criam in illos qui ftaudantfalios, fuifque commodis impen¬
fius vbique ftudent, Idem putat adagium quadrare etiam in
eos qui fruftra mendaciis agunt aducrfus artificem mentiédi.
Quemadmodum vulgo dicunt, difficillima eflt furari apud fu¬
res, ita difficillimum mendaciis impohere mendacibus.
Cum Care carizas. 30
Huic fimillimum refert Diogenianus , zeds x&egxeeigeis id
eft, Cum Care carizas:Rufticé agis cum rultico , barbarè lo¬
uerisbarbaro,craflè cum craflo. Cares populi funt Phrygiæ,
È quibus alio loco dicemus : quorum mores prouetbiis alı¬
quot fecere locum.
Cretenfis mare. 31
O xelis 7d Seaway, id eft, Cretenfis mare. fubaudiendum,
nefcitaut metuit. Hanc parcemiam refert pariter atque expo¬
nit Strabo Geographiz lib. 10. {cribens, olim Cretenfes naul
gandi peritia rerúmque maritimarum vfu principatum tenuif
Te : arque hinc antiquitus increbuifle prouerbium, Cretenfis
mare nefcit, in eos Gui nefcire fingerent quod egregie calle¬
rent. Etenim qui confentancum eft, Cretenfes,quum fint in¬
fulares, ignorare mare quo cinguntur yndiquaque? Vius eft
codem & Ariſtides in Pericle, 6 xels Toy aty7ey, Zenodotus feri¬
bit apud Alcaum extare. His affine eft quod haber Horatius
in epift. ad OQauium, :
Parthis më- Ipfecgo qui nullos me affirmo fcribere verfus,
dacior. Inueniox Parthis mendacior.
Quod Parthi tum maximè pugnent quum fugam ſimulant.
Ad vmbilicum ducere 32
Extant apud authores aliquot abfoluendi paremia , qua¬
rum de numero eftilla , Ad ymbilicum ducere, pro eo quod
eft librum finire atque abfoluere.Sunt enim vmbilici,interpre
te Porphyrione,ornamenta quædam oflea, aut lignea coinea¬
ve, vmbilici noftri formam imitantia, gue voluminibus iam
abfolutis addebantur : atque hinc prouerbialem fisuram cfle
natam , Ad ymbilicum peruenit, id eftad finem, Horatius
in Epodis,
Deus deus nam me yetat
Inceptum celeres promiffum carmen iambos
Ad ymbilicum ducere.
Martialis in quarto Epigrammatum libro,
Oheiam fatis eft, ohe libelle:
Jam petuenimus y{que ad vmbilicos,
Tu procedere adhuc& ire quaris.
Idemlibro quinto,
Que cedro decorata purpuraque
Nigris pagina creuit ymbilicis.
Idemin tertio,
Cedro nunclicet ambules perunétus,
Et frontes gemino decens honore,
Pictis luxuriétis ymbilicis
Rurfum in yndecimo,
Explicitum nobis vfque ad fua cornua librum,
Et quafi perfe&tum, Septitiane,refers.
Verum equid haud fcio poffitne prouerbium hoc aliò quim
ad hbrum aut carnem tranfferri,nifi durior fiat metaphora.
Summum faftigium imponere. 33
Illud generalius eft, Summum faftigium imponere, pro eo
quod eft rem ommbusfuis partibus abfoluere.Exempla repe¬
ries apud Ciccronem libro Officiorum tertio:apud Pliniumin
Epift.aliquoties. Tranflatum ab edificatoribus, qui perfecto
demum edificio faftigium aliquod folent imponere. Quibus
ficuti fundamentum prima inftituendi operis pars eft , ita fa¬
ftigium fuprema eftiam abfoluti. Vnde quemadmodum Fun¬
damenta iacere,tranfferunt ad id quod eftinftituere quippid;
itidem Faftigium addere, traducunt ad rei perfeGionem,{um¬
mamque, yt vocant, manum. Huic confine quod à Græcis di¬
citur, 70y xohopõyæ atyne id elt, Colophonem impofuit,
Summam manum addere.
Eandem vim habet , Summam manum addere. mirum ni
metaphora ab artificibus tranflata , qui primüm rude quod¬
dam operis fimulachrum efingunt , atque hanc primam ap¬
pellantmanum : deinde formant expreffius :poftremo fum¬
ma cura expoliunt, atque hanc fupremam feu fummam ma¬
num vocant, — Ouidius, 3
Nec tamen illa legi poterunt patienter ab vllo,
Nefciat his fummam fiquis abefle manum,
Mox pro codem dixit vltimam limam.
Ablatum mediis opus eft incudibus illud,
> ae Defuir & feriptis vltima lima meis.
Vitima lima. Seneca ad Lucilium , Vino deditos delectat potatio extrema,
illa que mergit, qug ebrietati fummam manum imponit. Ea¬
dé figura dicimus,nihil deeffe preter extrema manû,Exempla
crebriora funt apud fcriptores, quam vt híc referat repetere,
Supremum fabula a&um addere. 35
In candem formam referendum cft illud, Supremum fabu¬
lz aétum addere, pro eo quod eft, extremum finem imponere
à poetis comeediarum aut trageediari. feriproribus afcitum
qui fabulas fuas in atus quofdam diftribuunt. Vnde illud
Horatianum,
-nec fit quinto produdtior actu.
Solent autem in exuemo a&u plurimum artis addere , ficuti
fcribit M. Tulliusad Quintum fratrem , Illud te ad extremit
& oro & hortor,vt, ranquam poere boni & actores induftrij
folent,fic tuin extrema parte & conclufione munetis ac nego¬
tj tui diligemtiffimus fis : vt hic tertius annus imperij tui, tan¬
quam tertius actus, perfectiffimus atque ornatiffimus efle vi¬
deatur, Idem ad Atticum libro 13, Etenim hac decantata erat
fabula : fed complere paginam volui. Cicero in Catone, tanf¬
fert ad vitam peractam : quemadmodum & Apulcius libro
Floridorum 3, de Philemone comico loquens, Renunciauerüt,
inquit, Philemonempoetam , quiexpeétaretur vcin theatro
fitum argumentum finiret, iam domi veram fabulam con¬
fummafle . Enimuero iam dixifle rebus humanis valere &_ `
plaudere: Opinorad hanc formam pertinere quod apud No¬
nium ait Lucilius: Sarcinatons efle fammum fuere cento¬
nem optimé,
Cataftrophe fabule 36
Cuiuflibet exitum rei, prouerbiali figura cataftrophen vo¬
camus. Porro inter figuras prouerbiales illud admonuimus,
ynicuique difcipling atque artificio fua quadam elle pecu¬
liaria vocabula, que (quemadmodum in magicis piecamini
bus fieri côfueuit) pene fuperftitione quadam vfurpantur. Fa
quotiesin aliud quippiam io {peciem
obtinent : velut ex militari difciplina, receptui canere & locã
deferere , & prima acies , & res adtriarios rediit. Ex mufica,
præludium pro prefatione,autingreflu negotij. fumma & ima
chorda,pro clamofa & graui yoce.&, eadem oberrare chorda.
pro co quod elt,in cadem re peccare fæpius. Porrò fabula om¬
nis,vt oftendit Donatus,in tres partes diftribuitur, in axdra
ay, tata, xaraseople. Protafis eft primus ille tumultus 1am
quafi glifcens, Epitafis, turba feruidiflima. Cataftrophe,fubita
rerum commutatio. Vnde Lucianus eleganter exitum euen¬
tumque negotij, cataftrophen appellar, cum alias , tum in c6¬
mentarioDe mercede feruientibus, i ado] M H Ns ot Teis huera¬
scogli F dpouares yivera. id eft, Poft omnia denique quæ illis
cataftrophe fabula contingit. hoc eft , quis exitus feruitij. Et
in Alexandro Pfeudomante,7ug7o 7405 MAANÉd1dps tavoli
as.id eft, Eiulmodi finis rrageedie Alexand. Idem in vita
Peregrin. au Fisdedyhar 7a ab xxre Kesey xoraspogled dpa¬
pars, Rurfus video te 6 bone Cronie ridentem fabulæ ca¬
taftrophen.
A capite v(quead calcem.
Quum rem totam fignificamus, à capite vfquead calcem di¬
cimus, Cuius adagij triplex efle poteft vfus , aut enim ad-cor¬
pus referetur, aut ad animum,autad rem. qui duo pofteriores
plus obtinent venuftatis, nimirum quo plus habent figure.
Ad corpus, apud Homerum Iliados |,
és widen ix negadis. id eft, A capite vfque pedes.
Irem Theocritus in Bucolifco,
E ai u am ras xipahés an n to Bede ouvyerts adty.id elt,
Me à capite vfque pedes luftrauit luminè totum:
Plaurusin epidico,Contempla Epidice ab vnguiculo ad capil¬
lum fummum, Horatius,
-talos à vertice pulcher ad imos.
M. Tullius pro Rofcio Comedo , Nénne ipfum caput & fu¬
perciliailla penitus abrafa,olere malitia, & clamitate callidi¬
tatem videntur ? Noone ab imis'ynguibus vfque ad verticem
fummum (fi quaconie&ura adfert hominibus tacita corporis
figura)ex fraudc, fallaciis, mendaciis totus confſtare videtur?
Ad rem:yt apud Ariftophanem in Pluto,
Anse TU, ús yO TR TEG VATA
Ex PH modov ts 71 HEDHAAY TOL FAT” tolo.
Audi ergo, quando totum ego negotium
pedibus vfque tibi ad caput percenfeo.
Quanquam hic comicus ioci caufa prepoftere pofuit pedes &
caput. Diuus Hicronymusin prafatione libri quem Dierum
infcribunt Hebrai, Contuli cum co à vertice, vraiunt, vfque
ad extremum ynguem, Ad animum hoc pacto poterit tran
ferri, Ego tibi mores & ingenium illius, breuiter hominem,
quantus eft, à fummo (vrt aiunt ) capillo, ad imum vfque cal¬
caneum depingam. anquam exemplum M. Tullij, quod
modo retulimus, m agisad animum quàm ad corpus videtur
pertinere.Quinetiam diuiditur adagium,quum caput negocij
vocamus‘ præcipuum autoré: perinde ve & fontem dicimus¬