Page 106 [106]
OCR
Apud Homerum prim cipes quales, dsesdénat ac paroi reges. Aut regem aut fatuum nafci oportere. I ameeniflimi , vt Lacitus ait, ingenii: quod quidé ex co guct libello ludicro, quem {cripfit in Claudium Cæfarem {nam is nuperin Germania repertus , in lucem emerfit) huiu{modi refert ad gil, in eo de quo modò diximus opùfculo , Aut regem uum nafci oportet. Sed præltat lip fius verbis afcubere, Ego , inait, Icio me liberum factum , ex quo verum prouerbium fecerat, Aut regé afcioportere.Rurfum in codem libello, Occidit in vna domo Cra fagnum, Scriboniam;Baffioniam, Af farios,nobiles tamen. C m fatuum, vt etiam regnare pofler.Iterum alio in loco obfcurius quidem, fed tamen codemallufit carmine, Abrupit {tc alia tempora vite Iam fi verè fiodus,non or populari fe fortalli {tig uic prouerbio dedei tamd mpe regem & farnum, ita coniungit, yt verique alteri f Præfertim quum hæc fiv peculiaris regum aque vere regia, fap. ia,prudentia,vigilantia cæreros an e. Confent im elt igicur,prif illos reges , maxi parte infigni ítultitia præditos fuiffe quod partim è poetarum fabulis, partim ex hiftoriographoxa monumentis licet cognofcere, Siquidem. Agamemnon€ fuum Homerus, & huncimitau Tragici, ambitiofum potius quàm cordatum faciunt. Q uid autem ftultius quam vnica filie crudeliflima cade , imperatoris mercari tritulum? Quid ineptius quam pro barbara puellula ta iuueniliter di ladian ve quòd [ua fpoliarer ami{uos amores retinere non poffet, Achi cula:nec 1d fanè fine fummo totius exercitus difcrimine? Tum autem quàm inepte ftomachatur Achilles orbatus fuis amoribus,quam pueriliter deplorat apud matrem? at hűc vnum nopoeta, velut abfolutum egregii principis exemplar, propom feamus, dum Helena proftitute pudicitia muens,ac filiam appellans,negat fe poenitere beln quo tot clades acceperat , rot orbatus liberis, toties luétu funeftatus,ne Paris nő potiretur amica.Quid mulristrota.Ilias quam cft longa, nihil aliud quam quod cleganter feripfir Horatius, Stultorum regum & populorum continet æltus. uanquam & Odyflea fuos habet Procos & Alcinoos,craffos & ftupidos.Q min & Herculem ipfum, robuftum faciunt & animofum , fed hebetis crafsique animi, lam Hefiodus , quem nonnulli volunt antiquiorem Homero effe,principes Juesgdgus AC yyartous pellat opinor quod & paru faperent in ad~ miniftranda republica , & opibus per fas nefafque cumulandis inhiarent porius quàm communibus populi commodis. Cuiufmodi fingunt & Midam illum, ob animi ftoliditatem, afininis auriculis infignitum. Et haud fcio an huc pertineat & illud,quod prifci theologi nimirum poetæ, fapientiam Apollini tribuunt ac Palladi : Ioui deorum & hominum monarchæ fulmen duntaxat trifulcum,& nutum illum ac fupercili, quo totum olympum tremefacit,rélinquunt.Alioqui quis nepos, quis balatro vnquam nugatus eft, nugacius, aut nequius nequam fuit quàm hic cui regnum mundi dederunt? Technis fallit vxorem,nunc cygnus, nunc taurus, nuncaurum fadtus: infidias {truit mulierculis,furbornat Ganymedes,ac celum nothis implet, Ad cundem modum Neptunum & Plutonem fetoces & inexorabiles fingunt, fapientiam non tribuunt. Sed, vtad recentiores veniamus hiftorias,& miflas faciamus fabulas, quid tandem cordis fuifle credis Crefo Lydorum regi (fi modo talis fuit qualem depinxit Herodotus ) qui gemmis & auro congelto fretus, Soloni indignabarur quod fibi fælicis nomen non tribuerit? Aut quid fingi ftultius poteft Xerxe, quum ad Athon montem legatos mitteret,cimque contumehiofiffimis ac minaciflimis literis tetritaret:quum Hellefponto mari certum plagarum numerum infligi iuberet? Neque vero minus regaliter defipuit Alexander ille Magnus, quum abdicato patre,fouis filius falurari gauderet,dum yino certatet, da in conuiuiis ab adulatoribus vt Deum adorati ſeſe pateretur: dum quaritur hunc orbem victoriis anguftum efie, & Oceanunt ingreflus,alios quærit mu ndos quos expugnet, Ve ne commemorem interim Dionyfios , Prolemzos, Iulios, Nerones, Tiberios,Caligulas,Heliogabalos,Commodos, Domitios. quorum alius fibi Dei nomen vendicauir, juum cflet hominis vocabulo indignus:alius fetotum allentatoribus deridendum flum vero o de nihilo cfe quod abs re fuerit venem:quod duo delir ROT. propinauit : alius ambitione præceps vniuerfam orbem infaniflimis rerum tumultibus cécuflit, Sed cgo iure videar ineptus, qui catalogum hunc ingrediar,& aquam, vt aiunt, quæramin mari, Quin omnes porius & vererum & neotericorum annales euolue, nimirum ita competies, vix feculis aliquor vnum avt alterum extitiffe principem qui non infigni itultitia maximam perniciem inuexerit rebus humanis. Siquidem princeps, aut magno orbis totius malo ftultus eft, aut magno omnium bono fapit: ramerfi procliuius eft ladere quam prodefle ; & citius ferpit vel peruadit potius pernicies quàm vtilitas. At nunc yidemus nonnullos principes quiduis expetere potius quàm id quod vnum principis vocabulo dignos reddit: & ftultam plebeculam omnia potius fufpicere in regibus,quam id quod folum erat requirendum _Tuuenis eft: ifto patto fponfum commenda fponfe, non principem rei~ publica. Formofas eft :reété hoc nomine laudetur foemina, Bonis eft lacertis aut lareribus : probé dixifti, fi laudas athletam.Robuftus eft,& rolerans laborum : ifto titulo calones ac lixæ commendantur. Multum auri congeltum baber : fæneratorem diligentem pradicas, Facundus eft: fic admitor fophiftam.Bellè canit,bellé falrat: hiftrionum actibicinum laus ifta eft non regum, Inui@us eft bibendo: (nam hac quoque laude veteres delectati funt principes ) apté, fi fpongiam mihi laudas.Procerus eft, & ab humeris inter omnes eminet : pra» clarum,fiquid ex alto detrahendum fit.Tam illa, Scitè ludit alea; fcitè laterunculis : laus eft cum infimis nebulonibus communis,ac pudenda principi.Omnia congeras,cultum, aurum, gemmas,imagines,ab Hercule dedu@um genusyaut, fi mauis, à Codro Cecropéve:nifi pe@us mihi narras longè è vulgi ftultitia femotum , liberum a fordidis humilium rerum cupiditaubus,a falfifimis multitudinis opinionibus, non audio laudé rege dignam. Neque enim temere diuinus ille Plato fcripfit, non aliter foelices fore refpublicas,nifi fi aut philofophis committeretur impetium:aut,quibus imperium contigiflet, philofophiam fequerentur.Porid philofophiam fequi, non elt pallium aut peram circumferre , barbam demittere. Quid igitur? Iita quæ vulgus ftultè miratur contemnere, déque rebus longè fecus fentire,guàm hominum multitudo fentit. Nec video qui fieri poflit,vt qui putet fib: licere quicquid liber, qui diui= tas yt magnum quiddam admiretur , qui pro imperio quoduis etam iufiurandum violandum puter, quiinani rapiatur gloria,qui pudenda feruiatlibidini, qui mortem vehementer horreat: falutarem principem agere poffit. Ac primum quidem eft , re&té de fingulis iudicare: propterea quod infe&is opinionibus , ceu fontibus, ynde omnes vitæ {catent actiones , omnia perperam gerantur oportet. Proximum eft vt abhorreant à turpibus , ferantur ad honeſta. Nam verza fapientia non folum comple@titur vericognitionem, veriùm ctiam ftudium & amorem honefti. Siquidem liceat fortaflis inuenize qui pet{piciat bellum fine gravi rerum humanarum pernicie fufcip: non pofle , nec effe tanti veterem aliquem & obfoletum ditionisnrulum:vertm impellit ambitio yr omnia mifceatarmis. Er eft fortaflis qui videat , hinc maximam reipublica peftem nafer,quod ad gerendos magiftratus afcifcuntur non qui prudentia,rerum yfu, vite integritate plurimum prodeile reipublice poflint, fed qui maxima pecunie fumma licitétur: yerum huc pertrahir auaritia ve negleéto publico malo fifci negotium agat.Et non deeft qui intelligat,principis efle munus, ficutab omnibus accipit ve@iigal; itaomnium confulere rebus, prafidere in iudiciis, excludere maleficia, magiftrarus obferuare , corrigere leges inutiles: verum ab hoc ftudio reuocant voluptates, per quas non eft otium cutis principe dignis yacare. Eft qui fentiat fe plurimum prodelle poffe rebus mortalium : verum id quidem non fine vite difcrimine. Hic deferet rempublicam , quifquis exiftimabit infeelicifimum effe mori. Proinde primum omnium, principis animus omnibus erroribus liberadus eft, vt perfpi ciat quid veré honeftum, quid verè gloriolum, quid verè magnificum. Deinde inftillandum turpitudinis odium &tamor honefti, quo videlicet per{piciat quid principem deceat, & nihil appetat nifi quod fit bono ac falutari principe dignum: vehoneftum si fit videar , & hoc vno metiatur qamnia,necvnquam ab hoc aberret fcopo. Arque hanc vocant fapientiam, qua necefle eft vt princeps tanto ceteros antecellar mottales,quanto dignitate,opibus,ornatu,porentiaque antecedit. Atque vtinam faltem Chriftiani principes omnes fapiéuffimi illum regé imitentur,cui qut daretur optio, quicquid yellet ab co qui nihil non preftare poterar,aihil aliud oprauie quam fapientiam , & cam {gpientiam qua populum fibi commiflum rette gubernaret.Atque idem queſo quid aliud inculcat fuo filio,quam amorem ac ftudium fapientix? Eodem fpeGat quod Aeyptijfimulachrum principis ita reprafentabant yt oculum pingerent cum fcepiro, Nimirum quod oculus in corpore
