Page 50 [50]
XL
ficiscens adagiola quaedam gallicana cultissimis versiculis a se latinitate donata, et in literariam seriem
collecta opera et industria amoenissimi patris et magni omnis modestiae exempli Ioannis a Vepria
haud multo quam ad Superos migraret , Claraevallis clarissimi antistitis, et manu eiusdem conscripta,
ea conditione mihi reliquit, ut prima quaque opportunitate emergente, ea splendidissimo nomini tuo, sù
digna viderentur, nuncupata imprimerem. Cupit enim (ut est homo optimus), sicut declamando et prae¬
dicando verbum Dei prodest quam plurimis praesertim senioribus : ita lepide seribendo prodesse iuvenibus.
De Latijnsche verzen zijn deels hexameters deels pentameters , veelal met rijmklanken; doch over ’t ge¬
heel veel beter dan de Proverbia Communia. Ook vindt men enkele malen een regel van Ovidius en
Horatius of uit de Disticha van Cato en andere latere dichtstukken overgenomen. Dat men noch het een
noch het ander den Vertaler ten kwade mocht duiden, daarvoor heeft de uitgever verschooning gevra agd
in een Naschrift, waarvan de eerste woorden het vermoeden zouden kunnen wekken, dat de Verzameling
van Jean de Veprie, ofschoon hier in alphabetische orde van A tot V verschenen, niet in haar gehee¬
is geleverd. Dat Naschrift luidt aldus: Finis Chiliados primae adagiolorum gallicanorum versiculis
latinis ab Ioanne Aegidio Nucerino donatorum. Cut neque vitio dandum est, quod concentwi interdum
studuit: novit enim tales Gallorum ingenio gratiores et memoriae commendabiliores ; neque quod subinde
versiculos ab aliis factos interseruit: potuit enim vir doctissimus et suos magis excoluisse et alienos
aequiparasse. Sed ne aut morosus, si suos nimis excoleret, aut superbus, si alienos contemneret , ha¬
beretur : simul ne conviviis destinati interprete egerent, a multis maluit intelligi, quam a paucis, quod
nec meruerit, laudari.
Van dit boekje zijn volgens Duplessis p. 122—124 tien onderscheidene uitgaven verschenen. Buitendien
is het nog herdrukt in eene Verzameling van Opuscula Proverbialia, waarvan de titel mij onbekend is,
daar ik slechts het laatste gedeelte van die Verzameling (bl. 157 —288) heb gezien, dat in het bezit is
van de Leidsche Bibliotheek en gebonden achter Meurier’s Thrésor de Sentences. Bij vergelijking is mij
gebleken, dat in dien herdruk eenige spreekwoorden zijn weggelaten, doch andere bijgevoegd: ook is het
Fransch in eene meer moderne orthographie teruggegeven; doch van het meeste aanbelang is de verbete¬
ring die in de Latijnsche verzen is aangebracht. Bij eene eventueele nieuwe uitgaaf van dit boekje, die
mij wel wenschelijk voorkomt, zou deze herdruk niet mogen worden voorbijgezien.
Van de Fransche Spreekwoorden, waaraan dus pas later de Latijnsche verzen werden toegevoegd, waren
in het begin der XVIe eeuw onder den naam van P roverbes Communs minstens drie uitgaven ver¬
schenen, welker titels door Duplessis p. 117 n. 232 worden opgegeven; en in de eerste helft van deze
eeuw is een diplomatisch uitgevoerde nadruk van deze Verzameling door Silvestre te Parijs onder toezicht
van Crapelet vervaardigd, welke Duplessis aldus beschrijft :
Les Proverbes communs. — (à la fin:) Æwplicit les prouerbes communs qui sont en nombre
de mil cent et quinze. Imprimé nouvellement à Paris, in -16, gothique, de 24 feuillets
ou 48 pages; plus un feuillet pour la Notice qui est signée A. V. (Auguste Venant), et à
la suite de laquelle on lit: achevé d'imprimer, le 23 août 1839, par Crapelet, et se vend
à Paris chez Silvestre.
„Cette nouvelle édition, bien plus correcte que les anciennes, a encore le merite d'être beaucoup plus
„complète, puisqu'elle contient une augmentation de deux cents proverbes. L'éditeur annonce même,
“dans su Notice, qu'il a rétabli, dans cette édition, cinquante-huit proverbes qui avaient été retranchés
vpar quelques éditeurs du XVIe et du XVIIe siècle, notamment par un éditeur de 1558, tandis qu’ils
se trouvaient tous dans l'édition française-latine de Lyon (Franc. Juste, 1539), qui a servi de texte à le
„sienne. M. A. V. paraît croire que cette édition de 1539 est la seule qui soit véritablement complète
“je puis affirmer toutefois que ’édition française-latine de Rouen (J. Petit, 1612.) contient exactemen!
“le même nombre de proverbes et les mêmes proverbes, que l'édition de 1839 dont je viens de donner
“titre et que je regarde comme la meilleure de toutes celles qui ne contiennent les proverbes qu'en français.”
Deze nadruk behoort, als zesde aflevering, tot de door Silvestre ondernomene en slechts in een kleit
getal exemplaren opgelegde
Collection de Poésies, Romans, Chroniques, ete. publiée d’après d’anciens Manuscrits et
d’après des Éditions des XVe et XVIe siècles.