OCR
LXXIV Die Fransche spreekwoorden heeft Theysbaert hoogstwaarschijnlijk, zoo niet alle, dan toch voor het grootste gedeelte, overgenomen uit de Proverbia Gallicana secundum ordinem alphabeti reposita (n. 34.) die in later tijd, met weglating van het Latijn, herdrukt zijn onder den naam van Les Proverbes Communs, en. laatstelijk in 1839 onder toezicht van Crapelet bij Silvestre te Parijs, als sixième livraison van de Collection de Poésies, Romans, Chroniques etc. publiée d'après d'anciens Manuscrits et d’après des Editions des XVe et XVIe siècles. Want, al is de schrijfwijze in enkele woorden soms gemorderniseerd , zoo kan de gelijke volgorde van op zich zelf staande spreekwoorden , die herhaaldelijk in het oog valt, ons ten volle daarvan overtuigen. Hieruit zal m. i. volgen, vooreerst, dat het Fransch, dat hier gevonden wordt, eene eeuw hooger moet opgevoerd worden dan tot Theysbaerts leeftijd; ten anderen, dat door het laten steken van dezen arbeid niet zoo veel verloren is, als men anders zou gemeend hebben. 65. Adagia: sive Sententiae proverbiales: Graecae, Latinae, Germanicae, ex praecipuis autoribus collectae: ac brevibus Notis illustratae: inque Locos communes redactae, per Iosephum Langium Caesaremontanum. Vna cum Indice. Gratia et privilegio Imperiali, Excudebat Iosias Rihelius. M.D.XCVI. (In fine:) Argentorati excudebat Iosias Rihelius. M.D.XCVI. (pp. XXIV. 546. 8°.) [NoPITSCH, p. 153 et 211. DUPLESSIS, n. 96 et 143. ZACHER, n. 50.] Alles wat dit boek bevat, kan ook in andere boeken, die vroeger uitgegeven waren, gevonden worden; weshalve men de verdienste van Langius te hoog zou aanslaan, indien men, slechts op den titel lettende, voor oorspronkelijk ging aanzien, hetgeen niets meer is dan compilatie. De Adagia toch, die hier in Loci Communes ten getale van 76 verdeeld zijn, met de daarbij gevoegde korte verklaringen , zijn woordelijk uit Erasmus overgenomen; en de Duitsche spreekwoorden is Langius, zoo niet alle, ten minste voor het grootste gedeelte aan Tappius en Agricola verschuldigd. Bij vergelijking van hetgeen wij uit Langius en anderen aangehaald hebben, zal dit genoegzaam kunnen blijken. Ook zou ieder dit reeds hebben kunnen te weten komen, die ’s mans Voorrede had willen lezen; daar toch schrijft hij p. XIV sq. In publica commoda me haud peccaturum sum arbitratus, si talem adagiorum Epitomen adornarem, quae et ordinem haberet meliorem quam reliquae Epitomae: et resectis longioribus historiarum causarumgue narrationibus, explicatione brevi ac succincta solum usum proverbiorum ostenderet : contineret etiam delitias nonnullas ex poetarum cum Graecorum tum Latinorum nartheciis depromptas : postremo vernaculi quoque sermonis adagia Latinis respondentia lectori exhiberet. Quapropter re cum doctis quibusdam ac publicae utilitatis amantibus viris communicata, clarissimum Medicum D. Ioan. Ludovicum Hauuenreuterum exoravi, compendium illud olim a se confectum, brevibus quasi notis et explicationibus, quae proverbiorum solum usum demonstrarent, illustrare ipsius mihi permissu veniaque uti liceret. Quod posteaquam ille pro summa sua humanitate et in Musas hwmaniores voluntate ac studio mihi indulsisset: ante omnia de apto quodam concinnoque ordine, in quem digeri possent adagiorum tituli, cogitare coepi. — — Ordine constituto singulis proverbiis brevem explicatiunculam , usum tantummodo, interdum etiam causam aut occasionem adagii breviter demonstrantem, ex ipso Erasmo subiecimus. Versus porro proverbiales Homeri Graecos, cum adiuncta versione latina metrica Henrici Stephani, ut opinor, suis locis bona fide et diligentia inseruimus. Multa proverbia assumptis ex magno Erasmi volumine poetarum et philosophorum sententiis illustrando exornavimus. Germanica denique adagia latinis respondentia ex Tappii Compendio et cuiusdam Agricolae Germanicorum adagiorum volumine diligenter conquisita, et accurato delectu habito, ubicunque commode fieri potuit, apposuimus. Ofschoon Langius slechts twee Duitsche Verzamelingen noemt, moet hij toch ook nog uit andere bronnen geput hebben , vermits bij hem niet zelden een Duitsch spreekwoord wordt opgegeven, dat noch bij Agricola noch bij Tappius gevonden wordt. Overigens is het aantal Duitsche spreekwoorden, die hij vermeldt, betrekkelijk zeer gering; en staat in verhouding tot de door hem opgenomene Latijnsche adagia, ter nauwernood als een tot tien. Dit geschrift is in later tijd opgenomen in het Florilegium magnum, gewoonlijk Langii Polyanthea