Page 56 [56]
XLVI
arbeid aldus p. 5. Quanta possum diligentia in Graecis et Latinis adagiis interpretandis curabo, ut
illud praecipue interpretamentum bona fide ex melioris notae autoribus in medium proponatur, quod
Germanicúm etiam ad amussim aut explanabit, aut velut per transennam ostendet quid sibi velit, et in
quem usum conveniat. In qua re quoniam D. Erasmus Roterodamus, summae eruditionis ac iudicii vir
acerrimi, usque adeo elaboravit, ut`non solum omnibus interpretibus palmam praeripuerit, verum etiam
se ipsum mea sententia vicerit, visum est eius vestigia ubique fere insequi, ac ne puncto quidem, ut
dicitur, aut ungue transverso ab illius sententia recedere. Ideogue nomen illius prudens omittam, ne
ex frequenti eiusdem nominis iteratione Germanicae iuventuti taedium oboriatur, ac subinde nauseans
sine
illud mihi occinat 6 bids xépwhds eotw & té BiBrlw, quod tamen in aliorum autorum expositionibus
nomenclatura autoris non fiet: partim ne in furto deprehensus furti reus peragar, partim ne debita
laude defraudentur.
Ter zelfder plaats zegt Tappius dat hij eenige spreekwoorden, die door Erasmus overgeslagen waren,
heeft aangevuld: Quin et nos quasdam paroemias ab illis de industria praeteritas vel ipsa collatione
planas faciemus vel pro nostra tenuitate interprétabimur, quibus nostrum nomen non opus est adscribere ,
eo quod aùrò dsiter ex qua pharetra hae sagittae sint depromptae. Doch deze kunnen slechts weinig in
getal zijn. en zullen hoofdzakelijk zijn overgenomen of uit Polydorus Vergilius, die op p. 124*, 125*,
129*, 133*, 135*, 170, of uit Alexander Brassicanus, die op p. 56*, 163*, 164* door hem genoemd wordt.
De verdienste van Tappius bestaat dus daarin, dat hij, althans voor een gedeelte van de Adagia van
Erasmus, de daarmede overeenstemmende Duitsche spreekwoorden — waaronder ook vele Westphaalsche
en enkele Hollandsche voorkomen — heeft opgegeven. De moeilijkheid om die te vinden bestond volgens
zijn zeggen l. c. voornamelijk daarin, dat hij op dit pad nog geenen voorganger gehad had en dus zijne
wetenschap uit den mond van het volk had moeten opvangen: quod nullum certum autorem ac ducem
habeamus praeter mobile vulgus , ex cuius fece pleraque adagia erant nobis exhaurienda. Elders echter
p. 237 erkent hij buitendien enkele malen zijn voordeel gedaan te hebben met Agricola’s spreekwoorden :
Non video, candide lector, cur mare coelo misceri debeat, si in hac Collatione alicubi dormitavero, nec
ubique tam exactam diligentiam praestitero ut nasuto satisfiat, cwm id hominis non esset, praesertim
hac in re, ubi praeter communes labendi causas nullum omnino ducem habeam, praeter indoctum ac
rude vulgus, ex cuius fece Germanica proverbia erant haurienda, nisi quod doctissimi viri Ioannis
Agricolae Islebii, optime propter proverbiorum tractationem de Germania meriti, opera aliquoties adiuti
sumus, idque raro, uti suis locis indicavimus. Cf. p. 27*, 172, 186*.
Zoo natuurlijk het nu echter is dat Agricola’s Sprichwörter, die reeds tien jaren vroeger uitgegeven
waren en grooten opgang maakten, door Tappius geciteerd worden, zoo verrassend of liever raadselachtig
is het dat men hier ook Franck reeds vermeld vindt, wiens Sprichwérter pas twee jaren later (1541.)
verschenen zijn. Bij de verklaring van Magistratus virum indicat zegt Tappius p. 136. „Idem dictum
hodie sic vulgatum est, ut nihil tritius:
Was der man kan, zeygt das ampt an.
Huc alludit illud vulgo celebre, si Sebastiano Franco credimus:
Demiitiger munich, hochfertiger abt.”
welk laatste spreekwoord ik echter vergeefs bij Franck gezocht heb. Het eerste vindt men p. 8.
Het boek van Tappius is ook door Harrebomée gebruikt, omdat daarin 29 Nederlandsche spreek¬
woorden voorkomen.
Als eene kleine bijdrage voor de bibliographie van de Spreekwoorden-literatuur wil ik hier nog vermel¬
den — omdat ik dit bij geen ander opgeteekend gevonden heb — dat Tappius omstreeks tien jaren vroeger
een boekje van gelijke strekking heeft uitgegeven, waarin echter slechts ééne enkele centuria behandeld
werd. Hij verhaalt dit zelf p. 4*. Annis quidem abhinc decem plus minus Centuriam unam proverbiorum
Germanicorum cum Latinis collatorum effudi verius quam scripsi, ut fieri solet chalcographis subinde
operam exigentibus, idque non alio animo, quam ut aliis, quibus uberior esset eruditio, diligentius hanc
rem vestigandi daremus occasionem. Verum cum interea temporis hwic operi se nemo accingerit , et libellus
in tot exemplaria typis identidem transscriptus sit, ut nullo modo in spongiam poterit (sic) revocarì,
tam rude tamque impolitum opus manibus Germanicae iuventutis, cut hic labor desudavit, amplius