Page 56 [56]
OCR
XLVI arbeid aldus p. 5. Quanta possum diligentia in Graecis et Latinis adagiis interpretandis curabo, ut illud praecipue interpretamentum bona fide ex melioris notae autoribus in medium proponatur, quod Germanicúm etiam ad amussim aut explanabit, aut velut per transennam ostendet quid sibi velit, et in quem usum conveniat. In qua re quoniam D. Erasmus Roterodamus, summae eruditionis ac iudicii vir acerrimi, usque adeo elaboravit, ut`non solum omnibus interpretibus palmam praeripuerit, verum etiam se ipsum mea sententia vicerit, visum est eius vestigia ubique fere insequi, ac ne puncto quidem, ut dicitur, aut ungue transverso ab illius sententia recedere. Ideogue nomen illius prudens omittam, ne ex frequenti eiusdem nominis iteratione Germanicae iuventuti taedium oboriatur, ac subinde nauseans sine illud mihi occinat 6 bids xépwhds eotw & té BiBrlw, quod tamen in aliorum autorum expositionibus nomenclatura autoris non fiet: partim ne in furto deprehensus furti reus peragar, partim ne debita laude defraudentur. Ter zelfder plaats zegt Tappius dat hij eenige spreekwoorden, die door Erasmus overgeslagen waren, heeft aangevuld: Quin et nos quasdam paroemias ab illis de industria praeteritas vel ipsa collatione planas faciemus vel pro nostra tenuitate interprétabimur, quibus nostrum nomen non opus est adscribere , eo quod aùrò dsiter ex qua pharetra hae sagittae sint depromptae. Doch deze kunnen slechts weinig in getal zijn. en zullen hoofdzakelijk zijn overgenomen of uit Polydorus Vergilius, die op p. 124*, 125*, 129*, 133*, 135*, 170, of uit Alexander Brassicanus, die op p. 56*, 163*, 164* door hem genoemd wordt. De verdienste van Tappius bestaat dus daarin, dat hij, althans voor een gedeelte van de Adagia van Erasmus, de daarmede overeenstemmende Duitsche spreekwoorden — waaronder ook vele Westphaalsche en enkele Hollandsche voorkomen — heeft opgegeven. De moeilijkheid om die te vinden bestond volgens zijn zeggen l. c. voornamelijk daarin, dat hij op dit pad nog geenen voorganger gehad had en dus zijne wetenschap uit den mond van het volk had moeten opvangen: quod nullum certum autorem ac ducem habeamus praeter mobile vulgus , ex cuius fece pleraque adagia erant nobis exhaurienda. Elders echter p. 237 erkent hij buitendien enkele malen zijn voordeel gedaan te hebben met Agricola’s spreekwoorden : Non video, candide lector, cur mare coelo misceri debeat, si in hac Collatione alicubi dormitavero, nec ubique tam exactam diligentiam praestitero ut nasuto satisfiat, cwm id hominis non esset, praesertim hac in re, ubi praeter communes labendi causas nullum omnino ducem habeam, praeter indoctum ac rude vulgus, ex cuius fece Germanica proverbia erant haurienda, nisi quod doctissimi viri Ioannis Agricolae Islebii, optime propter proverbiorum tractationem de Germania meriti, opera aliquoties adiuti sumus, idque raro, uti suis locis indicavimus. Cf. p. 27*, 172, 186*. Zoo natuurlijk het nu echter is dat Agricola’s Sprichwörter, die reeds tien jaren vroeger uitgegeven waren en grooten opgang maakten, door Tappius geciteerd worden, zoo verrassend of liever raadselachtig is het dat men hier ook Franck reeds vermeld vindt, wiens Sprichwérter pas twee jaren later (1541.) verschenen zijn. Bij de verklaring van Magistratus virum indicat zegt Tappius p. 136. „Idem dictum hodie sic vulgatum est, ut nihil tritius: Was der man kan, zeygt das ampt an. Huc alludit illud vulgo celebre, si Sebastiano Franco credimus: Demiitiger munich, hochfertiger abt.” welk laatste spreekwoord ik echter vergeefs bij Franck gezocht heb. Het eerste vindt men p. 8. Het boek van Tappius is ook door Harrebomée gebruikt, omdat daarin 29 Nederlandsche spreekwoorden voorkomen. Als eene kleine bijdrage voor de bibliographie van de Spreekwoorden-literatuur wil ik hier nog vermelden — omdat ik dit bij geen ander opgeteekend gevonden heb — dat Tappius omstreeks tien jaren vroeger een boekje van gelijke strekking heeft uitgegeven, waarin echter slechts ééne enkele centuria behandeld werd. Hij verhaalt dit zelf p. 4*. Annis quidem abhinc decem plus minus Centuriam unam proverbiorum Germanicorum cum Latinis collatorum effudi verius quam scripsi, ut fieri solet chalcographis subinde operam exigentibus, idque non alio animo, quam ut aliis, quibus uberior esset eruditio, diligentius hanc rem vestigandi daremus occasionem. Verum cum interea temporis hwic operi se nemo accingerit , et libellus in tot exemplaria typis identidem transscriptus sit, ut nullo modo in spongiam poterit (sic) revocarì, tam rude tamque impolitum opus manibus Germanicae iuventutis, cut hic labor desudavit, amplius
