Page 96 [96]
67
etiam in illos qui fiaudanialios, fuifque commodis impen¬
fius vbique ftudent, Idem putat adagium quadrare etiam in
eos quì fruftra mendaciis agunt aducrfus artificem mentiédi.
uemadmodum yulgo dicunt,difficillima efle furari apud fu¬
res, ita difficillimum mendaciis impohere mendacibus.
Cum Care carizas. 30
Huicfimillimum refert Diogenianus, ne3s x&eaxweléers id
eft} Cum Care carizas:Rufticè agis cum rultico , barbarè lo¬
queris barbaro,crall'è cum craflo. Cares populi ſunr Phrygiæ,
d quibus alio loco dicemus : quorum mores prouetbiis al
quot fecere locum,
Cretenfis mare. 31
O xis rlo Javar id eft, Cretenfis mare, fubaudiendum,
nefcitaut metuit, Hanc parcemiam refert patiter atque expo¬
nit Strabo Geographiz lib. 10. {cribens, olim Cretenfes naui
gandi peritia rerumque maritimarum yfu principatum tenuif
{e : arque hinc antiquitus increbuifle prouerbium, Cretenfis
mare nefcit, in eos qui nefcire fingerent quod egregie calle¬
rent. Etenim qui confentancum elt, Cretenfes,quum fine in¬
fulares, ignorare mare quo cinguntur yndiquaque? Vius eft
eodem & Atiftides in Pericle, 6 xels roy aty7ey, Zenodotus fexi¬
bit apud Aleæum extare. His affine eft quod habet Horatius
in epift. ad O@auium, i
Parthis më- Ipfe cgo qui nullos me affirmo fcribere verfus,
dacior. Inuenior Parthis mendacior.
Quéd Parthi tum maximé pugnent quum fugam fimulant.
Adymbilicum ducere 32
Extant apud authores aliquot abfoluendi paremia , qua¬
rum de numero eftilla , Ad ymbilicum ducere, pro co quod
eft librum finire atque abfoluere.Sunt enim vmbilici,interpre
te Porphyrione,ornamenta quedam oflea, aut lignea cornea¬
ve, vmbilici noftri formam imitantia,qu¢ yoluminibus iam
abfolutis addebantur : argue hinc proucrbialem figuram cfle
natam , Ad vmbilicum peruenit, 1d eft ad finem, Horatius
in Epodis,
Deus deus nam me yetat
Inceptum celeres promiffum carmen iambos
Ad ymbilicum ducere.
Martialis in quarto Epigrammatum libro,
Ohe iam fatis eft, ohe libelle:
Tam peruenimus vfque ad ymbilicos,
Tu procedere adhuc& ire quæris.
Idem libro quinto,
Qug cedro decorata purpuráque
Nigris pagina creuit ymbilicis.
Idemin tertio,
Cedro nunelicet ambules perun&us,
Et frontes gemino decens honore,
Pics luxurièris vmbilicis
Rurfam in yndecimo,
Explicitum nobis y{que ad fua cornua librum,
Et quafi perfectum, Septitiane,tefers. ;
Verum equidé haud {cio poffitne prouerbium hoc alid quèm
ad hbrum aut carnem tranfferri,nifi durior fiat metaphora,
Summum faftigium imponere. 33
Illud generalius eft, Summum faftigium imponere, pro eo
quod eft rem omnibusfuis partibus abfoluere.Exempla repe¬
ties apud Ciceronem libro Officiorum tertio:apud Pliniumin
Epift.aliquoties. Tranflatum ab dificatoribus, qui perfecto
demum zdificio faftigium aliguod folent imponere. Quibus
ficuti fundamentum prima inftituendi operis pars eft , ica fa¬
{tigium fuprema eftiam abfoluti, Vnde quemadmodum Fun¬
damenta iacere,tranfferunt ad id quod eftinftituere quippia;
itidem Faftigium addere, traducunt ad rei perfetionem,fum¬
mamque, yt yocant,manum. Huic confine quod à Greas di¬
citut, 70y xoAopora tai, id'eft, Colophonem impofuit,
Summam manum addere.
Eandem vim habet , Summam manum addere. mirum ni
metaphora ab artificibus trandlata , qui primum rude quod¬
dam operis fimulachrum effingunt , atque hanc primam ap¬
pellantmanum : deinde formant expreffius :poftremo fum¬
ma cura expoliunt, atque hanc fupremamfeu fummam ma¬
num vocant, - Ouidius, A
Nec tamen illa legi poterunt patienter ab vllo,
Ne fciat his fummam fiquis abelle manum,
Mox pro eodem dixit vltimam limam.
Ablatum mediis opus eft incudibus illud,
Defuit & fcriptis vltima lima meis.
Yltima lima. Seneca ad Lucilium , Vino deditos delećtat potatio extrema,
illa que mergir, que ebrietati fummam manum imponit. Ea¬
dé figura dicimus,nihil deefle preter extrema manû,Exempla
crebriora funt apud fcriptores , quàm vt hic referat repetere.
Supremum fabulæ actum addere.
In candem formam referendum cft illud, Supremum fabu¬
HokoDo re a
Titwon.
læ atum addere, pro eo quod eft. extremum finem imponere
a poetis comerdiarum aut trageediarfi feriptoribus afcitum
qui fabulas fuas in actus quofdam diftribuunt. Vnde illud
Horatianum,
-nec fit quinto produdtior aétu.
Solent autem in extremo actu plurimum artis addere , ficuti
feribit M, Tulliusad Quintum fratrem , Illud te ad extremii
& oro & hortor,vt , ranquam poese boni & a&ores induftrij
folent,fic tu in extrema parte & conclufione munetis ac nego¬
tij tui diligentiffimus fis : vt hic tertius annus impetij tui, tan¬
quam tertius actus, perfectiflimus atque ornatiffimus efle vi¬
deatur, Idem ad Atucum libro 13. Etenim hac decantata erat
fabula : fed complere paginam volui. Cicero in Catone, tanf¬
fert ad vitam péraétam : quemadmodum & Apuleius libro,
Floridorum 3, de Philemone comico loquens, Renunciauerüt,
inquit, Philemonempoetam, quiexpectaretur ytin theatro
fitum argumentum finiret, iam domi veram fabulam con¬
fummaffe . Enimucro iam dixifle rebus humanis valere &
plaudere. Opinor ad hanc formam pertinere quod apud No¬
nium ait Lucilius : Sarcinatoris efle fummum fuere cento¬
nem optimé, ;
Cataftrophe fabule 36
CuiulMber exitum rei , prouerbiali figura cataftrophen vo¬
camus. Porro inter figuras prouerbiales illud admonuimus,
ynicuique difciplinæ atque artificio fua quædam effe pecu¬
liaria vocabula, quæ (quemadmodum in magicis pracamint¬
bus fieri côfucuit) pene fuperftitione quadam vfurpantur. Ea
quotiesin aliud quippiam trahuntur, ferè Loi fpeciem
obtinent : velut ex militari difciplina, receptui cancre & locã
deferere , & prima acies , & res ad triarios rediit. Ex mufica,
praludium pro prefatione,autingreflu negotij. fumma & ima
chorda,pro clamofa & graui yoce.&, eadem oberrare chorda.
pio co quod eft,in eadem re peccare fepius. Porro fabula om¬
nis,vt oitendit Donatus,in tres partes diftribuitur, in WOTE¬
ay, tarxon xatasgoplw. Protafis eft primus ille tumultus 1am
quafi glifcens. Epitafis, turba feruidiffima. Cataſtrophe, ſubita
rerum commurtatio, Vnde Lucianus eleganter exitum euen¬
tumque negotij, cataftrophen appellat, cum alias , tum in c6¬
mentarioDe mercede feruientibus, tim atio AY A ns ares maro¬
scogli È dpopores yivercu. id eft, Poft omnja denique qua illis
cataftrophe fabulz contingit. hoc eft , quis exitus feruiti). Et
in Alexandro Pfeudomante, 787 nos ma A Net des rtorydi¬
cs. id eft, Eiu{modi finis tragedie Alexand. Idem in vita
Peregrinavtis tel yA biz n 6 zare Fesie glio xorrascoglo? dpa¬
pams, Rurfus video te 6 bone Cronie ridentem fabulæ ca¬
raftrophen.
A capitey(quead calcem. 37
Quum rem totam fignificamus, à capite vique'ad calcem di
cimus, Cuius adagij triplex effe si vfus, autenim ad-cor¬
pus refererur aut ad animum,autadrem. qui duo pofteriores
plus obtinent venuftatis, nimirum quo plus habent figure.
Ad corpus, apud Homerum Iliados},
ts mod'as èn nepaNis. id eft, A capite vfque pedes¬
Irem Theocritus in Bucolifco,
Eat u wam Tas xipahäs ao n to wedt ouvyeyts adty.id eft,
Me acapite vique pedes luftrauit luminètotum.
Plautus in epidico, Contempla Epidice ab ynguiculo ad capil¬
lum fummum, Horatius,
-talos a vertice pulcher ad imos.
M. Tullius pro Rofcro Comodo, Nénne ipfum caput & fu¬
percilia illa penitus abrafa,olere malitia , & clamirare callidi¬
tatem videntur? Nonne ab imis ynguibus v{que ad verticem
fummum (fi quaconie&ura adfert hominibus tacita corporis
figura)ex fraude, fallaciis, mendaciis totus con{tare yiderur?
Ad rem:vt apud Ariftophanem in Pluto,
Axwé Toyu bs cya Te meg-ymaTe
Ex TW ody és rho xegohuy oot reyt to.
Audi ergo, quando totum ego negotium
pedibus vfque tibi ad caput percen feo.
Quanquam hic comicus ioci caufa præpofterè pofuit pedes &
caput. Diuus Hicronymus in præfatione libri quem Dierum
inferibunt Hebræi, Contuli cum eo à vertice, vraiunt, vfque
ad extremum ynguem. Ad animum hocpacto poterit want
ferti, Ego tibi mores & ingenium illius, breuiter hominem,
quantus eft, à fummo (vt aiunt) capillo, ad imum víque cal¬
cancum depingam. Quanquam exemplum M. Tullij, quod
modo retulimus, m agisad animum quam ad corpus videtui
pertinere.Quinetiam diuiditur adagium,quum caput negocij
vocamus' precipuum autoré: perinde vt & fontem dicimus.
Terentius , Te efle huic rei caput. Item apud Græcos, Caput et
7 rupoNUOY À medyuares. Lucianus in Tyrannicida, mis avegiri 14
dos xepahaioy id eft, tyrannis caput. Et Plato lib. De legibus
3. ziw TW sooty aniy dixinid elt {editionum fontem & Ad cal¬
cem yenire.In callce opetis,In extremo literarf tard calce.Ab
ipfo exordiri capite, A calce ad caputrecusrere:atque id ge¬