Page 51 [51]
XLI
Nog moet vermeld worden, dat deze Fransche Spreekwoorden — wel niet in hun geheel, maar dan toch
voor lhet grootste gedeelte — vereenigd met die van Gabriel Meurier (n. 57.) en daaronder vermengd, en in
alphalbetische orde gerangschikt, door Gruterus zijn opgenomen in de Appendix tot het eerste deel van
zijn Florilegium Ethico-Politicum (Francof. 1610) p. 181—261, doch dat Gruterus zich vergist heeft door
ze aam den vervaardiger der Latijnsche verzen toe te schrijven; immers noemt hij ze in zijn opschrift
aldus:: Proverbia Gallica, Gab. Meurerio et Ioan. Nucerino debita, non ipsa quidem omnino syllabis
omnibus genuina, sed minus tamen degenerantia ab primogenia originum indole; quam ea ipsa quae nobis
accumularat in Mimis suis, poetarum alioquin optimus, Io. Antonius Baifius.
39, Ioannis Camertis, ordinis Minorum, Theologiae Doctoris, Hemisti¬
chiorum partim Moralium, partim Prouerbialium, Libri VI. (In fine :)
Impressum Viennae Austriae per Îoannem Singrenium, Anno post
Christum natum M.D.XXVII. die tertia Augusti. (pp. IV. 142. 8°)
[DUPLESSIS, n. 125.]
De ;geleerde Franciscaner monnik, wiens naam door zijne Aanteekeningen op Claudianus en Florus en
vooral! door zijnen Index op Plinius is bekend geworden , heeft in het vervaardigen van deze Hemistichia
wel het bewijs geleverd van zijne bedrevenheid in het- maken van Latijnsche verzen, doch kan, naar mijn
oordeeil althans, niet wel den schijn ontgaan van jacht gemaakt te hebben op iets dat door zijnen zonder¬
lingen vorm de aandacht zou moeten trekken. Immers zoo ik al gaarne wil toegeven, dat eene dictio
moraliis of proverbialis zeer goed kan vervat zijn in een hemistichium , zoo als dit in de schriften der
Ouden menigmaal gevonden wordt; dan vermeen ik toch, dat het weinig kieschheid van smaak verraadt,
indien. iemand een getal van ruim drie duizend zulke Hemistichia te zamen zoekt en daarbij — alleen
om op het terrein van Hemistichia te blijven — soms cenen goeden hexameter in twee stukken hakt en
dan het voorste gedeelte achteraan plaatst. Dat de schrijver dit werkelijk gedaan heeft, daarvan zijn in
deze Werzameling, die in alphabetische orde gerangschikt is, menigvuldige voorbeelden; waarin men dus
slechtss het achterste gedeelte behoeft vooraan te plaatsen om eenen onberispelijken hexameter weder te
zien verschijnen. Zoodanig zijn: b. v.
Mores corrumpit honestos Principis improbitas.
Non perstat saeva tyrannis, Si timor abfuerit.
Optato fine carebunt, Quae male coepta vides.
Protractum munus in horas, Desinit esse, quod est.
Quo tendant verba loquentis, Vultus abunde docet.
De biedenking, die zou kunnen gemaakt worden, dat een groot gedeelte van deze Hemistichia geenerlei
aanspraiak maken kan op den naam van Proverbia, omdat zij nog door ‘niemand als zoodanig gebezigd
waren, heeft de schrijver wederlegd door de beweering dat het ieder vrijstaat nieuwe spreekwoorden te
maken, omdat er toch wel geen enkel bestaan zal dat niet eenmaal voor het eerst gebruikt is. In zijne
Voorredle zegt hij: Arguet forsitan censor, non licuisse nobis nova excogitasse Proverbia. Sed sciat is
nullum estare proverbium scriptum kodie, quod non fuerit olim novum. Num putas insuper innumera
esse proverbia ex re nata, nondum tamen literis demandata? Rursus, decipitur quisquis is fuerit, qui
ea tantium existimat esse proverbia, quae a quopiam in Proverbiorum non undique quadrantem fascem
reiecta compererit quovis modo. Wellicht had hij kunnen volstaan met het herinneren aan den titel,
waarin deze Hemistichia immers partim moralia, partim proverbialia genoemd worden. Ongetwijfeld
heeft dain ook de schrijver zich als hoofddoel van zijnen arbeid voorgesteld, zijnen lezers op zedekundig
gebied muttig te zijn: in zijne korte en krachtige uitspraken prijst hij wat goed en edel is; maar wat
verkeerdl en schandelijk is, wordt door hem bespot of gelaakt. Taxavimus interdum in hoc opere, zegt
hij verdeer, immaniwn tyrannorum mores improbos. Pluribus rursus in locis, optimorum heroum, veris¬
simis oraculis, praeconia in coelum tulimus. Non enim ignoramus magnorum principum esse se, quoad
fieri potiest, summo rerum principi conformare. Non asseruimus cxonéy quempiam malum esse, sed qualis
illustrium virorum quivis. esse deberet, ingenue ostendimus et apposite. Quis per deum immortalem, ni
VI