Page 57 [57]
OCR
XLVII tractaari minime potui ferre. Itaque operae precium videbatur si novum opus de integro conderem, quo prior libellus e medio tollatur, si hic arriserit, aut uterque igni mancipetur. Hoedanig de titel van dit boekjee geweest is, kan ik niet opgeven; en het laat zich denken, dat daarvan geen enkel exemplaar thans nog bbestaan zal. Is dit zoo, dan zal daardoor de wensch van Tappius vervuld zijn, die het gebrekkige van ddezen zijnen eersten arbeid zelf heeft ingezien. [Bij het revideeren van dit proefblad, en dus nog juist tbij tijds om het hier te kunnen mededeelen, bespeur ik dat deze bijzonderheid reeds voor lang opgemerkkt en bekend gemaakt is door Latendorf, onder het opschrift Zur Sprichwörterliteratur in: Anzeigger fiir die Kunde der d. V. 1856. p. 330 sqq. — Ook heeft diezelfde @eleerde in den jaargang van 11857. p. 146 sqq. onder het opschrift Eberhard Tappius und Sebastian Franck aangewezen, dat het sppreekwoord Demiitiger Miinich, hochfertiger abt ontleend is uit Franck’s Paradoxen fol. XCIIa. (edit. : 8. a.) n. CXL.] Keene verzameling van driehonderd Adagia in Germanicam linguam translata, die iin drie Centuriae, en ieder van deze in tien Decades afgedeeld zijn, wordt gevonnden in een schoolboekje, dat, zoo het wellicht niet geheel, dan toch voor I, een ggedeelte door Sebaldus Heyden vervaardigd is. Het heeft dezen titel: 40. In hoc libello insunt: Formulae puerilium colloquiorum autore Sebaldo Heyden. Aliquot Salutationum formulae. Adagiorum Centuria in Germanicam linguam translata. (sic) Hermanni Hessi de moribus praeceptis dialogi aliquot. Busciducis apud Geardum (sic) Hatardum Anno M.D.XL. Mense vero Ianuario. (pp. 38..n. n. 12°.) De i titel van dit boekje wijst niet met zekerhéid aan, dat de Adagia, die op p. 28—40 staan, evenzeer als dee Formulae puerilium colloguiorum, door Seb. Heyden vervaardigd zijn. Evenmin blijkt dit uit de Voorreede, waarin Heyden, wien wij hier als Latijnschen schoolmeester leeren kennen, slechts over zijne Colloqquia spreckt; welke vroeger, in schoolschriften geschreven, bij het Onderwijs gebruikt waren en nu voor ’t’t eerst gedrukt werden. De reden daarvan geeft hij in eene Voorafspraak aan zijne leerlingen aldus op: QQuia vero libelli illi Latiniarii (ut vocantur) nostra manu vobis conscripti, perpetui esse nequeant, et imnmensus labor sit, quotiens perierint ili, novos exscribere — et tamen nist hos dialogos totos quisque habeatt, praeterquam quod citra taedium repetere neutiquam possit, etiam nullum fructum consequi valeatt — ideo eos qualescunque tandem sunt, imprimendos curavi, ut exiguo aere laceratos libellos reparaare possetis, et vos quotidianae repetitionis, vel ob characteris venustatem tanto minus pigeret. Datt deze Formulae, even als de Pappa Murmellii, omstreeks de helft der XVIe eeuw op het @ymnasiuum te Munster, als leerboek voor de onderste kiasse gebruikt werden, is vroeger (n. 32.) door ons medegeedeeld. Zoo zijn zij ook op de Latijnsche school te Kampen in gebruik geweest, blijkens een request van den boekdrukker Pieter Warnerss van den Ven Septemb. An°. LVI. (d. i. 1556) aan den Eers. 1 Raad der stad, waarin hij zich beklaagt, dat de opvolger van den Rector Mr. Johan à Lymberich „die ccolloquia Sebaldi Heyden, tot groten schaden van Peter voerss. vt den schoelen verworpen ende anderee Grammatica oft Grammatices Rudimenta gelesen ende angenomen hadde.” Zie J. C. Bijsterbos, Mededdeeling over de geschiedenis van het Onderwijs te Kampen in: Verzameling van Stukken, die betrekkinng hebben tot Overijsselsch regt en geschiedenis. 2e Afd. 7e St. (Deventer, 1872.) Bijlage I. p. 52. De . Adagia, die in dit boekje voorkomen, ten getale van 300, door wie zij dan ook mogen te zamen gebrackht en tot schoolgebruik ingericht zijn, worden alle bij Erasmus gevonden; en van enkelen slechts is de rredactie een weinigje veranderd. De volgorde is geheel eigendunkelijk ingericht. Aan ieder adagium is eena Hollandsch spreekwoord toegevoegd; soms ook wel eens twee of drie van gelijke beteekenis. Het begin 1] luidt aldus:
