrov. Cy 5 mis dAmoss mv polmov ciriimy E yavor wv vay. Que quidem verba fic licebit vertere: Nam Anaxagoras mente perinde, quafi deo quopiam tragico, qui repente folet ofkendi, utitur ad condendum mundum. Etenim cum haretinexplicanda cana, quare neceffario fit , tum illam adducit. Porro reliquis in rebus , quiduis potius canfam facit coram que fiant, quam mentem. Unde inGrecorum tragoedus illud pene folenne eft: Moma poea) © doupoviay, 1.€. Multa forme deorum, &c. Cum induéto numine fabulam explicant: veluti in Orefte Euripidis, Apollo in mediis tumultibus apparens res turbatiffimas fubito componit. Hujus rei exemplum videtur ab Homero ductum, qui quemadmodum Iliad. primo, Palladem inducit, ut ferocientem Achillem compefcerct, ita compluribusaliis locis numenaliquodallegat. Quod quidem Horat. in Arte Poet. vetat in comeediis fieri, nifi rerum difficultas major fit, quam ut poffit humana ope explicari : Nec Deun: interfit, nifi dignus vindice nodus Tneiderit. Qua ratione Plautus in Amphitryone Jovem induxit, coque tragicocomeediam vocat. Lucianus in Philopfeude: Kei 70 ¥ Aoys, Seov dom pungganiis resonAnbluò y os remy dulw sod S wyys. i.e. Ac jaxta proverbium, arbitrabar hunc mihi perinde quafi Deum quempiam repente apparentem, à fortuna fuiffe adduitum. Allufiteodem in lib. De mercede fervientibus: Oizéor d À niais texyudas Sol > TV dov CH uny avis eov don TA Ke TA xaSeCcuo. i.c. Nam hi peculiariter ad hujuſizodi tragœdiam pertinent. Aut alinm Denm quempiam de repente exortum , atque in antemnis confidentem. Huc refpexit Euripides in Iphigenia Aulidenfi: 9e0s tye zÆolwd m pins, 1.c. Equiden Deus tibi maximus apparzi. Lucianus in Seis: Emas, n P teagpudov 18m, Oeds cx bris Im@avers. 1.€. Affiftens juxtatragedorum proverbium, Deus ex improvifo offenfes. Apud Atheneum libro fexto lurconem quendam querentem facit poeta nefcio quis, quod pifcium venditores vix oftenfos pi{ces ftatim fubducerent: Kal Jatov Sonatunsa ca avyuwee , i Am unyovis TWASVTE | Ware of Geol. l.c. Et venditos mox eximunt Afpectuz , _ Venduntque tanguam a machina ritu Deim. Proinde quoties falus ex infperato oftenditur, id Deo folet adfcribi. Ita Plinius libro xxv. Quippe etiam inrepertis alias invenit cafus , alias, ut vere dixerim, Dens, Idem libro vicefimo feptimo : Hre ergo cafus, hic eft ille, qui plurima invenit in vita Deus. | LXIX. Homo homini Dems. Non admodum hinc abludit & illud: ArbporG dy54 let de co, qui fubitam atque infperatam attulit falutem, aut qui magno quopiam beneficio juvit. Antiquitas enim nihil aliud exiftimabat cfe Deum, quam prodeffe mortalibus : unde frugum, vini, legum, auctores, & quicunque ad vitæ commoditatem aliguid attuliffet, cos pro Diis habebat antiquitas: adco, ut & beluas quafdam pro numinibus coluerit : velut apud /Egyptios ciconiam, quod ferpentes, qui certo anni tempore ex Arabicis paludibus fubvolant, obviam profe&à; arcere, conficereque credatur ; Apud Romanos anfereri , quod Capitolinam arcem experge= factis clangore cuftodibus , ab irruptione Gallorum Quod indicat M. Tullius, cum libro De natura deorum primo feribit: Concludam beluas 2 Barbaris propter beneficium confecratas. Quin & au&ore Prodico * Chio, corpora quadam inanima pro Dis habita funt, velut fol, luna, aqua, terra, quod advitam conducere viderentur, quodque horum commoditate mortales majorem in modum dele&tarentur. Scythe, quemadmodum in Toxaride teftatur Lucianus, per ventum & gladium , tanquam per Deos jurant , propterea quod ille fpirandi fit auctor, hic mortis. Sed quoniam, ut inquit Cicero, plurima hominiab homine vel commoda, vel incommoda folent oriri, & Dei proprium eft vel fervare, vel benefacere: idcirco qui in grayi periculo fuccurrit, quive ingenti quopiam afficit beneficio : quoniam Der quafi vice fungitur, eicui prodeft, Deus dicitur extitifc. Huic adftipulatur illa folennis apud Homerum atque Hefiodum claufula, @coi durhpes tawv. i.e. Dii bonorum l'arcitores. Et quod ait Strabo libro decimo : Rete dittym Oars mortales tunc maxime Deos imitari, cum benefici fent. Idem libro decimo feptimo tradit, Ægyptios quofdam duplicem facere Deum, immortalem, qui rerum omnium fit auctor, & mortalem ignoti nominis i tum à quibus beneficio fint afe&ti, cos ferme pro Diis colunt. Preterea vulgo quoque qui in rebus perplexis ac defperatis, aut ancipiti periculo fervantur, 2 Deo E quopiam ajunt fefe fervatos. Horatius: fic me fervavit Apollo. Rurfum in Odis , in bello per Mercurium, &iterum ab arboris iétu fefe Fauni ope fervatum fcribit. Eodem allufit Juvenalis, cum ait: * Quadraginta tibi ff quis Deus, ant fimilis Diis Et melior fatis donaret homuncio. Item Virgilius in Tityro : O Melibeez Deus nobis hec octa fecit. Nangue erit ille mihi femper Dens: illins aram Sepe tener noftris ab ovilibus imbuet Agnus. Deinde reddit caufam, quare fit Cafarem loco numimis habiturus, beneficium fubtexens : Ile meas errare boves, ut cernis, © ipfum Ludere qaa vellem calamo permifit agrefti. Plinius Secundus , lib. Naturalis Hiftoriæ fecundo, manifeftius Græcam ræporuiaw indicavit, fed tamimpie fentiens de Duis, quam paulo poft de animorum immortalitate , deque corporum refurre@tione defipienter. Nam cum & multitudinem Deorumirrififfet , & uni illi fummo, quem aut mundum hunc, aut naturam nefcio quam efe putat, prorfus ademiffet curam mortalium: Dexs eff, inguit, mortali juvare mortalem. Et hec ad eternam gloriam via. Hac proceres iere Romani, hac nunc cælefti pafu cum liberis [uis vadit maximus omnis aut rector Ve e/pafianas Auguftus , feffis rebus febveniens. Hic off vetuftiffimus referendi bene merentibus gratiam ros, #t tales numinibus adfcribane. Quippe -& omnium altorum nomina Deorum , & que fupra fiderum retuli Mic hominum nata funt meritis. Hactenus Plinius. Ovidius: Conveniens homini efè hominem ferusre voluptas Et melius nulla querttur arte favor. Plutarchus in Commentario , quem inferipfit Adverfus principem indoctum , negat Deos hoc nomine felices 1 Imo Cejo, ex inſula Ceo. K Omnes editiones, quas vidimus, habent Quadringenta, Tom. II. D2 elle ee è
