Page 106 [106]
Apud Ho¬
merum prim
cipes quales,
dsesdénat
ac paroi
reges.
Aut regem aut fatuum nafci oportere. I
ameeniflimi , vt
Lacitus ait, ingenii: quod quidé ex co
guct libello ludicro, quem {cripfit in
Claudium Cæfarem {nam is nuperin
Germania repertus , in lucem emerfit)
huiu{modi refert ad gil, in eo de quo
modò diximus opùfculo , Aut regem
uum nafci oportet. Sed præltat
lip fius verbis afcubere, Ego , in¬
ait, Icio me liberum factum , ex quo
verum prouerbium fecerat, Aut regé
afcioportere.Rurfum in codem libello, Occidit
in vna domo Cra fagnum, Scriboniam;Baffioniam, Af
farios,nobiles tamen. C m fatuum, vt etiam re¬
gnare pofler.Iterum alio in loco obfcurius quidem, fed tamen
codemallufit carmine,
Abrupit {tc alia tempora vite
Iam fi verè fiodus,non or
populari fe fortalli
{tig uic prouerbio dedei
tamd mpe regem & farnum, ita coniungit, yt veri¬
que alteri f Præfertim quum hæc fiv pe¬
culiaris regum aque vere regia, fap. ia,prudentia,vi¬
gilantia cæreros an e. Confent im elt igicur,prif
illos reges , maxi parte infigni ítultitia præditos fuiffe
quod partim è poetarum fabulis, partim ex hiftoriographoxa
monumentis licet cognofcere, Siquidem. Agamemnon€ fuum
Homerus, & huncimitau Tragici, ambitiofum potius quàm
cordatum faciunt. Q uid autem ftultius quam vnica filie cru¬
deliflima cade , imperatoris mercari tritulum? Quid ineptius
quam pro barbara puellula ta iuueniliter di ladian ve quòd
[ua fpoliarer ami¬
{uos amores retinere non poffet, Achi
cula:nec 1d fanè fine fummo totius exercitus difcrimine? Tum
autem quàm inepte ftomachatur Achilles orbatus fuis amori¬
bus,quam pueriliter deplorat apud matrem? at hűc vnum no¬
poeta, velut abfolutum egregii principis exemplar, propo¬
m fe¬
amus, dum Helena proftitute pudicitia mu¬
ens,ac filiam appellans,negat fe poenitere bel¬
n quo tot clades acceperat , rot orbatus liberis, toties luétu
funeftatus,ne Paris nő potiretur amica.Quid mulristrota.Ilias
quam cft longa, nihil aliud quam quod cleganter feripfir Ho¬
ratius,
Stultorum regum & populorum continet æltus.
uanquam & Odyflea fuos habet Procos & Alcinoos,craffos
& ftupidos.Q min & Herculem ipfum, robuftum faciunt & a¬
nimofum , fed hebetis crafsique animi, lam Hefiodus , quem
nonnulli volunt antiquiorem Homero effe,principes Juesgd¬
gus AC yyartous pellat opinor quod & paru faperent in ad~
miniftranda republica , & opibus per fas nefafque cumulan¬
dis inhiarent porius quàm communibus populi commodis.
Cuiufmodi fingunt & Midam illum, ob animi ftoliditatem,
afininis auriculis infignitum. Et haud fcio an huc pertineat &
illud,quod prifci theologi nimirum poetæ, fapientiam Apol¬
lini tribuunt ac Palladi : Ioui deorum & hominum monar¬
chæ fulmen duntaxat trifulcum,& nutum illum ac fupercili,
quo totum olympum tremefacit,rélinquunt.Alioqui quis ne¬
pos, quis balatro vnquam nugatus eft, nugacius, aut nequius
nequam fuit quàm hic cui regnum mundi dederunt? Technis
fallit vxorem,nunc cygnus, nunc taurus, nuncaurum fadtus:
infidias {truit mulierculis,furbornat Ganymedes,ac celum no¬
this implet, Ad cundem modum Neptunum & Plutonem fe¬
toces & inexorabiles fingunt, fapientiam non tribuunt. Sed,
vtad recentiores veniamus hiftorias,& miflas faciamus fabu¬
las, quid tandem cordis fuifle credis Crefo Lydorum regi (fi
modo talis fuit qualem depinxit Herodotus ) qui gemmis &
auro congelto fretus, Soloni indignabarur quod fibi fælicis
nomen non tribuerit? Aut quid fingi ftultius poteft Xerxe,
quum ad Athon montem legatos mitteret,cimque contume¬
hiofiffimis ac minaciflimis literis tetritaret:quum Hellefponto
mari certum plagarum numerum infligi iuberet? Neque vero
minus regaliter defipuit Alexander ille Magnus, quum abdi¬
cato patre,fouis filius falurari gauderet,dum yino certatet, da
in conuiuiis ab adulatoribus vt Deum adorati ſeſe pateretur:
dum quaritur hunc orbem victoriis anguftum efie, & O¬
ceanunt ingreflus,alios quærit mu ndos quos expugnet, Ve ne
commemorem interim Dionyfios , Prolemzos, Iulios, Nero¬
nes, Tiberios,Caligulas,Heliogabalos,Commodos, Domitios.
quorum alius fibi Dei nomen vendicauir, juum cflet hominis
vocabulo indignus:alius fetotum allentatoribus deridendum
flum vero
o de nihilo cfe quod
abs re fuerit ve¬
nem:quod duo
delir
ROT.
propinauit : alius ambitione præceps vniuerfam orbem infa¬
niflimis rerum tumultibus cécuflit, Sed cgo iure videar inep¬
tus, qui catalogum hunc ingrediar,& aquam, vt aiunt, quæ¬
ramin mari, Quin omnes porius & vererum & neotericorum
annales euolue, nimirum ita competies, vix feculis aliquor
vnum avt alterum extitiffe principem qui non infigni itul¬
titia maximam perniciem inuexerit rebus humanis. Siqui¬
dem princeps, aut magno orbis totius malo ftultus eft, aut
magno omnium bono fapit: ramerfi procliuius eft ladere
quam prodefle ; & citius ferpit vel peruadit potius pernicies
quàm vtilitas. At nunc yidemus nonnullos principes quiduis
expetere potius quàm id quod vnum principis vocabulo di¬
gnos reddit: & ftultam plebeculam omnia potius fufpicere in
regibus,quam id quod folum erat requirendum _Tuuenis eft:
ifto patto fponfum commenda fponfe, non principem rei~
publica. Formofas eft :reété hoc nomine laudetur foemina,
Bonis eft lacertis aut lareribus : probé dixifti, fi laudas athle¬
tam.Robuftus eft,& rolerans laborum : ifto titulo calones ac
lixæ commendantur. Multum auri congeltum baber : fæne¬
ratorem diligentem pradicas, Facundus eft: fic admitor fo¬
phiftam.Bellè canit,bellé falrat: hiftrionum actibicinum laus
ifta eft non regum, Inui@us eft bibendo: (nam hac quoque
laude veteres delectati funt principes ) apté, fi fpongiam mihi
laudas.Procerus eft, & ab humeris inter omnes eminet : pra»
clarum,fiquid ex alto detrahendum fit.Tam illa, Scitè ludit a¬
lea; fcitè laterunculis : laus eft cum infimis nebulonibus com¬
munis,ac pudenda principi.Omnia congeras,cultum, aurum,
gemmas,imagines,ab Hercule dedu@um genusyaut, fi mauis,
à Codro Cecropéve:nifi pe@us mihi narras longè è vulgi ftul¬
titia femotum , liberum a fordidis humilium rerum cupidita¬
ubus,a falfifimis multitudinis opinionibus, non audio laudé
rege dignam. Neque enim temere diuinus ille Plato fcripfit,
non aliter foelices fore refpublicas,nifi fi aut philofophis com¬
mitteretur impetium:aut,quibus imperium contigiflet, philo¬
fophiam fequerentur.Porid philofophiam fequi, non elt pal¬
lium aut peram circumferre , barbam demittere. Quid igitur?
Iita quæ vulgus ftultè miratur contemnere, déque rebus lon¬
gè fecus fentire,guàm hominum multitudo fentit. Nec video
qui fieri poflit,vt qui putet fib: licere quicquid liber, qui diui=
tas yt magnum quiddam admiretur , qui pro imperio quod¬
uis etam iufiurandum violandum puter, quiinani rapiatur
gloria,qui pudenda feruiatlibidini, qui mortem vehementer
horreat: falutarem principem agere poffit. Ac primum qui¬
dem eft , re&té de fingulis iudicare: propterea quod infe¬
&is opinionibus , ceu fontibus, ynde omnes vitæ {catent
actiones , omnia perperam gerantur oportet. Proximum
eft vt abhorreant à turpibus , ferantur ad honeſta. Nam verza
fapientia non folum comple@titur vericognitionem, veriùm
ctiam ftudium & amorem honefti. Siquidem liceat fortaflis
inuenize qui pet{piciat bellum fine gravi rerum humanarum
pernicie fufcip: non pofle , nec effe tanti veterem aliquem &
obfoletum ditionisnrulum:vertm impellit ambitio yr omnia
mifceatarmis. Er eft fortaflis qui videat , hinc maximam rei¬
publica peftem nafer,quod ad gerendos magiftratus afcifcun¬
tur non qui prudentia,rerum yfu, vite integritate plurimum
prodeile reipublice poflint, fed qui maxima pecunie fum¬
ma licitétur: yerum huc pertrahir auaritia ve negleéto publi¬
co malo fifci negotium agat.Et non deeft qui intelligat,prin¬
cipis efle munus, ficutab omnibus accipit ve@iigal; itaom¬
nium confulere rebus, prafidere in iudiciis, excludere ma¬
leficia, magiftrarus obferuare , corrigere leges inutiles: ve¬
rum ab hoc ftudio reuocant voluptates, per quas non eft oti¬
um cutis principe dignis yacare. Eft qui fentiat fe plurimum
prodelle poffe rebus mortalium : verum id quidem non fine
vite difcrimine. Hic deferet rempublicam , quifquis exiftima¬
bit infeelicifimum effe mori. Proinde primum omnium,
principis animus omnibus erroribus liberadus eft, vt perfpi
ciat quid veré honeftum, quid verè gloriolum, quid verè
magnificum. Deinde inftillandum turpitudinis odium &ta¬
mor honefti, quo videlicet per{piciat quid principem deceat,
& nihil appetat nifi quod fit bono ac falutari principe di¬
gnum: vehoneftum si fit videar , & hoc vno metiatur qam¬
nia,necvnquam ab hoc aberret fcopo. Arque hanc vocant fa¬
pientiam, qua necefle eft vt princeps tanto ceteros antecellar
mottales,quanto dignitate,opibus,ornatu,porentiaque ante¬
cedit. Atque vtinam faltem Chriftiani principes omnes fapié¬
uffimi illum regé imitentur,cui qut daretur optio, quicquid
yellet ab co qui nihil non preftare poterar,aihil aliud oprauie
quam fapientiam , & cam {gpientiam qua populum fibi com¬
miflum rette gubernaret.Atque idem queſo quid aliud incul¬
cat fuo filio,quam amorem ac ftudium fapientix? Eodem fpe¬
Gat quod Aeyptijfimulachrum principis ita reprafentabant
yt oculum pingerent cum fcepiro, Nimirum quod oculus in
corpore