Page 64 [64]
OCR
Fiti vt cons dimentis, no vi ciba. Pitura non eminens. ceu faftidiuntur,quecuihque facilia videntur svt de me interinr nihil dicam,quantis fudoribus opus hoc mihi conftiterit: ne quifquam arbitretur vfqueadeo procliue, vel intelligere vel fermoni paræmiaminrexere.Siquidem vt non mediocris elt artifici),gemmulam fcitè includere anulo, & aurum purpu ræ intexere; ita non eft, mihi crede, cuiufuisparemiam apredecentérque orationi inferere Quédque Fabius feribit de rifu,nihil affectari periculofius,idem de proverbio non iniuria dixeris:Etenim in huiufmodi,quemadmodum & in mufica,nifi fummum pieftes artificem,ridiculus fis:& autlaudem eximiam aut rifum auferas oportet. QVATENYS VTENDYM ADAGIIS. Proinde quatenus quibúfque modis vti conueniat adagiis, indicabimus.Ac primo loco meminifle oportebit,vt quod eleganter Ariftoteles in commentariis rhetoricis admonuit de adhibendis epithetis, id nos in vfurpandis adagüis obferuemus: nempe vtillis yramur non tanquam cibis,{ed yeluti codimentis;id eft,non ad fatieratem, fed ad gratiam. Praterea ne quouis inferamus loco,quemadmodum enim ridiculum fit fi quibufdam locis gemmam alligaris: itidem abfurdum fi non fuo loco adhibueris adagium. QuodveròFabius libro inftitutionum 8- de fententiis vfurpandıs præcepiņid totidem ferme verbis de paræmiis precipi queat. Primum,ne , quemadmodum dictum eft,nimis crebriter yramur.Denfiras enim earum obftat inuicem,quo minus eluceant, quemadmodum nec pitura,in qua nihil cireumlitum eft,eminet,ideoqueartifices etiam,quum plurain ynam tabulam opera conferunt, fpatiis diftingunt , ne ymbrz in corpora cadant.Subfiltit enim omnis pareemia,ideoque poft eam ytique aliud eft initium, Ynde {oluta feré oratio elt,& è fingulis no membris fed fruftis colJata,{tru@ura caret.Porro yt adfert lumen clauus purpura in loco infertus, ita certè neminem deceat intertexta pluribus notis veftis.Accedit hoc quoque incommodi quod crebras ca ptanti i necefle eft admifcere vel frigidas vel coactas.Non enim poteft efle delectus, ybide numero laboratur.Poftremò gratiam amittit quicquid aut immodicum eft autintempeftinum.In cpiftolis tamen familiaribus licebit paulo liberius hoc genere ludere:in oratione feria,ficuti parcius,ita etiam accuratius adhibende. VARIYS PROVERBIORVM VSVS. Hocin loco non abs re futurum arbitror ,fi paucis velut indicaro quibus rationibus variari queat paræmiarum vfus ,yt polsis idem adagium alia atque alia forma producere. Principio, nihil vetat interdum quominus idem dictum ad complures fenfus accômodes : vt illud rerenzQéos 21905 id eft pertufum dolium,vel ad obliuiofum,vel ad profufum , vel ad auarum,vel ad futilem,velad ingratum traduci poteft . Efluit enim quicquid infuderis in animum immemoris:apud prodigum nihil durata: auari cupiditas nunquam expletur: futilis & garrulus nihil continet:perit quicquid contuleris in hominemingratum. Nonnunquam per ironiam ad contrarias etiam fententias defle&itur: quod genus, fi de mendacifsimo quopiam loquens,dicas,äxoue ra éx reiardos,id eft, Audi è tripode dita. Fitinterim vrymius voculæ commuratione diuerfis conueniatytideliy dAueg Meg, id eft Hoftiti munera non munera:&, awjroy &dweg doeg , roho doeg Jeg, antay čdoog Sieg -yt idem adagium ad hoftes,ad pauperes,ad aflen tatores,ad poetas defletatur. Nam hoſtium munera perniciem adferre creduntur.&,fiquid donant pauperes,aut adulatores,aut pocte,captationes {unt yerius quam munera.Breuitér ad omnia in que quocunque modo hæc fimilitudo competit, accommodes licebit.Ila ratio fermè comunis omnibus, quoties 4 perſona ad remaut contra fit defleétio . Ad perſonam, hoc pacto,Prouerbium eft,uyd” HegxA#s agòs Ao,id elt,ne Her cules eidem aduerfus duos: ego verò Therfites magis quàm Hercules,quî pofsim vtrique refpondere? Ad rem torguebitur hoc modo , Prouerbio di&um eft, uyd? Hegxhis neòs d'io: ego qui pofsim pariter& morbo &inopiæ tolcrandæ par ef ſe? Variatur &inuerfione prouerbium, vt diétum eft, pud” He agos dvo,& tu ynus contra duos Hercules audes congteditItem hoc paéto,Contra tritum Gracis prouerbium, expectatis carbonibus thefaurum reperi.Et,Commutauimus,n6o agire ehxcoy,id eft aurea zreis: fed plane NA unter, eft wea aureis.Præterea nonnunquam explicatur adagium & confertur: n6nunquam fimplex allegoria refertur.Aliquoties ctiam mutilum proponitur, vt fiquo refpondente quod nihil ad rem pertineat,dicas,uuos day reu;id eft falces polini. bam.Et apud Ciceronem, t u% Aida, id et, que dantur. Interim fatis eft ynico verbo allufifle,vt apud “Atiltorelé omnes eiufmodi inter ipfos xeegués id eft figuli. Sunt & alia vaniadi rationes:yerticas fiquisexactius perfequi cupiet,¢ noltris cOmétariis,quos de duplicicopiacontertp imus,petat licebit. . DE FIGYRIS PROVERBIALIB VS. Reliquum eft vt ad parœmiarum catalogum accingamur, fed fi prius figuras aliquot prouerbiales oftendetimus. Quedam enim dicta funt fpecie nő magnopere. prouerbiali, que dam autem axesipudd(id eft prouerbiali) figura,yt facile pot {int in patemiarum ordinem cooptari . Fgitur in totum, prouerbiorum generi confinis elt omnis fententia, præterca metaphora , peculiariter allegoria: & in his precipue qua fumuntur à rebus mfignibus , & vulgo celebratis : vta nauigatione,a bello.Quod genus funtilla,fecundis nauigare yentis, naufragium facere, yertere yela,tenere clauum, &, ¢xhaurire fentinam,&,tradere ventis vela, ctrahere vela.Item illa, bellicum canere,&, vorfis gladiis pugnare,receptui canere,cominus atque eminus pugnare,conferre pedem, coferere manus, atque id genus alia fexcenta.Que fi paulo longius traducantur,abeuntin paremia formam. Item que ducuntura rebus notis ac vehementer quotidiano fen fui familiaribus:vt quoties corporis geftus ad animi rem tranfferuntur, cuiufmodi funt,premere pollicem,pro fauere:corrugare fronté, pro molefte ferre:ringi, pro indignari:exporrigere frontem,pro hilare(cere.Preterea qua trahuntur a fenfibus corporis, velut olfacere,pro refcifcere:deguftare, pro experiri.Prouerbii ferè faciem habent quoties quæ funt artibus peculiaria vocabula, aliò detorquentur, vr dis dix maoër, id eft, bis per omnia,a muficis:ix Mauergov,id cft,ex dimetiente,a mathematicis.irem, fe quipedalia verba.incudi reddere,a fabris zrarus: ad amuflim, à fabris lapidariis: nullam lineam duxi,a pictoribus: extremii a&um adiungere, à fcenis. Interdum citra figuram tacita al lufio prouerbiale quiddam adfert.Ea tum erit optima quoties ad authorem aut rem {pectar magnopere celebrem , nullique incognitam, qualis eft apud Gracos Homerus, apud Latinos Vergilius.Quod genus eftillud apud Plutarchum, im uderu~ dis Tirar aol 7? eyadol Te augen. id eft, Quandoquidem teltes fané Platoni multique bonique adfunt. Allufum eft enim ad morem facrorum,in quibus facerdos dicere confaenit, Tis mdt;id eft,quis hic? Deinde qui aderant, refpondebant, -avoir yaoi n magav. id eft,Multique bonique adfunt. Irem illud apud Ciceronem ad Atticum, Ew 7: dv’ éeyoage, id elt, Simul duobus cuntibus.Et apud Lucianum, iarg&y aides, id eft, medicorum filii. pro medicis ipfis, Accedunt ad prouerbii fpeciem & illa,bucolico carmini familiaria, edwoTH, Avana, KTODV OUIA» wvavnoid eht, impoflibilia, neceflaria, abfurda,contraria,fimilia. Adware ſunt eiufmodi, AR’ loos YS 6 psyhos tx” i ovi xÙ ata pere» id eft, Sed labor adfimilis metiri in littore fluctus. Et apud:Vergilium, ; Anté leues ergo pafcentur in xthere cerui, Et freta deftituent nudos in littore pifces. Aveyxca funt huiufmodi, ; i Dum juga montis aper fluuios dum pifcis amabit. Et apud Senecam, Lucida dum current annofi fidera mundi. Armay exemplum hoc erit y Atque idem iungat vulpes,& mulgeat hircos. Contrariorum hoc, Nunc virides etiam occultant fpineta lacertos: M: Me ramen yrit amor. Item apud Theocritum, filj. Hrid aya KW wovros,aryoven d kiTa n AD ix ov arya steve Wwrode di ix, id eft, Ecce filet maris vnda,filent & flamina venti: Haud tamen intra noftra filent precordia cure Similium, Torua leæna lupum fequitur,lupus ipfe capellam. Et apud Theocritum, N À GE Toy XÜTT0Y0 AUXOS TU aiya Mianet ideft, Capra petit cytifum, fequitur lupus ipfe capellam. Sunt & aliæduæ figuræ maximè confines parœæmiarum gencri, que conſtant vel eiuſdem aut fimilis iteratione vocis , vel contrariarum contextu. Quod genus funt, dava’ ord xaxgy xoxds. xaxgi egugs xansy Gov . 1d eft, Perdam te malum male, Mali corui mala ouum. Et,%¢uua opoÿ copay, id eft, Alumnus fapientis fapiens.Id quod eft apud Græcos conucos pariter ac tragicos penè folenne.Er,Eueniunt digna dignis. Amico amicus. Malis malus. Bonis bonus . Vterque vttique cordi. Suus rex reginæ placer. Et, Manus manum fricat. Graculus ad gra culum. Contrariorum genus fic habet, ed Axa andina € puaods-id elt,Et iufta & iniufta.Probe & improbe,apud Anifto phanem eva n € duguanid eft Volentibufque & nolentibus, apud Platonem . Item, y Yas, cov? tengy, id elt, Nullum dictum, neque fastum . Apud noftros item, Verùm vbi fas verfum atque nefas, Fata arque infecta canebat . Quo tropo fic vfus eſt Valerius Maximus, vt ad verum ſenſum non cohærear,tantúum exaggerat: Obteftantem,inquit,fe,aduerfus om~ ne fas & nefas,quum in fummo effet imperio, à te equite Romano fuifle trucidatum , Nam quiconfiftit yt facinus nefarium dicatur efle faétum aduerfus omne nefas? Quo iure, a iniuria. Quiduis & facere & pati, Digna arque inigna. Quid dixit, aut quid tacuit? Domi bellique. Publicè, priuatim. Quod fcis, ea Clamque palamque .locaque & feria, Manibus pedibufgue . Nodéfque diéſque. Quæ pina aut viti
