Page 51 [51]
OCR
XLI Nog moet vermeld worden, dat deze Fransche Spreekwoorden — wel niet in hun geheel, maar dan toch voor lhet grootste gedeelte — vereenigd met die van Gabriel Meurier (n. 57.) en daaronder vermengd, en in alphalbetische orde gerangschikt, door Gruterus zijn opgenomen in de Appendix tot het eerste deel van zijn Florilegium Ethico-Politicum (Francof. 1610) p. 181—261, doch dat Gruterus zich vergist heeft door ze aam den vervaardiger der Latijnsche verzen toe te schrijven; immers noemt hij ze in zijn opschrift aldus:: Proverbia Gallica, Gab. Meurerio et Ioan. Nucerino debita, non ipsa quidem omnino syllabis omnibus genuina, sed minus tamen degenerantia ab primogenia originum indole; quam ea ipsa quae nobis accumularat in Mimis suis, poetarum alioquin optimus, Io. Antonius Baifius. 39, Ioannis Camertis, ordinis Minorum, Theologiae Doctoris, Hemistichiorum partim Moralium, partim Prouerbialium, Libri VI. (In fine :) Impressum Viennae Austriae per Îoannem Singrenium, Anno post Christum natum M.D.XXVII. die tertia Augusti. (pp. IV. 142. 8°) [DUPLESSIS, n. 125.] De ;geleerde Franciscaner monnik, wiens naam door zijne Aanteekeningen op Claudianus en Florus en vooral! door zijnen Index op Plinius is bekend geworden , heeft in het vervaardigen van deze Hemistichia wel het bewijs geleverd van zijne bedrevenheid in het- maken van Latijnsche verzen, doch kan, naar mijn oordeeil althans, niet wel den schijn ontgaan van jacht gemaakt te hebben op iets dat door zijnen zonderlingen vorm de aandacht zou moeten trekken. Immers zoo ik al gaarne wil toegeven, dat eene dictio moraliis of proverbialis zeer goed kan vervat zijn in een hemistichium , zoo als dit in de schriften der Ouden menigmaal gevonden wordt; dan vermeen ik toch, dat het weinig kieschheid van smaak verraadt, indien. iemand een getal van ruim drie duizend zulke Hemistichia te zamen zoekt en daarbij — alleen om op het terrein van Hemistichia te blijven — soms cenen goeden hexameter in twee stukken hakt en dan het voorste gedeelte achteraan plaatst. Dat de schrijver dit werkelijk gedaan heeft, daarvan zijn in deze Werzameling, die in alphabetische orde gerangschikt is, menigvuldige voorbeelden; waarin men dus slechtss het achterste gedeelte behoeft vooraan te plaatsen om eenen onberispelijken hexameter weder te zien verschijnen. Zoodanig zijn: b. v. Mores corrumpit honestos Principis improbitas. Non perstat saeva tyrannis, Si timor abfuerit. Optato fine carebunt, Quae male coepta vides. Protractum munus in horas, Desinit esse, quod est. Quo tendant verba loquentis, Vultus abunde docet. De biedenking, die zou kunnen gemaakt worden, dat een groot gedeelte van deze Hemistichia geenerlei aanspraiak maken kan op den naam van Proverbia, omdat zij nog door ‘niemand als zoodanig gebezigd waren, heeft de schrijver wederlegd door de beweering dat het ieder vrijstaat nieuwe spreekwoorden te maken, omdat er toch wel geen enkel bestaan zal dat niet eenmaal voor het eerst gebruikt is. In zijne Voorredle zegt hij: Arguet forsitan censor, non licuisse nobis nova excogitasse Proverbia. Sed sciat is nullum estare proverbium scriptum kodie, quod non fuerit olim novum. Num putas insuper innumera esse proverbia ex re nata, nondum tamen literis demandata? Rursus, decipitur quisquis is fuerit, qui ea tantium existimat esse proverbia, quae a quopiam in Proverbiorum non undique quadrantem fascem reiecta compererit quovis modo. Wellicht had hij kunnen volstaan met het herinneren aan den titel, waarin deze Hemistichia immers partim moralia, partim proverbialia genoemd worden. Ongetwijfeld heeft dain ook de schrijver zich als hoofddoel van zijnen arbeid voorgesteld, zijnen lezers op zedekundig gebied muttig te zijn: in zijne korte en krachtige uitspraken prijst hij wat goed en edel is; maar wat verkeerdl en schandelijk is, wordt door hem bespot of gelaakt. Taxavimus interdum in hoc opere, zegt hij verdeer, immaniwn tyrannorum mores improbos. Pluribus rursus in locis, optimorum heroum, verissimis oraculis, praeconia in coelum tulimus. Non enim ignoramus magnorum principum esse se, quoad fieri potiest, summo rerum principi conformare. Non asseruimus cxonéy quempiam malum esse, sed qualis illustrium virorum quivis. esse deberet, ingenue ostendimus et apposite. Quis per deum immortalem, ni VI
