OCR Output

LXXIV

Die Fransche spreekwoorden heeft Theysbaert hoogstwaarschijnlijk, zoo niet alle, dan toch voor het
grootste gedeelte, overgenomen uit de Proverbia Gallicana secundum ordinem alphabeti reposita (n. 34.)
die in later tijd, met weglating van het Latijn, herdrukt zijn onder den naam van Les Proverbes Com¬
muns, en. laatstelijk in 1839 onder toezicht van Crapelet bij Silvestre te Parijs, als sixième livraison van
de Collection de Poésies, Romans, Chroniques etc. publiée d'après d'anciens Manuscrits et d’après des
Editions des XVe et XVIe siècles. Want, al is de schrijfwijze in enkele woorden soms gemorderniseerd ,
zoo kan de gelijke volgorde van op zich zelf staande spreekwoorden , die herhaaldelijk in het oog valt,
ons ten volle daarvan overtuigen. Hieruit zal m. i. volgen, vooreerst, dat het Fransch, dat hier ge¬
vonden wordt, eene eeuw hooger moet opgevoerd worden dan tot Theysbaerts leeftijd; ten anderen, dat
door het laten steken van dezen arbeid niet zoo veel verloren is, als men anders zou gemeend hebben.

65. Adagia: sive Sententiae proverbiales: Graecae, Latinae, Germanicae,
ex praecipuis autoribus collectae: ac brevibus Notis illustratae: inque
Locos communes redactae, per Iosephum Langium Caesaremon¬
tanum. Vna cum Indice. Gratia et privilegio Imperiali, Excudebat Iosias
Rihelius. M.D.XCVI. (In fine:) Argentorati excudebat Iosias Rihelius.
M.D.XCVI. (pp. XXIV. 546. 8°.)

[NoPITSCH, p. 153 et 211. DUPLESSIS, n. 96 et 143. ZACHER, n. 50.]

Alles wat dit boek bevat, kan ook in andere boeken, die vroeger uitgegeven waren, gevonden wor¬
den; weshalve men de verdienste van Langius te hoog zou aanslaan, indien men, slechts op den
titel lettende, voor oorspronkelijk ging aanzien, hetgeen niets meer is dan compilatie. De Adagia toch,
die hier in Loci Communes ten getale van 76 verdeeld zijn, met de daarbij gevoegde korte verklaringen ,
zijn woordelijk uit Erasmus overgenomen; en de Duitsche spreekwoorden is Langius, zoo niet alle, ten
minste voor het grootste gedeelte aan Tappius en Agricola verschuldigd. Bij vergelijking van hetgeen
wij uit Langius en anderen aangehaald hebben, zal dit genoegzaam kunnen blijken. Ook zou ieder dit
reeds hebben kunnen te weten komen, die ’s mans Voorrede had willen lezen; daar toch schrijft hij
p. XIV sq. In publica commoda me haud peccaturum sum arbitratus, si talem adagiorum Epitomen
adornarem, quae et ordinem haberet meliorem quam reliquae Epitomae: et resectis longioribus histo¬
riarum causarumgue narrationibus, explicatione brevi ac succincta solum usum proverbiorum ostenderet :
contineret etiam delitias nonnullas ex poetarum cum Graecorum tum Latinorum nartheciis depromptas :
postremo vernaculi quoque sermonis adagia Latinis respondentia lectori exhiberet. Quapropter re cum
doctis quibusdam ac publicae utilitatis amantibus viris communicata, clarissimum Medicum D. Ioan.
Ludovicum Hauuenreuterum exoravi, compendium illud olim a se confectum, brevibus quasi notis et
explicationibus, quae proverbiorum solum usum demonstrarent, illustrare ipsius mihi permissu veniaque
uti liceret. Quod posteaquam ille pro summa sua humanitate et in Musas hwmaniores voluntate ac studio
mihi indulsisset: ante omnia de apto quodam concinnoque ordine, in quem digeri possent adagiorum
tituli, cogitare coepi. — — Ordine constituto singulis proverbiis brevem explicatiunculam , usum tantum¬
modo, interdum etiam causam aut occasionem adagii breviter demonstrantem, ex ipso Erasmo subiecimus.
Versus porro proverbiales Homeri Graecos, cum adiuncta versione latina metrica Henrici Stephani, ut
opinor, suis locis bona fide et diligentia inseruimus. Multa proverbia assumptis ex magno Erasmi volu¬
mine poetarum et philosophorum sententiis illustrando exornavimus. Germanica denique adagia latinis
respondentia ex Tappii Compendio et cuiusdam Agricolae Germanicorum adagiorum volumine diligenter
conquisita, et accurato delectu habito, ubicunque commode fieri potuit, apposuimus. Ofschoon Langius
slechts twee Duitsche Verzamelingen noemt, moet hij toch ook nog uit andere bronnen geput hebben ,
vermits bij hem niet zelden een Duitsch spreekwoord wordt opgegeven, dat noch bij Agricola noch bij
Tappius gevonden wordt. Overigens is het aantal Duitsche spreekwoorden, die hij vermeldt, betrekkelijk
zeer gering; en staat in verhouding tot de door hem opgenomene Latijnsche adagia, ter nauwernood als
een tot tien.

Dit geschrift is in later tijd opgenomen in het Florilegium magnum, gewoonlijk Langii Polyanthea