Page 64 [64]
Fiti vt cons
dimentis, no
vi ciba.
Pitura non
eminens.
ceu faftidiuntur,quecuihque facilia videntur svt de me inte¬
rinr nihil dicam,quantis fudoribus opus hoc mihi conftiterit:
ne quifquam arbitretur vfqueadeo procliue, vel intelligere
vel fermoni paræmiaminrexere.Siquidem vt non mediocris
elt artifici),gemmulam fcitè includere anulo, & aurum purpu
ræ intexere; ita non eft, mihi crede, cuiufuisparemiam a¬
predecentérque orationi inferere Quédque Fabius feribit
de rifu,nihil affectari periculofius,idem de proverbio non in¬
iuria dixeris:Etenim in huiufmodi,quemadmodum & in mu¬
fica,nifi fummum pieftes artificem,ridiculus fis:& autlaudem
eximiam aut rifum auferas oportet.
QVATENYS VTENDYM ADAGIIS.
Proinde quatenus quibúfque modis vti conueniat adagiis,
indicabimus.Ac primo loco meminifle oportebit,vt quod ele¬
ganter Ariftoteles in commentariis rhetoricis admonuit de
adhibendis epithetis, id nos in vfurpandis adagüis obferue¬
mus: nempe vtillis yramur non tanquam cibis,{ed yeluti co¬
dimentis;id eft,non ad fatieratem, fed ad gratiam. Praterea ne
quouis inferamus loco,quemadmodum enim ridiculum fit fi
quibufdam locis gemmam alligaris: itidem abfurdum fi non
fuo loco adhibueris adagium. QuodveròFabius libro inftitu¬
tionum 8- de fententiis vfurpandıs præcepiņid totidem ferme
verbis de paræmiis precipi queat. Primum,ne , quemadmo¬
dum dictum eft,nimis crebriter yramur.Denfiras enim earum
obftat inuicem,quo minus eluceant, quemadmodum nec pi¬
tura,in qua nihil cireumlitum eft,eminet,ideoqueartifices e¬
tiam,quum plurain ynam tabulam opera conferunt, fpatiis
diftingunt , ne ymbrz in corpora cadant.Subfiltit enim om¬
nis pareemia,ideoque poft eam ytique aliud eft initium, Ynde
{oluta feré oratio elt,& è fingulis no membris fed fruftis col¬
Jata,{tru@ura caret.Porro yt adfert lumen clauus purpura in
loco infertus, ita certè neminem deceat intertexta pluribus
notis veftis.Accedit hoc quoque incommodi quod crebras ca
ptanti i necefle eft admifcere vel frigidas
vel coactas.Non enim poteft efle delectus, ybide numero la¬
boratur.Poftremò gratiam amittit quicquid aut immodicum
eft autintempeftinum.In cpiftolis tamen familiaribus licebit
paulo liberius hoc genere ludere:in oratione feria,ficuti par¬
cius,ita etiam accuratius adhibende.
VARIYS PROVERBIORVM VSVS.
Hocin loco non abs re futurum arbitror ,fi paucis velut in¬
dicaro quibus rationibus variari queat paræmiarum vfus ,yt
polsis idem adagium alia atque alia forma producere. Princi¬
pio, nihil vetat interdum quominus idem dictum ad com¬
plures fenfus accômodes : vt illud rerenzQéos 21905 id eft per¬
tufum dolium,vel ad obliuiofum,vel ad profufum , vel ad a¬
uarum,vel ad futilem,velad ingratum traduci poteft . Efluit
enim quicquid infuderis in animum immemoris:apud prodi¬
gum nihil durata: auari cupiditas nunquam expletur: futilis
& garrulus nihil continet:perit quicquid contuleris in homi¬
nemingratum. Nonnunquam per ironiam ad contrarias
etiam fententias defle&itur: quod genus, fi de mendacifsimo
quopiam loquens,dicas,äxoue ra éx reiardos,id eft, Audi è tripo¬
de dita. Fitinterim vrymius voculæ commuratione diuer¬
fis conueniatytideliy dAueg Meg, id eft Hoftiti munera non
munera:&, awjroy &dweg doeg , roho doeg Jeg, antay
čdoog Sieg -yt idem adagium ad hoftes,ad pauperes,ad aflen
tatores,ad poetas defletatur. Nam hoſtium munera pernici¬
em adferre creduntur.&,fiquid donant pauperes,aut adulato¬
res,aut pocte,captationes {unt yerius quam munera.Breuitér
ad omnia in que quocunque modo hæc fimilitudo competit,
accommodes licebit.Ila ratio fermè comunis omnibus, quo¬
ties 4 perſona ad remaut contra fit defleétio . Ad perſonam,
hoc pacto,Prouerbium eft,uyd” HegxA#s agòs Ao,id elt,ne Her
cules eidem aduerfus duos: ego verò Therfites magis quàm
Hercules,quî pofsim vtrique refpondere? Ad rem torguebi¬
tur hoc modo , Prouerbio di&um eft, uyd? Hegxhis neòs d'io:
ego qui pofsim pariter& morbo &inopiæ tolcrandæ par ef
ſe? Variatur &inuerfione prouerbium, vt diétum eft, pud”
He agos dvo,& tu ynus contra duos Hercules audes con¬
gteditItem hoc paéto,Contra tritum Gracis prouerbium, ex¬
pectatis carbonibus thefaurum reperi.Et,Commutauimus,n6o
agire ehxcoy,id eft aurea zreis: fed plane NA unter,
eft wea aureis.Præterea nonnunquam explicatur adagium
& confertur: n6nunquam fimplex allegoria refertur.Aliquo¬
ties ctiam mutilum proponitur, vt fiquo refpondente quod
nihil ad rem pertineat,dicas,uuos day reu;id eft falces polini.
bam.Et apud Ciceronem, t u% Aida, id et, que dantur.
Interim fatis eft ynico verbo allufifle,vt apud “Atiltorelé om¬
nes eiufmodi inter ipfos xeegués id eft figuli. Sunt & alia va¬
niadi rationes:yerticas fiquisexactius perfequi cupiet,¢ noltris
cOmétariis,quos de duplicicopiacontertp imus,petat licebit.
. DE FIGYRIS PROVERBIALIB VS.
Reliquum eft vt ad parœmiarum catalogum accingamur,
fed fi prius figuras aliquot prouerbiales oftendetimus. Que¬
dam enim dicta funt fpecie nő magnopere. prouerbiali, que¬
dam autem axesipudd(id eft prouerbiali) figura,yt facile pot
{int in patemiarum ordinem cooptari . Fgitur in totum, pro¬
uerbiorum generi confinis elt omnis fententia, præterca me¬
taphora , peculiariter allegoria: & in his precipue qua fu¬
muntur à rebus mfignibus , & vulgo celebratis : vta nauiga¬
tione,a bello.Quod genus funtilla,fecundis nauigare yentis,
naufragium facere, yertere yela,tenere clauum, &, ¢xhaurire
fentinam,&,tradere ventis vela, ctrahere vela.Item illa, bel¬
licum canere,&, vorfis gladiis pugnare,receptui canere,comi¬
nus atque eminus pugnare,conferre pedem, coferere manus,
atque id genus alia fexcenta.Que fi paulo longius traducan¬
tur,abeuntin paremia formam. Item que ducuntura rebus
notis ac vehementer quotidiano fen fui familiaribus:vt quo¬
ties corporis geftus ad animi rem tranfferuntur, cuiufmodi
funt,premere pollicem,pro fauere:corrugare fronté, pro mo¬
lefte ferre:ringi, pro indignari:exporrigere frontem,pro hila¬
re(cere.Preterea qua trahuntur a fenfibus corporis, velut ol¬
facere,pro refcifcere:deguftare, pro experiri.Prouerbii ferè fa¬
ciem habent quoties quæ funt artibus peculiaria vocabula,
aliò detorquentur, vr dis dix maoër, id eft, bis per omnia,a mu¬
ficis:ix Mauergov,id cft,ex dimetiente,a mathematicis.irem, fe
quipedalia verba.incudi reddere,a fabris zrarus: ad amuflim,
à fabris lapidariis: nullam lineam duxi,a pictoribus: extremii
a&um adiungere, à fcenis. Interdum citra figuram tacita al
lufio prouerbiale quiddam adfert.Ea tum erit optima quoties
ad authorem aut rem {pectar magnopere celebrem , nullique
incognitam, qualis eft apud Gracos Homerus, apud Latinos
Vergilius.Quod genus eftillud apud Plutarchum, im uderu~
dis Tirar aol 7? eyadol Te augen. id eft, Quandoqui¬
dem teltes fané Platoni multique bonique adfunt. Allufum
eft enim ad morem facrorum,in quibus facerdos dicere con¬
faenit, Tis mdt;id eft,quis hic? Deinde qui aderant, refponde¬
bant, -avoir yaoi n magav. id eft,Multique bonique ad¬
funt. Irem illud apud Ciceronem ad Atticum, Ew 7: dv’ éeyo¬
age, id elt, Simul duobus cuntibus.Et apud Lucianum, iarg&y
aides, id eft, medicorum filii. pro medicis ipfis, Accedunt ad
prouerbii fpeciem & illa,bucolico carmini familiaria, edwo¬
TH, Avana, KTODV OUIA» wvavnoid eht, impoflibilia, neceflaria,
abfurda,contraria,fimilia. Adware ſunt eiufmodi,
AR’ loos YS 6 psyhos tx” i ovi xÙ ata pere» id eft,
Sed labor adfimilis metiri in littore fluctus.
Et apud:Vergilium, ;
Anté leues ergo pafcentur in xthere cerui,
Et freta deftituent nudos in littore pifces.
Aveyxca funt huiufmodi, ; i
Dum juga montis aper fluuios dum pifcis amabit.
Et apud Senecam,
Lucida dum current annofi fidera mundi.
Armay exemplum hoc erit y
Atque idem iungat vulpes,& mulgeat hircos.
Contrariorum hoc,
Nunc virides etiam occultant fpineta lacertos: M:
Me ramen yrit amor. Item apud Theocritum, filj.
Hrid aya KW wovros,aryoven d kiTa n
AD ix ov arya steve Wwrode di ix, id eft,
Ecce filet maris vnda,filent & flamina venti:
Haud tamen intra noftra filent precordia cure
Similium,
Torua leæna lupum fequitur,lupus ipfe capellam.
Et apud Theocritum, N
À GE Toy XÜTT0Y0 AUXOS TU aiya Mianet ideft,
Capra petit cytifum, fequitur lupus ipfe capellam.
Sunt & aliæduæ figuræ maximè confines parœæmiarum genc¬
ri, que conſtant vel eiuſdem aut fimilis iteratione vocis , vel
contrariarum contextu. Quod genus funt, dava’ ord xaxgy
xoxds. xaxgi egugs xansy Gov . 1d eft, Perdam te malum male,
Mali corui mala ouum. Et,%¢uua opoÿ copay, id eft, Alumnus
fapientis fapiens.Id quod eft apud Græcos conucos pariter ac
tragicos penè folenne.Er,Eueniunt digna dignis. Amico ami¬
cus. Malis malus. Bonis bonus . Vterque vttique cordi. Suus
rex reginæ placer. Et, Manus manum fricat. Graculus ad gra
culum. Contrariorum genus fic habet, ed Axa andina €
puaods-id elt,Et iufta & iniufta.Probe & improbe,apud Anifto
phanem eva n € duguanid eft Volentibufque & nolentibus,
apud Platonem . Item, y Yas, cov? tengy, id elt, Nullum di¬
ctum, neque fastum . Apud noftros item, Verùm vbi fas ver¬
fum atque nefas, Fata arque infecta canebat . Quo tropo fic
vfus eſt Valerius Maximus, vt ad verum ſenſum non cohæ¬
rear,tantúum exaggerat: Obteftantem,inquit,fe,aduerfus om~
ne fas & nefas,quum in fummo effet imperio, à te equite Ro¬
mano fuifle trucidatum , Nam quiconfiftit yt facinus nefa¬
rium dicatur efle faétum aduerfus omne nefas? Quo iure,
a iniuria. Quiduis & facere & pati, Digna arque in¬
igna. Quid dixit, aut quid tacuit? Domi bellique. Publicè,
priuatim. Quod fcis, ea Clamque palamque .locaque &
feria, Manibus pedibufgue . Nodéfque diéſque. Quæ pina
aut viti