Page 63 [63]
nefiti exiftimar nihil aliud eff parocmias, quam reliquias pri¬
{ca illius philofophie, maximis rerum humanarum cladibus
extincte,eafque feruatas elle, partim ob conspendium breuita¬
temque,partim ob feltiuirarem ac leporé: ideog; non fegniter
nec ofcitanter,fed preflius ac penitius infpiciédas. fubefle enim
velut igniculos quofdam veruitæ fapientiæ, quæin peruefti¬
gāda veritate multo fuerit perlpicacior, quåm polteripres phi
Jofophi fuerint. Plutarchus item(in commentario cui ritulum
fecit. Quo pa&o fint audiendi poeta)veterti adagia fimillima
putat facroium mylteriis,in quibus maxime quæpiam ves ac
dine minutulis & in fpecié pen ridiculis ceremoniis figni¬
ficari folent, His cnim tam breuibus dictis per inuolucrum
quoddam cadem innui que philofophiæ principes tot volumi
nibus tradiderunt. Neque enim aliud fibi velle parcemiam il¬
lam Hefiodiam , 7) toy Kau aus, quam quod Plato tumin
Gorgia, tum in libris Politicis, tam multis arguméns conatur
oltédere, Be nov AY 7 ddixerGau ri Anar id elt, Satius efle in¬
iutia admitrere, quam iniutviam inferte.Quod autem ynquam
dogma proditum eft a philofophis,vel ad recté inftituendam
vitam falubrius,vel Chriftiana religione yicinius: At rem tan¬
tam videlicet tantillum prouerbiolum coplectitur, toy #yuov
wayzes,Dimidium plus toro. Nam qui totum aufert is alterum
fraudar vt cui nihil reliqui faciat.Ĉontrà, qui dimidium dun¬
neffodi prov. taxat accipit,is aliqua pane fraudatus videtur. Præftarautem
larè patens, fraudari quam fraudare, Præterea fiquis Pythagoricum illud,
xguare TW pidov,id eft,communes res amicorum : diligentius
penitiufque difcutiat, nimirum inueniet,in tam breni dicto
feeliciratis human fummam efle comprehenfam. Quid enim
aliud agit Plato tor voluminibus, quàm vt communitatem
perfuadear,& huius authorem amicitiam? Que fi mortalibus
petfuaderi queat,illico faceflant à medio,bellum,inuidia,fraus
breuiter vniuerfum malorum agmen femelè vita demigrer.
Quid aliud egit princeps noltre religionisChriftus?Nimirum
vnicum duntaxat preceptum mundo tradidit charitatis: ad¬
monens,ab ea yna fummam & Legum & Prophetarum pen¬
dere. Autquid aliud hortatur charitas, quam yr omnium om¬
Plato comme Dia fint communia? videlicer, yr amicitia coagmentati cum
¢ a~ Chrilto,glutino nimirum eodem quo ille cum Paue coheret
a abfolunflimam illam communionem quoad licet imitantes,
Der per quam ille & Pater idem funt:nos item idem cum illo fi¬
Dan mus:&, vt ait Paulus,vnus {piritus & vna caro cum co efficia¬
mur:iamque amicive iure omnia illi nobifcum, omnia nobis
cum illo fint communia,deinde paribus amicitia vinculisa¬
Jij cum aliis inter nos copulati,velut eiufdem capitis membra
tanquam idem & vnum corpus, eodem animemur ſpiritu:üf¬
dem doleamus,iüſdem gaudeamus,Id quod etiam myfticus il¬
le panis ¢ pluribus granis in eandem coadtus farinam,& vini
potus è multis racemis in cundem liquorem confufus , admo¬
net.Poftremò, vtquum fumma rerum creatarum fit in Deo,
Deus viciffimin omnibus,omnium yniuerfitas velut in vnum
redigatur.Vides quantum philofophix, vel cheologiæ magis,
Oceanum nobis pareemia tantilla aperuit.
Ad perfuadendum conducere Prouerbia.
òd fi cui fatis non fit ipfum fapere,verùm etiam aliis per¬
‘ fuadere cupiat quam no inutilis fit hac prouerbiorum fuppel¬
Jex,vel Ariftoteles ipfe fais declarat,qui non femel in rhetori¬
ces præcepris,parœmias inter teftimonia connumerat.Q uem¬
admodum,inquiens, fiquis fuadere velit ne cum homine lene
copulet aliquis neceflitudinem, vtetur huius prouerbij tefti¬
monio uyar tedidyrytesvre, id cft, Ne vnquam benefacias
feni. Rurfum fiquis petfuadeat vt liberos item interficiat qui
parentem occiderit,huic vfui futurum eft hoc prouerbium.
Nisaios 05 muTieg Klaaside KATA ATI. id eft,
Stultus qui natos occifo patre relinquat.
Quantum autem adferat ad perfuadendi facultatem momen
ti teftimonia,cuinon cognitum eft ? Neque mediocriter con¬
ducuntfententia , Atinter hxc quoque idem prouerbia col¬
i locat Quintilianus item in Infkitutionum libris,compluribus
Jocis prouerbiorum mentionem facit > tanquam non vna ra¬
tione ad bene dicendum conducentium. Nam quinto libro pa
ræmias exemplis coniungit , vt parem cum illis vim obtinen¬
tes,quorum elt yel precipua. Rurfum cafdem eodem in libro
in argumentorum genere collocat,quas Gracè xeiods appel¬
lant. Quorum & frequentiflimus vius DIS ad perfuadendum
mouendumque non mediocris vtilitas, Quin magis ipfa Fa¬
| bij yerba liber adſcribere.Nec hæc quidem, inquit, yulgo di@a
Dà & recepta perfuafione populari, fine vfu fuerint teftimonia.
Suntenim quodammodo vel potétiora etiam, quod non cau¬
fis accommodata,fed liberis odio & gratia aetna „ideo tan¬
tum didta faétaque, quia aut honeftiffima aut veriflima vide¬
bantur.Pauloque inferius,Ea arose que vulgo recepta funn
hoc ipfo quòd incertum authorem habent velut omnium
fiunt. Quale elt, Vbi amici,ibi opes.Et,Cofcientia mille teſtes.
Et apud Ciceronem,Pares cum paribus, vt eft in veteri prouer¬
bio, facillimè congregantur . Neque enim duraffent hæc in
aternum,nifi vera omnibus yiderentur, Ha&enus Fabi) verba
>
úis
fubnectit,velut his affinia cognataque, Iam quid M. Tullius,
nonne in actione pro L.Flacco,, prouerbio fidem teftibus ab¬
rogatid eft huiufinodizy xeigl 7oy xiyduwoy,id eft , In Care peri¬
culum.Annon in cadem totius gentis Græcorum in ferendis
reftimoniis fidem, eleuauit hoc prouerbio ? Da mihi teftimo¬
nium mutuum. Quid quod ipfi eriam philofophi paffim'fuas
rationes prouerbus fulciunt Quo minus mirandii fi frequen¬
ter hiltoriographi narrationis fidem ex adagio’ quopiam pe¬
tunt.Adeo quod in literis intercidit quod titulis, quod colof¬
fis, quod marmoribus feruari non potuit , prouerbio feruatur
incolume:vt & hanc obiter adagiorum laudem indicem, De¬
nique non grauatur diuus Hicronymus Euangelicam fenten¬
tiam adagi) vulgari teftimonio confirmare, Diues,aut iniquus,
autiniqui hares,Ne Paulus quidem ipfe dedignatur locis ali¬
quor prouerbiorum yti teftimoniis , neque iniuria.Etenim fi
roafaveyid eft probabilitas,ad perfuadendum vel primas ob¬
unet partes, quid, quefo probabilius quam quod némo non
dicit? Quid verifimilius quam id quod tot xtatum , tot natio¬
num confenfus & velut idem fuftragium comprobauit? Ineft
nimirum,ineft in his parcemiis nativa quadam & genuina vis
yeritatis.Alioquin qui fieri potuit vt eandem plerungue fen¬
tentiam in centum dimanaffe populos, in centum videamus
transfufam linguas:quæ ne tot quidem feculis,quibus nec py¬
1amides obftirerunt, vel interierit, vel confenuerit ? Vt meritò
dictum illud yideatur,Veritate nihil efle robuftius . Deinde fit
nefcio quo paGo,vt fententia prouerbio quafi vibrata, feriat
acrius auditoris animum, & aculeos quofdam cogitationum
relinquat infixos. Nam longé minus tanges animü, fi dixeris
Caduca & breuis eft hominis vita:quam fi prouerbium cites,
Homo bulla,Poftremd quod de rifu {cribit Fabius , maximas
difficultates caufarum,quæ nullis argumentis diffolui queant
ioco eludi:id vel maximè praftat parcemia.
Ad ornatum conducere parcemiam.
Porrò ua vel dignitatis vel veneris adiungat oratio¬
ni tempeftiuus prouerbiorum vfus,non arbitror pluribus ex¬
plicandum. Primùm enim quis nonyidet quantum maieftatis
yel ex ipfa antiquitate concilient oration? Tum fiquod fche¬
ma,quod amplitudinem ac fublimitatem apponat fermoni,
rurfum fiquod ad gratiam di@ionis facit: denique fiqua ratio
feltiuitatis(quum parcemia plerunque per omneis figurarum
pecies per omneis facetiarum formas varietut)nimiré quic¬
quid illa folent adferre,conferet,ac genuinam quandam pe¬
culiarémque gratiam de fuo infuper adiunget. Proinde fi {cite
& in loco intertexantur adagia,futurum elt vt fermo totus &
antiquitatis ceu {tellulis quibufdam luceat, &figurarum arri¬
deat coloribus, & fententiarum niteat gemmulis, & feftiuita¬
ts cupediis bladiatur:denique nouitate excitet, breuitate de¬
lectet, authoritare perfuadeat,
Ad intelligendos authores conducere
pareemiam,
Iam vt non fitalius parcemiarum vfus , certe ad intelligen¬
dosoptimos Aile Loc eft vetuftiffimos)authores , non v¬
tiles modo funt,yerumetiam neceflarie.In quibus ctim plera¬
que funt deprauata,tum he vel deprauatiflima funt: propre¬
rea quod ferè 2nigmaticum quiddam habeant,vt etiam à me¬
diocriter eruditis non intelligantur:tum quod plerunque ve¬
lut ex abrupto interferuntur nonnunquam eriam muulatim,
Vt dye woran id elt furfum fluminum , Aliquoties vnico ver¬
bo notantut,vtapud Ciceronem in Epiftolis ad Attici, Sub¬
ueni quelo, dumeft dex id eft principium. Indicat autem i
lud prouerbium. y
Agylò ida wey Alor we Taal. id eft,
Principio praftat quam fini adhibere medelam.
Hæcitaque multum offundunt tenebrarum,fi ignorehtur.At
rurfum lucis plurimum adferunt fi fuerint intelle&a.Hinc il¬
læ tum Græcorum tum Latinorum codicum prodigiofe de¬
prauationes:hine foedi interpretum lapfus Græca Latine! ver va
tentium: hinc quorundam etiam eruditorum in enatrandis Pronerbia
authoribus ridicula fomnia, meraque’deliramenta. Quo- ™#tzlatimvel
tum equidem hoc loco nonnulla refetrem,nifi placabiliusiu- 72500 verbo
dicarem meôque accommodatius inftirato s vt noftris perle- prolata.
&is commentariis lua cuique cogitatio fuggerat quantopere
magni nominis {criptores quibufdam in locis delirarint . De¬
nique fitnonnunquam veferipror tacitè ad prouerbium al¬
ludat: quod fi nos fugerit,etiamfi videbiturintelle@a fenten¬
ha,tamen magna yoluptatis pars aberit, ignorata parcemia,
Quod genus eft Horatianum illud.
~equus yt.me portet,altat rex,
Etapud Vergilium,
-fatis nunquam concefla moueri,
Apparet Camatina procul.
Subeft enim in illo prouerbium
gaun hoc uh xve yid Keiérol ace
COMMENDATIO A DIFFICVITATE,
retulimus. Idem autem paulo pòlt deorum oracula para
Veritate nie
bil robuſta
e r
viras ue Doet , Partis ini