Page 94 [94]
OCR
67 criam in illos qui ftaudantfalios, fuifque commodis impenfius vbique ftudent, Idem putat adagium quadrare etiam in eos qui fruftra mendaciis agunt aducrfus artificem mentiédi. Quemadmodum vulgo dicunt, difficillima eflt furari apud fures, ita difficillimum mendaciis impohere mendacibus. Cum Care carizas. 30 Huic fimillimum refert Diogenianus , zeds x&egxeeigeis id eft, Cum Care carizas:Rufticé agis cum rultico , barbarè louerisbarbaro,craflè cum craflo. Cares populi funt Phrygiæ, È quibus alio loco dicemus : quorum mores prouetbiis alıquot fecere locum. Cretenfis mare. 31 O xelis 7d Seaway, id eft, Cretenfis mare. fubaudiendum, nefcitaut metuit. Hanc parcemiam refert pariter atque exponit Strabo Geographiz lib. 10. {cribens, olim Cretenfes naul gandi peritia rerúmque maritimarum vfu principatum tenuif Te : arque hinc antiquitus increbuifle prouerbium, Cretenfis mare nefcit, in eos Gui nefcire fingerent quod egregie callerent. Etenim qui confentancum eft, Cretenfes,quum fint infulares, ignorare mare quo cinguntur yndiquaque? Vius eft codem & Ariſtides in Pericle, 6 xels Toy aty7ey, Zenodotus feribit apud Alcaum extare. His affine eft quod haber Horatius in epift. ad OQauium, : Parthis më- Ipfecgo qui nullos me affirmo fcribere verfus, dacior. Inueniox Parthis mendacior. Quod Parthi tum maximè pugnent quum fugam ſimulant. Ad vmbilicum ducere 32 Extant apud authores aliquot abfoluendi paremia , quarum de numero eftilla , Ad ymbilicum ducere, pro eo quod eft librum finire atque abfoluere.Sunt enim vmbilici,interpre te Porphyrione,ornamenta quædam oflea, aut lignea coineave, vmbilici noftri formam imitantia, gue voluminibus iam abfolutis addebantur : atque hinc prouerbialem fisuram cfle natam , Ad ymbilicum peruenit, id eftad finem, Horatius in Epodis, Deus deus nam me yetat Inceptum celeres promiffum carmen iambos Ad ymbilicum ducere. Martialis in quarto Epigrammatum libro, Oheiam fatis eft, ohe libelle: Jam petuenimus y{que ad vmbilicos, Tu procedere adhuc& ire quaris. Idemlibro quinto, Que cedro decorata purpuraque Nigris pagina creuit ymbilicis. Idemin tertio, Cedro nunclicet ambules perunétus, Et frontes gemino decens honore, Pictis luxuriétis ymbilicis Rurfum in yndecimo, Explicitum nobis vfque ad fua cornua librum, Et quafi perfe&tum, Septitiane,refers. Verum equid haud fcio poffitne prouerbium hoc aliò quim ad hbrum aut carnem tranfferri,nifi durior fiat metaphora. Summum faftigium imponere. 33 Illud generalius eft, Summum faftigium imponere, pro eo quod eft rem ommbusfuis partibus abfoluere.Exempla reperies apud Ciccronem libro Officiorum tertio:apud Pliniumin Epift.aliquoties. Tranflatum ab edificatoribus, qui perfecto demum edificio faftigium aliquod folent imponere. Quibus ficuti fundamentum prima inftituendi operis pars eft , ita faftigium fuprema eftiam abfoluti. Vnde quemadmodum Fundamenta iacere,tranfferunt ad id quod eftinftituere quippid; itidem Faftigium addere, traducunt ad rei perfeGionem,{ummamque, yt vocant, manum. Huic confine quod à Græcis dicitur, 70y xohopõyæ atyne id elt, Colophonem impofuit, Summam manum addere. Eandem vim habet , Summam manum addere. mirum ni metaphora ab artificibus tranflata , qui primüm rude quoddam operis fimulachrum efingunt , atque hanc primam appellantmanum : deinde formant expreffius :poftremo fumma cura expoliunt, atque hanc fupremam feu fummam manum vocant, — Ouidius, 3 Nec tamen illa legi poterunt patienter ab vllo, Nefciat his fummam fiquis abefle manum, Mox pro codem dixit vltimam limam. Ablatum mediis opus eft incudibus illud, > ae Defuir & feriptis vltima lima meis. Vitima lima. Seneca ad Lucilium , Vino deditos delectat potatio extrema, illa que mergit, qug ebrietati fummam manum imponit. Eadé figura dicimus,nihil deeffe preter extrema manû,Exempla crebriora funt apud fcriptores, quam vt híc referat repetere, Supremum fabula a&um addere. 35 In candem formam referendum cft illud, Supremum fabuxohohavacan Tio. lz aétum addere, pro eo quod eft, extremum finem imponere à poetis comeediarum aut trageediari. feriproribus afcitum qui fabulas fuas in atus quofdam diftribuunt. Vnde illud Horatianum, -nec fit quinto produdtior actu. Solent autem in exuemo a&u plurimum artis addere , ficuti fcribit M. Tulliusad Quintum fratrem , Illud te ad extremit & oro & hortor,vt, ranquam poere boni & actores induftrij folent,fic tuin extrema parte & conclufione munetis ac negotj tui diligemtiffimus fis : vt hic tertius annus imperij tui, tanquam tertius actus, perfectiffimus atque ornatiffimus efle videatur, Idem ad Atticum libro 13, Etenim hac decantata erat fabula : fed complere paginam volui. Cicero in Catone, tanffert ad vitam peractam : quemadmodum & Apulcius libro Floridorum 3, de Philemone comico loquens, Renunciauerüt, inquit, Philemonempoetam , quiexpeétaretur vcin theatro fitum argumentum finiret, iam domi veram fabulam confummafle . Enimuero iam dixifle rebus humanis valere &_ ` plaudere: Opinorad hanc formam pertinere quod apud Nonium ait Lucilius: Sarcinatons efle fammum fuere centonem optimé, Cataftrophe fabule 36 Cuiuflibet exitum rei, prouerbiali figura cataftrophen vocamus. Porro inter figuras prouerbiales illud admonuimus, ynicuique difcipling atque artificio fua quadam elle peculiaria vocabula, que (quemadmodum in magicis piecamini bus fieri côfueuit) pene fuperftitione quadam vfurpantur. Fa quotiesin aliud quippiam io {peciem obtinent : velut ex militari difciplina, receptui canere & locã deferere , & prima acies , & res adtriarios rediit. Ex mufica, præludium pro prefatione,autingreflu negotij. fumma & ima chorda,pro clamofa & graui yoce.&, eadem oberrare chorda. pro co quod elt,in cadem re peccare fæpius. Porrò fabula omnis,vt oftendit Donatus,in tres partes diftribuitur, in axdra ay, tata, xaraseople. Protafis eft primus ille tumultus 1am quafi glifcens, Epitafis, turba feruidiflima. Cataftrophe,fubita rerum commutatio. Vnde Lucianus eleganter exitum euentumque negotij, cataftrophen appellar, cum alias , tum in c6mentarioDe mercede feruientibus, i ado] M H Ns ot Teis huerascogli F dpouares yivera. id eft, Poft omnia denique quæ illis cataftrophe fabula contingit. hoc eft , quis exitus feruitij. Et in Alexandro Pfeudomante,7ug7o 7405 MAANÉd1dps tavoli as.id eft, Eiulmodi finis rrageedie Alexand. Idem in vita Peregrin. au Fisdedyhar 7a ab xxre Kesey xoraspogled dpapars, Rurfus video te 6 bone Cronie ridentem fabulæ cataftrophen. A capite v(quead calcem. Quum rem totam fignificamus, à capite vfquead calcem dicimus, Cuius adagij triplex efle poteft vfus , aut enim ad-corpus referetur, aut ad animum,autad rem. qui duo pofteriores plus obtinent venuftatis, nimirum quo plus habent figure. Ad corpus, apud Homerum Iliados |, és widen ix negadis. id eft, A capite vfque pedes. Irem Theocritus in Bucolifco, E ai u am ras xipahés an n to Bede ouvyerts adty.id elt, Me à capite vfque pedes luftrauit luminè totum: Plaurusin epidico,Contempla Epidice ab vnguiculo ad capillum fummum, Horatius, -talos à vertice pulcher ad imos. M. Tullius pro Rofcio Comedo , Nénne ipfum caput & fuperciliailla penitus abrafa,olere malitia, & clamitate calliditatem videntur ? Noone ab imis'ynguibus vfque ad verticem fummum (fi quaconie&ura adfert hominibus tacita corporis figura)ex fraudc, fallaciis, mendaciis totus confſtare videtur? Ad rem:yt apud Ariftophanem in Pluto, Anse TU, ús yO TR TEG VATA Ex PH modov ts 71 HEDHAAY TOL FAT” tolo. Audi ergo, quando totum ego negotium pedibus vfque tibi ad caput percenfeo. Quanquam hic comicus ioci caufa prepoftere pofuit pedes & caput. Diuus Hicronymusin prafatione libri quem Dierum infcribunt Hebrai, Contuli cum co à vertice, vraiunt, vfque ad extremum ynguem, Ad animum hoc pacto poterit tran ferri, Ego tibi mores & ingenium illius, breuiter hominem, quantus eft, à fummo (vrt aiunt ) capillo, ad imum vfque calcaneum depingam. anquam exemplum M. Tullij, quod modo retulimus, m agisad animum quàm ad corpus videtur pertinere.Quinetiam diuiditur adagium,quum caput negocij vocamus‘ præcipuum autoré: perinde ve & fontem dicimus
